Zenboeddhisme
Uit GeschiedenisJapan
Zenboeddhisme
Terwijl de sekten van het Reine Land en van Nichiren eigenlijk rechtstreeks uit de Tendai-sekte voortkomen, werd het zen 禅-boeddhisme uit China ingevoerd, waar het toen erg populair was. Ook het zenboeddhisme zet zich af tegen het traditionele boeddhisme, niet zozeer de gedachte van jiriki zelf, maar tegen de scholastiek en formalistische rituelen. Zen wilde het boeddhisme in het dagelijkse leven terugbrengen. Het gaat er echter wel van uit dat de verlichting op eigen krachten moet gerealiseerd worden. De meest kenmerkende en fundamentele stelling van zen is de idee van de plotse verlichting. Ieder moet die vinden in zichzelf, maar hij kan daarin geholpen worden door een meester, die hem de weg kan wijzen. De verlichting is in elk geval niet in de schriftuur te vinden. Zijn eigen ware natuur onderkennen staat gelijk met het bereiken van de staat van Boeddha. Zen valt op door zijn nadruk op de persoonlijke overlevering van de leer van meester op discipel. Vandaar dat de affiliatie, de geestelijke afkomst, zo belangrijk is. Men onderscheidt twee denominaties die teruggaan op de twee grote Chinese meesters: de Rinzai-secte 臨済宗 en de Sōtō-secte 曹洞宗.
De Rinzai-sekte werd in 1191 door Eisai 栄西 (1141-1215) in Japan geïntroduceerd, en de Sōtō-sekte enige jaren later door Dōgen 道元 (1200-1253). Het grote verschil tussen beide is dat Rinzai gebruik maakt van kōan 公案, dit zijn vraag- en antwoordtechnieken, verhalen over oude zenmeesters, raadsels, ... als een middel om de verlichting te actualiseren, terwijl Sōtō enkel en alleen heil verwacht van de meditatie (zazen 坐禅). Rinzai vond veel aanhangers onder de samurai-klasse, terwijl Sōtō meer een godsdienst van het gewone volk werd.
De Kamakura-periode vormt eigenlijk het einde van de creatieve ontwikkelingen in het Japanse boeddhisme. In de daaropvolgende periodes consolideren de verschillende sekten zich en wordt het boeddhisme geformaliseerd. Maar wie denkt dat het boeddhisme na de Kamakura-tijd uitgespeeld is, vergist zich, want het gaat nu zijn vitaliteit manifesteren in de kunst en de cultuur. Vooral zen zal hier een prominente rol in spelen, ook in de vorming van een levensfilosofie voor de samurai-klasse.
