Tezuka Osamu (手塚治虫) 1928-1989

Uit GeschiedenisJapan

(Doorverwezen vanaf Tezuka Osamu)
Osamu met zijn beret, iets dat hij altijd droeg.

Dr. Tezuka Osamu (手塚治虫, 3 november 1928 Toyonaka, Ōsaka – 9 febuari 1989 Tōkyō) was een Japanse mangaka[1] en animator. Vanaf zijn debuut als mangaka in 1946, tot zijn overlijden in 1989, bevond hij zich op de voorgrond van de mangascène in Japan. Dankzij zijn hoeveelheid werken[2], vernieuwende technieken, populariteit en invloed wordt hij beschouwd als een soort nationale held in Japan en wordt vaak zelfs de vader van manga en/of de “God van manga” (Manga no Kami-sama 漫画の神様) genoemd.

Inhoud

Inleiding

Het dichtste equivalent van Tezuka in het Westen qua beroemdheid en populariteit is waarschijnlijk Walt Disney, en deze vergelijking wordt vaak gemaakt om hem te duiden aan buitenlanders die Tezuka niet kennen. Maar hoewel ze misschien wat die aspecten betreft gelijkaardig waren, was Tezuka geen Disney. In tegenstelling tot Disney, was Tezuka meer kunstenaar dan administrateur. Maar eigenlijk waren strips slechts een middel waardoor hij zichzelf en zijn nieuwe ideeën kon uitdrukken. Zijn grondige uitwerking van sciencefiction, detectiveverhalen, historische werken, liefdesromantiek voor meisjes-genres, zijn grensverleggende werk tot nieuwe artistieke en cinematografische technieken, en ontwikkeling van verhalen en personages, hadden een revolutie van stripkunst tot gevolg in Japan en bracht manga tot de mainstream van de Japanse cultuur.

Vroege Jaren

Tezuka werd in Toyonaka, Ōsaka geboren op november 3, 1928, maar groeide in het nabijgelegen stadje Takarazuka op. Zijn ouders waren progressief en maakten deel uit van de hogere middenklasse, met een grote belangstelling voor kunst. Zijn moeder hield van drama, en zijn vader van films. Als kind tekende Tezuka veel en vertoonde daar een opmerkelijk talent voor.

Tijdens zijn jeugd was hij getuige van de militarisering en de steeds belangrijkere rol van de propaganda in Japan. Hij beleefde de verwoesting van de Tweede Wereldoorlog uit de eerste hand toen hij als tiener getuige werd van de luchtaanval op Ōsaka. Dat bewoog hem ertoe vrede en respect voor alle levende wezens te verkondigen.

Disney-strips en tekenfilms werden gedistribueerd in Japanse boekhandels en cinema's tijdens de geallieerde bezetting tussen 1945 en 1951. Hun invloed kan nog gezien worden in de vroege naoorlogse manga werken van Tezuka en andere mangaka. De grote ogen en vervormde lichamelijke kenmerken bijvoorbeeld, verschenen tijdens die periode.

Hij werd waarschijnlijk echter het meest beïnvloed door het Amerikaanse dramaverhaal. Bovenal was het de beweeglijkheid en emotie van Hollywood die hij in zijn strips probeerde na te bootsen.

Wegens het tekort aan artsen in het bezette Japan, werd Tezuka, toen 17 jaar oud, in 1945 toegelaten tot de Ōsaka Universiteit (Ōsaka Daigaku 大阪大学) als student geneeskunde. Hij studeerde er in 1952 af, maar zou nooit gebruik maken van zijn diploma.

Carrière

Vroege carrière

De invloed van cinematografische technieken hier in New Treasure Island zijn overduidelijk.

In 1946, debuteerde Tezuka Osamu als mangaka met Mā-chan no Nikki (マァチャンの日記帳) een simpele strip van vier panelen, gelijkaardig aan andere uit zijn tijd, die dagelijks in de krant Mainichi Shinbun (毎日新聞) verscheen.

In 1947 gaf Tezuka Osamu zijn New Treasure Island (Shin Takarajima 新宝島) uit, in akabonformaat[3]. Het was gebaseerd op een verhaal van Sakai Shichima (酒井七馬). In die tijd van crisis, terwijl mensen nauwelijks genoeg geld hadden voor brood, en manga slechts een kleinschalige industrie was, werden er van dit meesterstuk 400.000 exemplaren verkocht, iets wat hem bekend maakte in Japan en een nationaal verlangen naar akabonmanga en Tezuka-verhalen stimuleerde.

Zijn innovatieve technieken waren al aanwezig: de panelen waren als een film die de actiedetails toonde met technieken zoals slow motion en snel inzoomen naar close-ups. Vaak werden meerdere panelen voor handelingsdetails gebruikt, wat de manga een zeer vloeiend gevoel gaf. Dat soort visuele dynamiek werd alom overgenomen door latere mangaka.

Populariteitsboom

Jungle Taitei (Janguru Taitei ジャングル大帝), een manga over dieren in Afrika die leren om samen te leven, die Tezuka begon uit te geven in 1951, en [[Astro Boy]] (Tetsuwan Atom 鉄腕アトム), een verhaal over een robotkind dat voor vrede vocht, waar hij een jaar later aan begon, werden snel klassiekers en behoren tot op heden tot zijn meest geliefde werken.

De reeks Astro Boy is nog altijd internationaal bekend (vaak onjuist beschreven als de eerste anime op het televisiescherm). Hij begon ze uit te geven in Shōnen Zasshi (少年雑誌) in 1952. Tezuka werd daarbij beïnvloed door Pinocchio en Superman. De anime, die eerst verscheen in 1963, was de eerste van veel van Tezuka's adaptaties van zijn eigen werken en ook de eerste anime om in het buitenland uitgezonden te worden. Er zijn een heleboel adaptaties en vervolgen geschreven, sommige door Tezuka, sommige niet; een live-actionreeks in 1959; een film in 1964; een tweede mangareeks in 1972; een tweede anime in 1980; en veel andere, zelfs een Hollywood-adaptatie met een begroting van $65,000,000 in Oktober 2009.

In 1952 verhuisde Tezuka naar Tōkyō en het appartementsgebouw waarin hij daar kwam te wonen, Tokiwasō (トキワ荘), werd snel een magneet voor jonge kunstenaars die Tezuka als idool hadden en zijn assistent wilden worden. Sindsdien is Tokiwasō het onderwerp van veel boeken en televisiedocumentaires geworden. Vele van die assistenten zijn zelf bekende mangaka geworden.

Het shōjo genre

リボンの騎士

Manga met lange verhalen, die de hedendaagse shōjo-manga[4] domineren, werd populair gemaakt door Tezuka Osamu. In 1953 begon hij Ribon no Kishi (リボンの騎士) te tekenen voor het meisjestijdschrift Shōjo Club (少女クラブ). Het werk was een sensatie onder meisjes in Japan en bevatte veel van de ingrediënten van de huidige succesvolle meisjes-manga: een liefdesverhaal, een verhaal dat zich in het buitenland afspeelt en een heldin met grote ogen en een enigszins biseksuele persoonlijkheid. Het wordt algemeen beschouwd als het begin van shōjo-manga in zijn moderne vorm. De anime-adaptatie van 1967 was de eerste anime in kleur.[5]

De volwassen manga

In 1954 begon Tezuka zijn grote werk, Feniks (Hi no Tori 火の鳥), te tekenen. Een vroege shōnen-versie[6] werd gepubliceerd tussen 1954 en 1957 maar het uitgeven van de definitieve versie begon pas in 1967 en werd uiteindelijk afgemaakt in 1988, één jaar voor zijn overlijden. Feniks is Tezuka's meest intellectueel uitdagende werk.
火の鳥
De zoektocht van de mens door de eeuwen heen naar de mythologische feniks en naar onsterfelijkheid wordt gebruikt als kader voor de analyse van de zin van het leven. Het is een complex verhaal dat zich wowel in het heden, in het oude Japan, als in de verre toekomst afspeelt, waarin veel personages verschijnen die dan vaak opnieuw terugkeren in verschillende reïncarnaties. Feniks maakte deel uit van een mangagenre dat in het midden van de jaren '50 verscheen: gekiga[7], letterlijk “dramatische tekens”. Het genre brak met de vroege naoorlogse werken, die simpelere, minder serieuze thema's hadden, en ging de richting uit van volwassen manga.[8] Zelf noemde Tezuka Feniks zijn raifu wāku (life work ライフワーク).

Hoewel de uitvinding van de moderne erotische manga niet op Tezuka's naam gelegd zou kunnen worden (die eer gaat naar Nagai Gō 永井豪), hebben zijn adaptaties van Duizend-en-één-nacht (Senya Ichiya Monogatari 千夜一夜物語) ook hun invloed gehad op het genre. De anime-adaptatie, die in 1961 verscheen, bevatte veel erotische scènes die vaak worden verwijderd uit moderne Westerse versies. Het werk bevat ook vroege bijdragen van de toekomstige vedetten Sugino Akio (杉野昭夫), Sugī Gisaburō (杉井ギサブロー), en Dezaki Osamu (出崎統) als bescheiden animatoren. Er bestaat een Engelse versie die de krokodilverkrachting, de lesbische prinses, de incest en andere scènes mist. Dit werk, een van de eerste erotische in het animegenre, was het begin van een sub-genre dat nog zou komen te bloeien.

In 1967 richte Tezuka COM (コム) op, een maandelijks manga tijdschrift gewijd aan vrije meningsuitdrukking. Zijn doel was het creëren van een publicatie waarin alle vormen van artistieke vrijheid (inclusief seksuele beelden) gepubliceerd zouden kunnen worden. Zij aan zij met GARO (ガロ), een gelijkaardig tijdschrift opgericht door Seirindō (青林堂) in 1964, publiceerde COM werken met thema's voor volwassenen die in de hedendaagse mainstream mangatijdschriften niet aan bod zouden kunnen komen.

Late carrière

Tezuka hield niet op invloed uit te oefenen in zijn latere leven. Latere belangrijke werken van hem zijn Black Jack (Burakku Jakku ブラック・ジャック), Buddha (Budda ブッダ), en Adolf ni Tsugu (Adorufu ni Tsugu アドルフに告ぐ).

Black Jack was een medische manga die Tezuka in 1973 startte over een dokter met een sterk gevoel voor gerechtigheid. Black Jack, het hoofdpersonage, ontvangt vaak de tweede plaats in enquêtes over de populairste animepersonages (na Char Aznable van Gundam). Er zijn een heleboel adaptaties en spin-offs van; zelfs een theater vertolking in 1994 en een kyōgen[9] vertolking in 2008.

Adolf ni Tsugu ging over drie mannen die Adolf heetten: Hitler, een Jood en een halve Japanner/Duitser. Dit werk had een grote invloed op de waarneming van manga als literatuur. De wekelijkse literatuur en actualiteiten tijdschrift Shūkan Bunshun (週刊文春) begon het te publiceren in 1983, de eerste keer dat daarin een manga verscheen.

Black Jack (in 1977) en Adolf ni Tsugu (in 1986) kregen beiden de prestigieuze Kōdansha Manga Shō (講談社漫画賞)-prijs.

Overlijden en nuanceren

Het bericht van Tezuka Osamu's dood verscheen slechts vluchtig in enkele kranten buiten Japan, in zijn eigen land werd hij echter als een dode koning berouwd. Zijn overlijden aan maagkanker op februari 9, 1989, verraste de Japanners meer dan dat van keizer Shōwa die een paar weken eerder overleden was. Menig jongeling huilde onbedaarlijk en in de media verschenen talloze biografieën over zijn leven. Zijn reputatie als een van de meest productieve en getalenteerde naoorlogse mangaka groeide explosief en een enorme focus werd gelegd op hem en zijn grote werken: iets wat mensen misschien deed denken dat alleen hij het naoorlogse mangagenre beïnvloed had. Het werk van andere hedendaagse mangaka werd en wordt vaak gekleineerd en genegeerd, en een onnauwkeurig beeld van de mangageschiedenis wordt soms getekend. Tezuka wordt vaak beschreven als een nationale held, iemand die niet slechts mangaka was, maar ook “a philosopher who passed his ideas on to posterity through the medium of manga”.[10]

Invloed en zijn leven in perspectief

Hoewel zijn prestaties soms misschien overdreven worden, en er vaak een geïdealiseerd beeld van hem geschetst wordt, is zijn enorme invloed op naoorlogse manga en anime ontegensprekelijk. Er waren natuurlijk ook andere belangrijke mangaka, maar geen van hen was groter dan Tezuka. De invloed van Tezuka is zo groot geweest dat als een lijst opgesteld zou moeten worden van de werken die hij beïnvloed heeft, die dan alle manga en anime van na de Tweede Wereldoorlog zou moeten bevatten. Zoals de gerespecteerde Japanse krant Asahi zei na zijn overlijden, “Without Dr. Tezuka, the postwar explosion in comics in Japan would have been inconceivable.”.[11] En die mening wordt evenzeer gedeeld door Japanse als door Westerse academici. Hieronder slechts sommige der talloze voorbeelden van zijn invloed op japanimation en de Japanse cultuur:

Walt Disney, die Tezuka in 1964 ontmoette, zei dat hij zich wel van bewust was van Tezuka en Astro Boy en dat hij zelf eens iets gelijkaardigs hoopte te maken.[12]

Fujiko Fujio (藤子不二雄), een bijnaam voor het duo van scheppers van de heel populaire manga Doraemon (ドラえもん) waren vroegere assistenten van Tezuka.

Ishinomori Shōtarō (石ノ森 章太郎), schepper van bekende series zoals Cyborg 009 (Saibōgu Zero-Zero-Nain サイボーグ 009) en Kamen Rider (Kamen Raidā 仮面ライダー) zei dat toen hij een kind was, de werken van Tezuka voor hem “shockingly new” waren en “probably what made me decide to become a manga artist”.[13]

De 1967 manga en 1969 anime Dororo (どろろ) had een belangrijke invloed op een van de bestsellers van 1990, Blade of the Immortal (Mugen no Jūnin 無限の住人) van Hiroaki Samura.

Matsumoto Reiji (松本零士), de schrijver van de bekende Captain Harlock (Kyaputen Hārokku キャプテンハーロック) en Galaxy Express 999 (Ginga Tetsudō Three Nine 銀河鉄道999), zei dat hij Space Battleship Yamato (Uchū Senkan Yamato 宇宙戦艦ヤマト), "the work that ignited the world-wide boom in Japanese animation", waarschijnlijk nooit geschapen zou hebben zonder de invloed van Tezuka.[14]

In 1968 vroeg de bekende Amerikaanse filmregisseur Stanley Kubrick aan Tezuka, of hij kunstregisseur van zijn volgende film, 2001: A Space Odyssey, wilde worden, maar Tezuka weigerde. Hij kon zich immers niet veroorloven voor één jaar in het buitenland te gaan.

De Disney film The Lion King van 1994 heeft veel gelijkenissen met Jungle Taitei van Tezuka. Beide zijn coming-of-age verhalen die zich in Afrika afspelen, en gaan over jonge leeuwen die de troon van hun vader proberen te herwinnen na zijn dood. In beide werken worden de protagonistleeuwen geholpen door komische vogels en oude wijze baviaanmentors. In beide films confronteert en verslaat de held een kwaadaardige usurpatorleeuw met een litteken boven zijn linker oog, die ondersteund wordt door een band van grappige hyena's. Hoewel de gelijkenissen zo duidelijk zijn, besloot het Japanse animatie bedrijf verantwoordelijk voor Jungle Taitei om de zaak niet voor de rechtbank te brengen aangezien ze een nogal klein bedrijf waren en omdat de advocaten van Disney, naar men zegt, tot de beste ter wereld behoren.

Vandaag is een van de leeuwen van Jungle Tantei de mascotte van de Saitama Seibu Leeuwen (Saitama Seibu Raionzu 埼玉西武ライオンズ)-baseballploeg, terwijl Atom voor veiligheden en telecommunicatie reclameert.

Misschien wel een van de meest omvattende voorbeelden van Tezuka's invloed is hoe mangastudies als academisch onderwerp verdeeld wordt: de geschiedenis van manga, de theorie van manga en het leven en werk van Tezuka Osamu. Wat de geschiedenis van manga betreft: daar is Tezuka gewoonweg niet uit weg te denken.

Men kan gerust zeggen dat Tezuka de meest invloedrijke mangaka ooit is. De krant Asahi (Asahi Shinbun 朝日新聞) had wel gelijk toen ze na Tezuka's overlijden publiceerden: “Foreign visitors to Japan often find it difficult to understand why Japanese people like comics so much. One explanation for the popularity of comics in Japan, however, is that Japan had Tezuka Osamu, whereas other nations did not.”[15]

Voetnoten

  1. ↑ Mangaka (漫画家): een manga auteur/kunstenaar.
  2. ↑ Tezuka schreef en tekende een record van ongeveer 150,000 pagina's voor 600 manga werken, en ook 60 geanimeerde werken, essays, lezingen en film beoordelen. (Manga: Sixty Years of Japanese Comics)
  3. ↑ Akabon (赤本): een voorvader van het wekelijkse manga tijdschrift (Manga Zasshi 漫画雑誌).
  4. ↑ Shōjo (少女): letterlijk 'jong meisje', verwijst naar manga die meisjes als doelgroep hebben.
  5. ↑ Tezuka, Osamu. Princesse Saphir vol. 3
  6. ↑ Shōnen (少年): letterlijk 'jonge jongen', verwijst naar manga die jongens als doelgroep hebben.
  7. ↑ Gekiga (劇画): letterlijk 'dramatische tekens', term uitgedacht door Tatsumi Yoshihiro (辰巳 ヨシヒロ) voor volwassen manga.
  8. ↑ Kinsella, Sharon. Adult Manga: Culture & Power in Contemporary Japanese Society
  9. ↑ Kyōgen (狂言): letterlijk 'wilde spraak, gekke woorden', een traditionele vorm van Japans theater.
  10. ↑ a philosopher who passed his ideas on to posterity through the medium of manga: een filosoof die door manga zijn ideeën aan het nageslacht doorgegeven heeft. (Manga: Sixty Years of Japanese Comics)
  11. ↑ Asahi, Hoofdartikel over Tezuka, 1989 febuari 10.
  12. ↑ Schodt, Frederick. Dreamland Japan: Writings on Modern Manga
  13. ↑ [...] the book was 'shockingly new' and 'probably what made me decide to become a manga artist: Het boek was choquerend nieuw en waarschijnlijk de reden waarom ik besloot om mangaka te worden. (Manga: Sixty Years of Japanese Comics)
  14. ↑ Bolton, Christopher; Sakyō, Komatsu; Napier, Susan; Takayuki, Tatsumi; Mari, Kotani; Junko, Otobe, Science Fiction Studies, Vol. 29, No. 3, Japanese Science Fiction (Nov., 2002), pp. 323-339.
  15. ↑ Foreign visitors to Japan often find it difficult to understand why Japanese people like comics so much. One explanation for the popularity of comics in Japan, however, is that Japan had Tezuka Osamu, whereas other nations did not: Buitenlanders die Japan bezoeken, vinden het vaak moeilijk om te begrijpen dat mensen daar zo veel van stripverhalen houden. Eén mogelijke verklaring is dat Japan Tezuka Osamu had, en andere landen niet. (Dreamland Japan: Writings on Modern Manga)

Bronnen

Artikels

  • Bolton, Christopher; Sakyō, Komatsu; Napier, Susan; Takayuki, Tatsumi; Mari, Kotani; Junko, Otobe, Science Fiction Studies, Vol. 29, No. 3, Japanese Science Fiction (Nov., 2002), pp. 323-339. An Interview with Komatsu Sakyō, SF-TH Inc [1]
  • Duns, Peter, The Journal of Asian Studies,, Vol. 43, No. 3 (May, 1984), pp. 555-557. Reviewed work: MANGA! MANGA! The World of Japanese Comics. by Frederik L. Schodt ; Osamu Tezuka, Association for Asian Studies [2]
  • Maderdonner, Megumi, Monumenta Nipponica, Vol. 57, No. 1 (Spring, 2002), pp. 122-123. Reviewed work: Tezuka Osamu: Figuren, Themen und Erzählstrukturen im Manga-Gesamtwerk by Susanne Phillipps, Sophia University [3]
  • Smith, Henry D, Journal of Japanese Studies, Vol. 10, No. 2 (Summer, 1984), pp. 475-479. Reviewed work: Manga! Manga! The World of Japanese Comics by Frederik L. Schodt, The Society for Japanese Studies [4]

Boeken

  • Clemens, Jonathan; McCarthy, Helen. The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917, Berkley, California: Stone Bridge Press, 2001.
  • Gravett, Paul. 2004 Manga: Sixty Years of Japanese Comics, London: Laurence King Publishing
  • Kinsella, Sharon. Adult Manga: Culture & Power in Contemporary Japanese Society, Richmond, Surrey: Curzon Press, 2000.
  • Ono, Kosei. Disney and the Japanese: Look Japan, Tōkyō: Taishūkan Shoten, 1983.
  • Schad-Seifert, Annette; Vogt, Gabriele. Japanstudien: Jahrbuch des Deutschen Instituts für Japanstudien, München: Deutsches Institut für Japanstudien, 2005. [5]
  • Schodt, Frederick. Dreamland Japan: Writings on Modern Manga, Berkley, California: Stone Bridge Press, 1996.
  • Schodt, Frederick. Manga! Manga! The World of Japanese Comics, Tōkyō: Kodansha International, 1988.
  • Tezuka, Osamu. Princesse Saphir vol. 3, Paris: Soleil Manga, 2005.

Websites

Kranten

  • Asahi, Hoofdartikel over Tezuka, 1989 febuari 10.
  • Mainichi Daily News. Tezuka museum going ahead despite protest, 1992 augustus 9.
Teruggeplaatst van "http://mediawiki.arts.kuleuven.be/geschiedenisjapan/index.php/Tezuka_Osamu_(%E6%89%8B%E5%A1%9A%E6%B2%BB%E8%99%AB)_1928-1989"