Relaties in de Heian periode
Uit GeschiedenisJapan
Inhoud |
Inleiding
Relaties in de aristocratische kringen in de Heian-periode (平安時代) waren in verschillende opzichten anders dan in onze hedendaagse tijd. Niet alleen ging er een heel proces vooraf aan de echte relatie, maar ook waren er verschillende rituelen tijdens en na de eerste afspraken.
Vooroordeel
De Heian-periode staat erom bekend dat relaties nogal losbandig waren. Dit komt waarschijnlijk door het feit dat mannen toegelaten werden om meerdere vrouwen tegelijk te hebben. Desondanks is het allemaal niet zo simpel wat soms blijkt uit teksten die over deze periode geschreven worden. Relaties in deze periode hadden verscheidene restricties, die vooral te maken hadden met de verschillende klassen waartoe de aristocratie kon behoren.
Een ongehoorde relatie kon voor de man politieke uitsluiting betekenen, voor een aristocraat een zware straf, maar voor een vrouw had het nog zwaardere gevolgen. Het geroddel dat zou ontstaan zou ervoor kunnen zorgen dat ze zo beschaamd was dat ze in het meest drastische geval zelfmoord zou plegen, of een Boeddhistische non zou worden om van de beschuldiging af te komen. Zeker voor vrouwen was deze periode een periode vol onzekerheid, jaloezie, eenzaamheid en voorzichtigheid, aangezien zij veel minder bewegingsvrijheid hadden dan hun mannelijke tegenhangers.
Rule of Taste
Een van de meest belangrijke zaken in de Heian-periode was de 'Rule of taste'. Kort samengevat houdt het in dat in de aristocratische kringen er veel nadruk werd gelegd op schijn en schoonheid. Iemand die zich niet hield aan deze regels, d.w.z. zich niet opmaakte volgens de schoonheidsidealen of zich niet in de juiste kleding kleedde, kon zich niet vermengen in de romantische gewoonten uit deze periode.
Aantrekking en uitgaan
Idealen
Schoonheidsidealen
In tegenstelling tot de moderne tijd was het lichaam niet de belangrijkste aantrekkingsfactor van een man of vrouw. Het uiterlijk was minder belangrijk dan de verfijning of de manier van gedragen. In feite was de ‘schijn’ die om een persoon hing datgene waar het om ging.
- Rond, wit gezicht:Een wit gezicht was een kenmerk van rijkdom en weelde. Omdat de aristocratie niet op het veld moest werken, hadden ze sowieso een lichter gezicht, en konden ze zich ook permitteren de tijd te nemen om poeder aan te brengen om een zo mogelijk nog witter gelaat te krijgen.
- Hoge, kleine wenkbrauwen: Zowel voor vrouwen en voor mannen werden hoge wenkbrauwen gezien als schoonheidsideaal, maar mannen werden niet verplicht ze zo te schilderen. Vrouwen verwijderden hun natuurlijke wenkbrauwen en schilderden ze hoger op het voorhoofd opnieuw, in een kleine, rupsachtige vorm.
- Zwarte tanden: In tegenstelling tot nu werden witte/natuurlijk gele tanden verafschuwd. De gelige kleur deed denken aan maden. Rijkere vrouwen smeerden daarom een soort kohl op hun tanden, zodat er een zwart laagje op lag, en de natuurlijke kleur volledig bedekt was.
- Extreem lang haar (voor vrouwen): Wanneer het een hele dag werk was om het haar te wassen en het mooi en zacht te houden, kon men er zeker van zijn dat het als aantrekkelijk werd gezien. Men wilde liefst dat het haar langer zou zijn dan de eigen lichaamslengte, maar vaak hing het gewoon tot de onderrug of tot over het achterwerk.
- Eerder mollig lichaam: Een te dunne vrouw of man werd niet als aantrekkelijk bevonden, omdat dit suggereerde dat de persoon hard moest werken en daarom een dun figuur had. Aristocratie hield meer van een ronde vorm, hoewel het lichaam op zich over het algemeen vrij verafschuwd werd, wegens zijn grote imperfecties.
- Vele lagen kleding: Om de rond vorm meer te accentueren, droegen ze verschillende lagen kleding over elkaar. Elke laag moest een andere kleur hebben, die idealiter zacht in elkaar overgingen, elke nieuwe kleur aansluitend bij de vorige. Een te felle kleur of plotse overgang deed af aan de verfijndheid van de drager, en elk klein detailfoutje zorgde voor geroddel.
Verfijning
Een mooie illustratie van de vereiste naar verfijning wordt duidelijk in de volgende twee quotes; de eerste over een ongeschikte partner, de tweede over een ideale:
"A lover who is leaving one at dawn announces that he has to find his fan and paper. 'I know I put them here somewhere last night,' he says. Since it is pitch dark, he gropes about the room bumping into the furniture and muttering, 'Strange! Where on earth can they be?' Finally he discovers the objects. He sticks the paper into the breast of his robe with a great rustling sound; then he snaps open his fan and starts flapping away with it. Only now is he ready to take his leave. What charmless behavior! 'Hateful' is really an understatement." (Sei Shounagon, geciteerd door Penn State University Textbooks)
De bruutheid van zijn bewegingen, samen met de onsubtiele manier van vertrekken in de vroege ochtend, maken deze man tot een volledig ongeschikte partner.
"Being of an adventurous nature, he has still not married, and now at dawn he returns to his bachelor quarters, having spent the night in some amorous adventure. Though he still looks sleepy, he immediately draws his inkstone to him and, after having carefully rubbed some ink on it, starts to write his next-morning letter. He does not let his brush run down the paper in a careless scrawl, but puts himself heart and soul into the calligraphy. What a charming figure he makes as he sits there by himself in an easy posture, with his robe falling slightly open! It is a plain unlined robe of pure white, and over it he wears a cloak of yellow rose or crimson. As he finishes his letter, he notices that the white robe is still damp from the dew, and for a while he gazes at it fondly." (Sei Shounagon, geciteerd door Penn State University Textbooks)
Alles uit deze beschrijving toont aan waarom dit een goede partij zou zijn. Hij is avontuurlijk en interessant, vervult de verplichting van het brief schrijven en legt zijn hart erin, waarna hij geniet van de glans van zijn gewaad. Het plaatje lijkt perfect, en dat is weerom het belangrijkste; de 'schijn’, de 'Rule of Taste'.
Literair belang
Het literaire vlak was in de Heian-periode erg belangrijk. Een gebrek aan literaire kunst stond gelijk aan een gebrek aan verfijning en interesse in kalligrafie. Bijgevolg kon zo een man of vrouw zich niet bezighouden met romantiek of dergelijke, omdat de manier van het hof maken in de Heian-periode puur gebeurde via uitgewisselde brieven en gedichten, en geen enkele aristocratische partner geïnteresseerd zal zijn in iemand die overduidelijk niet de karakteristieken heeft die worden verwacht van een mogelijke toekomstige echtgenoot/genote.
Er zijn belangrijke mannelijke geschriften teruggevonden, maar vooral vrouwen waren in de Heian-periode actief op literair vlak aangezien zij niet zo veel andere dingen hadden om zich mee bezig te houden. Mannen konden hun dagen vullen met politieke conversaties en beslissingen, maar vrouwen hadden hier - technisch gezien welteverstaan - geen inspraak in en konden niet meer doen dan zitten, af en toe een klein uitstapje maken en schrijven.
Uitgaan
Eerste uitwisseling
De eerste uitwisseling zou waarschijnlijk zijn wanneer een vrouw zou voorbij komen in haar draagkoets, en een man haar contouren kon zien door het dunne papier. Als de draagkoets naar zijn smaak was, kon hij besluiten dat de vrouw die zich erin bevond van een stand was die hem aanstond, en dat hij haar graag zou willen ontmoeten. (Dit is een voorbeeld van een andere belangrijke factor van de Heian-periode: 'Rule of Taste')
Eenmaal tot die conclusie gekomen begon zijn echte werk, haar een gedicht sturen. Eerst moest hij natuurlijk te weten komen waar ze woonde en daarna kon hij haar een brief, volgens zorgvuldig en nauwgezet uitgewerkte regels, sturen waarin hij zijn bedoelingen in een elegante, niet te directe manier kon uitdrukken. In zijn mooiste handschrift zou hij ze neerschrijven, in een even zorgvuldig uitgekozen en geparfumeerde envelop steken en er een bloem of takje aan vastmaken. Deze zou afhangen van het seizoen en de omstandigheden.
Wanneer de vrouw het gedicht ontving, zou haar antwoord afhangen van alle factoren die hierboven vernoemd zijn. Indien zijn smaak en verfijning haar aanspraken, kon zij toestemmen tot een ‘formeel bezoek’, een eerste kennismaking. Dit zou zij doen op dezelfde manier als de man; een tot in de puntjes uitgewerkt gedicht dat hem terugbezorgd zou worden, waarmee zij hem op haar beurt zou proberen te overtuigen van haar klasse en verfijndheid.
Eerste afspraak
Als de man haar aanbod accepteerde, zou hij door lakeien naar een kamer geleid worden waar hij met de vrouw kon praten doorheen een scherm. In het ideale geval zou hij haar vaagjes kunnen zien doorheen het scherm, en zouden ze spreken en eventueel weer gedichten uitwisselen, maar dit zou alles zijn wat gebeurt. Wanneer zij hun relatie zouden willen uitbreiden, zouden ze elkaar hints geven in de gedichten die ze moesten uitwisselen na het bezoek van de man. Hij kon haar laten weten dat hij interesse had in een volgend bezoek, zij kon hem een nacht voorstellen om haar te bezoeken.
Eerste nacht samen
Op de vastgestelde nacht zou de man zich dan begeven naar haar slaapvertrekken, waar hij zo subtiel mogelijk moest binnengaan. Het beste zou zijn dat niemand hem zag wanneer hij bij haar op bezoek zou gaan, of dat ze zich beiden konden afzonderen in een private ruimte, maar in praktijk werd de man zelfs vaak ‘betrapt’. Op het moment zelf zou hier een oogje voor dichtgeknepen worden, maar de kans was groot dat er daarna roddels zouden ontstaan over de dame in kwestie.
Ze zouden de nacht samen doorbrengen en waarschijnlijk seksueel contact hebben, hoewel dit weer niet de belangrijkste factor was. Het lijkt dat eerder de aanzet tot de romantiek, en natuurlijk de literaire rituelen, belangrijker en interessanter gevonden werden dan de daad zelf. Over seksueel contact is er bijster weinig tot niets overgeleverd. Waarschijnlijk hielden ze zoveel mogelijk van hun kleren aan, om toch binnen hun ideaal van schoonheid te blijven.
De volgende ochtend zou de man vertrekken, zodra de zon opkwam. Zo snel mogelijk moest hij terugkeren naar zijn vertrekken om haar daar een brief of gedicht te schrijven, waar zij op haar beurt weer op zou antwoorden.
En daarna...
Zo zouden ze elkaar heel de tijd berichtjes blijven sturen om elkaar beter te leren kennen en hun relatie verder uit te kunnen diepen, evenwel als om nieuwe afspraken te maken. Als deze communicatie ook maar éénmaal faalde doordat iemand vergat te antwoorden of te laat antwoordde betekende dit een doodsteek voor de relatie aangezien dat een gebrek van toewijding en smaak suggereerde, en dus een behoorlijke afknapper was voor de andere partner.
Het huwelijk
Zeker in vergelijking met ons Westers idee van huwelijk is dit erg verschillend. In de geschiedenis is het namelijk meestal zo geweest dat de vrouw na het huwelijk bij de man of de familie van de man introk. Desondanks lijkt de situatie in de Heian-periode eerder op een soort tweeledige maatschappij waarin namen wel werden doorgeven via de mannelijke kant, maar heersers vaak de residentiële naam overnamen van het huis waar ze verbleven. En dit was vaak het huis van de familie van de vrouw.
Ook leefden man en vrouw niet als echtpaar naast elkaar. Het huwelijk had vaak eerder een politieke reden, in plaats van een romantische, en ook waren meestal zoveel kamers in het huis dat ze elkaar niet altijd tegenkwamen. Een getrouwde vrouw wachtte daarom meestal op haar man om het initiatief te nemen om haar te bezoeken. Of eventueel van een andere man, die zijn oog op haar had laten vallen.
Het gewone volk
Over het gewone volk en hun relaties is er vrijwel niets bekend. De literaire geschriften die tot op heden zijn teruggevonden, zijn allemaal afkomstig van de aristocratische standen. Het gewone volk had namelijk niet de tijd of mogelijkheid (gebrek aan kennis van het klassiek Chinees, geen materiaal) om hun dagelijkse lotgevallen neer te schrijven. We kunnen er echter wel van uit gaan dat het een behoorlijk verschil was met de aristocratische standen, en waarschijnlijk heel wat minder ingewikkeld.
Conclusie
Natuurlijk beschrijven bovenstaande zaken maar een klein deeltje van alles wat er te zeggen valt over relaties in de Heian-periode. Het literaire aspect is veel groter dan wat hierboven staat aangegeven (een hele hoop mooie voorbeelden worden gegeven in Genji Monogatari 源氏物語). Desondanks geeft dit een vrij compact beeld van hoe relaties in de Heian periode eraan toegingen
Bronnen
Boeken
- Hall, John Whitney en Shively, Donald H. en McCullough, William H. The Cambridge History of Japan: Heian Japan, Cambridge University Press, 1999
- Adolphson, Mikael S. en Kamens, Edward en Matsumoto, Stacie. Heian Japan, centers and peripheries , University of Hawaii Press, 2007
- Hendry, Joy. Marriage in changing Japan: community and society, Taylor & Francis, 1981
Internetbronnen (Laatst geraadpleegd op 10 mei 2012)
