Oda Nobunaga
Uit GeschiedenisJapan
Oda Nobunaga (織田 信長) was een van invloedrijkste daimyō’s (大名) gedurende de sengoku periode. (1) Hij legde de grondslag voor de hereniging van Japan die later voltrokken zou worden door Toyotomi Hideyoshi (豊臣秀吉).
Inhoud |
Het leven van Japan’s grootste krijgsheer
De hereniging van de Owari (尾張) provincie
Oda Nobunaga (1534 – 1582) werd geboren als Oda Kippôshi en was de tweede zoon van Oda Nobuhide. Nobuhide stamde af van een kleine familie die vroeger de Shiba shōgun diende. De Oda clan was al lange tijd verwikkeld in een strijd met de samurai van Mikawa en Mino. Echter hiernaast was de Oda clan ook verwikkeld in een interne verdeeldheid. De Oda waren verdeeld in 2 aftakkingen: Een aftakking was gevestigd in het kasteel van Kiyoshu, waarvan Nobuhide een van de 3 ouderen was, en de andere aftakking was gevestigd in het kasteel van Iwakura.
Toen Nobuhide in 1949 overleed kwam werd de verdeeldheid binnen de Oda clan nog groter. Want hoewel Nobunaga als de rechtvaardige opvolger werd erkend stond de clan nog steeds onder het bevel van de Kanrei (管領) (2) van Owari, Shiba Yoshimune. Oda Nobutomo slaagde erin aan het hoofd van de Owari provincie te komen door die verdeeldheid te gebruiken. En hij vermoorde Shiba Yoshimune, die Nobunaga ondersteunde, om zijn positie te verzekeren.
Maar de periode van verdeeldheid zou snel omdraaien, wanneer Nobunaga erin slaagde via samenwerkingen in 1551 aan het hoofd van de Oda clan te komen. Zijn principiële vijanden waren de Imagawa, de Mino en de Mikawa, maar ook de eigen verdeeldheid binnen de Oda clan. Hij overtuigde een jongere broer van Nobuhide, Oda Nobumitsu, om zich bij hem aan te sluiten. Met Nobumitsu’s hulp vermoordde Nobunaga Nobutomo. Daarnaast startte hij een alliantie met de Imagawa clan van de Suruga provincie en met de Kira clan van de Mikawa provincie met hulp van Yoshimune’s rechtvaardige opvolger als Kanrei (管領) (2) van Owari, Shiba Yoshikane. Nobunaga slaagde er in 1558 uiteindelijk in de Oda familie te herenigen, hoewel hij hiervoor een opstand van zijn 2 broers heeft moeten doorstaan in 1556.
In 1556 had Oda Nobuhiro, Nobunaga’s oudere broer een complot opgezet samen met Saito Yoshitatsu, de nieuwe heer van de Mino. En het jaar erna startte Oda Nobuyuki een complot samen met Shibata Katsuie en Hayashi Michikatsu. Nobunaga Nobuyuki hem vermoorden vanwege zijn verraad.
Uiteindelijk had Oda Nobunaga de gehele Owari provincie onder controle in 1559.
Oda Nobunaga slaagde er dus niet alleen in om de interne verdeeldheid binnen de Oda clan te beëindigen, maar maakte daarnaast ook een einde aan een aantal externe conflicten via allianties door de Kanrei (管領) (2) te gebruiken.
De slag bij Okehazama
Dit was echter niet het einde van de externe conflicten. De nieuwe heer van de Mino, Saito Yoshihatsu begon snel een gevaar te worden voor de Oda clan. Saito Yoshihatsu reduceerde het aan aantal Oda kampen in het Mino gebied zeer snel. Tegelijkertijd begon de Imagawa op te trekken. De Imagawa had zich weer tegen Nobunaga gekeerd. Shiba Yoshikane was in het geheim verbonden met de Kira en de Imagawa aan het sluiten om Nobunaga af te zetten. Nobunaga kwam hier achter en dit leidde tot een einde van de allianties tussen de Kira, de Imagawa en de Oda.
Hoewel de Imagawa veel van hun kracht verloren hadden met de dood van Sessai Choro wist zijn opvolger Imagawa Yoshimoto (今川義元) dat weer grotendeels te herstellen door de hulp van Matsudaira Motoyasu in te roepen. In 1560 besloten de Imagawa en de Matsudaira naar het westen te trekken met als uiteindelijke doel Nobunaga aan de kant te zetten en Kyoto in te nemen. Dit kwam uiteindelijk neer tot een veldslag die erg in het voordeel van de Imagawa en Matsudaira stond. Met 20.000 man sterk stonden zij tegenover de magere 5.000 man van Oda, die ook nog eens verdeeld waren over verscheidene posten. Maar het lot stond Nobunaga gunstig en hij slaagde er in, tot grote schok van velen, om Yoshimoto te vermoorden in een plotselinge aanval op het Imagawa kamp. Deze slag zou bekend te komen staan als de slag bij Okehazama. Deze overwinning had 2 zeer directe en beslissende gevolgen voor de verdere eenmaking van Japan. Het gaf Nobunaga de reputatie van een listige en zeer strategische krijgsheer en hij werd beroemd door heel Japan. Daarnaast, waarschijnlijk het belangrijkste gevolg, betekende dit dat Matsudaira Motoyasu zich lostrok van de Imagawa, die nu in totale chaos verkeerde door de dood van hun leider, en een onafhankelijke provincie maakte van Mikawa. In 1561 kwam een alliantie tot stand tussen Oda Nobunaga en Matsudaira Motoyasu, die later Tokugawa Ieyasu (徳川家康) genoemd zou worden. Dit gaf Nobunaga een belangrijke bondgenoot in de hereniging van Japan..
Tenka Fubu (天下布武)
In 1561 overleed Saito Yoshitatsu van de Mino aan een ziekte. Yoshitatsu werd opgevolgd door zijn zoon Saito Tatsuoki. Nobunaga zag hierin zijn kans om ook de Mino onder zijn controle te krijgen na jarenlang verzet. Door de generaals van de Saito om te kopen slaagde Nobunaga er in om de verdediging van de Mino ernstig te verzwakken. Uiteindelijk zou dit in 1567 leiden tot een laatste aanval van Nobunaga en viel Inabayama, het hoofdkwartier van de Saito, aan. Het was Hashiba Hideyoshi (3) die het kasteel op de heuvel neerbracht. Maar Hashiba Hideyoshi (3) zou pas vanaf 1576 een echte belangrijke hoofdrol gaan spelen in de hereniging van Japan.
In 1568 vestigde Nobunaga zich in Inabayama en hernoemde het kasteel tot Gifu. Dit was mogelijk dankzij verbonden met Matsudaira Motoyasu en Takeda Shingen. In Gifu, genoemd naar het Gi gebergte in China, begon Nobunaga zijn concrete weg naar de eenmaking van Japan. Hij begon een nieuw zegel te gebruiken die deze ambitie zeer duidelijk maakte. Het zegel van “Tenka Fubu” (天下布武),“Over het hele rijk spreid ik mijn militaire macht” (4). En dat zou hij zeker doen.
Het leggen van de grondslag voor de hereniging van Japan
Asai Nagamasa, een daimyō uit de noordelijke Omi provincie, was niet blij met deze gebeurtenis, want hij was al sinds jaren in oorlog met de Saito. Dit leidde tot een aantal kleine grensconflicten. Nobunaga kwam hen echter snel tegemoet en sloot vrede door zijn zus, Oichi, uit te huwen aan Asai Nagamasa.
Gedurende deze tijd kwam de laatste Ashika Shōgun, Ashikaga Yoshiaki (足利義昭) naar Gifu. [[Ashikaga Yoshiaki] was de broer van de overleden Shōgun Ashikaga Yoshiteru, die in 1565 vermoord was. Yoshiaki kwam naar Nobunaga om zijn hulp aan te vragen om de clans die zijn broer vermoord hadden, de Miyoshi en Matsunaga, die nu de macht in Kyoto verkregen hadden door Ashikaga Yoshihide te gebruiken, te vernietigen.
Nobunaga greep deze kans om naar Kyoto te gaan aan. In 1568 trok Nobunaga naar Kyoto in het westen. De Oda kreeg het verzet van de Rokkaku van het zuidelijke Omi tegen zich, omdat zij Yoshiaki niet als rechtmatige Shōgun wilde erkennen. Maar Nobunaga maakte snel een einde aan hun verzet. Nobunaga kwam niet lang daarna in Kyoto aan en dreef de Miysohi en Matsunaga uit Kyoto en maakte met goedkeuring van keizer, Ogimachi, Ashika Yoshiaki de 15de Shōgun van Kyoto. Yoshiaki bood Nobunaga de positie van Kanrei (管領) (2) aan, maar Nobunaga weigerde. Nobunaga probeerde echter wel de macht van de Shōgun aan banden te leggen en te beïnvloeden om zo zelf de macht in eigen handen te nemen. Yoshiaki nam dit niet in dank af en trok naar de verscheidene clans die tegen de Oda waren, vanwege deze gebeurtenissen in Kyoto, om zich samen tegen Oda te verenigen.
Asukara Yoshikage, leider van de clan waaronder Nobunaga zelf ook stond, was niet blij met Oda’s acties in Kyoto en zijn militaire succes, onder andere omdat zij vroeger zelf de Ashika beschermde. Toen Nobunaga tegen de Asakura er op uittrok kwam zijn verbond met de Asai Nagamasa, aan wie hij zijn zus had uitgehuwd, ten einde. Nagamasa verkoos het oudere verbond met de de Asakura boven dat van Nobunaga. Dit leidde tot de slag van Anegawa in 1570. Oda Nobunaga en Tokugawa Ieyasu maakte genadeloos een einde aan de Asai en Nagamasa.
In 1571 begon Nobunaga steeds meer en serieuzer verzet tegen zich te krijgen. Hij had door zijn vele militaire acties ondertussen de Asai, Asakura, en Miyoshi clans tegen zich, die op hun beurt weer ondersteund werden door de Ikkō-ikki (一向一揆). Yoshiaki zelf begon ook steeds meer gefrustreerd te raken van Nobunaga’s ambitie naar oneindige macht en heerschappij over Japan. Door alle reguleringen en beperkingen op Yoshiaki’s administratie was Yoshiaki niets meer geworden dan een simpele pion van Nobunage. Yoshiaki kon dit niet appreciëren en zocht contact op met Takeda Shingen van Kai (甲斐) , die op datzelfde moment in strijd was met Tokugawa Ieyasu.
Nobunaga zag de plannen van een anti-Nobunaga alliantie snel door en viel uit woede en frustratie de monniken in het Hiei gebergte aan, waarbij niemand het leven liet. Gedurende deze tijd in 1572 begon Takeda Shingen zich steeds meer te fixeren op Tokugawa Ieyasu en die riep de militaire hulp van Nobunaga in om hem bij te staan. Deze slag van Mikatagahara zou uitdraaien op een verlies aan de kant van Tokugawa Ieyasu maar dankzij Nobunaga’s militaire assistentie zou dit verlies beperkt blijven.
In 1573 kwam er echter een einde aan een van de grootste, zo niet de grootste, bedreiging voor Nobunaga’s macht. Takeda Shingen zou dat jaar overlijden, onder niet bekende omstandigheden, en dat zou het uiteindelijke einde betekenen van de Takeda clan. Nobunaga kon nu zijn aandacht richten op zijn overige vijanden. Waaronder nu ook Yoshiake die nu openlijk zijn vijandigheid tegenover Nobunaga had getoond. Nobunaga wilde voorkomen dat de andere clans Yoshiake te hulp zouden kunnen schieten en belegerde snel zijn fort aan de Uji rivier. Yoshiake’s troepen hadden geen kans tegen Nobunaga’s doorgewinterde strijdkrachten zonder hulp van andere clan en het was niet lang tot Nobunaga Yoshiake op zijn knieën had en smeekte voor genade. Nobunaga verleende die hem en Yoshiake werd verbannen, waarmee Nobunaga de Muromachi Bakufu had neergehaald. Vanaf dat moment was Nobunaga feitelijk de handelende Shōgun en had nu de macht over heel centraal Japan.
Nobunaga maakte in datzelfde jaar, in 1574, ook een einde aan de restanten van de Asai en Asakura clans. Toen hij ze allemaal gehad, richtte Nobunaga zijn aandacht op de Ikkō-ikki. Dit zou net als de genocide op de monniken uit het Hiei gebergte op een schokkend bloedbad uitdraaien.
Binnen één jaar tijd was Nobunaga’s macht, zowel politiek als militair ontzettend gegroeid.
De slag bij Nagashino
De Takeda werd in 1573 maar tijdelijk gestopt door de dood van Takeda Shingen en Takeda Katsuyori (武田勝頼) nam snel het bevel over. In 1575 had Katsuyori de Takeda alweer volledig hersteld en was in staat een aanval uit te voeren op het kasteel van Nagashino. Tokugawa was vastberaden om het kasteel niet in handen van de Takeda te laten vallen, maar had een gebrek aan mankracht om dat alleen te kunnen. Hij riep de hulp van Nobunaga in. Nobunaga die eerst twijfelde gaf snel toe toen Tokugawa dreigde te defecteren naar de Takeda als hij geen hulp zou krijgen. Nobunaga nam dit serieus op en stuurde zijn beste generaals om Nagashino terug te nemen, onder hen zou zich ook Hashiba Hideyoshi (3) bevinden. De slag van Nagashino zou Oda Nobunaga’s grootste en belangrijkste overwinning zijn, dankzij zijn militaire strategieën en het, voor de eerste keer in de Japanse geschiedenis, gebruik maken van musketten. Na deze slag zou de manier van oorlog voeren in Japan drastisch veranderen.
Het verder uitbreiden van de macht over Japan
In 1578 werd het kasteel van Azuchi, dat gevestigd was in de Omi provincie, voltooid. Nu de Takeda geen bedreiging meer voor Nobunaga waren stonden er nog maar 3 andere vijanden tussen hem en zijn droom van een herenigt Japan in. Namelijk:
- De Ikkō-ikki monniken van Honganji, die gevestigd waren in Ishiyama Honganji.
- De Uesugi onder de leiding van Uesugi Kenshin (上杉謙信).
- De Mōri (毛利) van Chūgoku, een van de grootste clans in Japan, opgericht door Mōri Motonari en nu onder de leiding van Mōri Terumoto (毛利輝元).
De Uesugi begonnen na jarenlange stilte in 1576 zich langzaam te keren tegen Nobunaga, nadat hij zijn plannen bekend had gemaakt om het kasteel van Azuchi te confisceren. Als reactie op deze plannen viel Kenshin Noto, een provincie waar Nobunaga politieke belangen in had, aan. Nobunaga reed hem tegemoet, maar verloor uiteindelijk de strijd. Echter voordat Kenshin de kans kreeg om verder tegen de Oda op te rukken stierf hij in 1578. Over de komende jaren zou de Uesugi clan zich langzaam teruggedrongen worden door de Oda.
De aanslagen op de Honganji monniken hadden weinig vooruitgang. De Mōri begon de Honganji bevoorraden via de zee, ondanks de marineblokkades. Dit leidde tot de 2 zeeslagen van Kizugawaguchi. In 1576 werd de eerste slag gewonnen door de Mōri, dat een einde maakte aan de marineblokkade. Nobunaga zag in dat hij de Honganji moest isoleren en sloeg in 1578 terug in een tweede slag met een verbeterde en gemoderniseerde vloot. De Mōri moesten terug trekken en Nobunaga dwong de monniken van Honganji uiteindelijk tot overgave in 1580.
In 1577 beval Nobunaga Hashiba Hideyoshi (3) om naar het westen te trekken. Daarnaast stuurde hij nog andere generaals, onder wie Akechi Mitsuhide (明智光秀), naar het noorden om via de kust van Chugoku zijn macht over Japan verder uit te breiden.
In 1582 zag Nobunaga de kans om definitief met de Takeda af te rekenen en zo de belangrijke gebieden van de Takeda in zijn controle te krijgen. Dit was meer een actie van pure haat tegen de Takeda dan dat de Takeda nog een echte bedreiging vormde voor Nobunaga. Katsuyori werd volledig in de steek gelaten door zijn manschappen die het vertrouwen totaal hadden verloren in hun daimyō. Katsuyori pleegde zelfmoord.
Nobunaga keerde terug naar het kasteel van Azuchi en kreeg wederom verscheidene titels aangeboden, waaronder die van shōgun, maar Nobunaga weigerde ze allemaal af, net als voorheen. Akechi Mitsuhide begon nu tegen Oda Nobunaga te plotten wat zou leiden tot de dood van Japans grootste krijgsheer.
Het incident bij Honnōji (本能寺) en de toekomst van Japan
Akechi Mitsuhide was in 1577 door Nobunaga uitgezonden naar Tamba om daar Nobunaga’s macht te verspreiden. Mitsuhide slaagde er in de Hatano clan zonder geweld te onderwerpen. Echter toen Nobunaga naar het gebied kwam beval hij om Hatano Hideharu en zijn broer te executeren. De Hatano clan zag dit als verraad aan de kant van Akechi Mitsuhide en liet zijn moeder vermoorden. Dit nam hij Nobunaga niet aan dank af, maar hij begon pas actief tegen Nobunaga te plotten in 1582.
Nobunaga keerde in dat jaar terug naar het kasteel van Azuchi. Maar hij kreeg snel bericht van Hashiba Hideyoshi (3) die om Nobunaga’s hulp verzocht in het westen tegen de Mōri. Nobunaga stuurde zijn manschappen naar Hashiba Hideyoshi (3), terwijl hij zelf in Honnōji verbleef. Op de morgen van 21 juni was de complete Honnōji tempel omsingeld Akechi Mitsuhide. Oda Nobunaga die maar een kleine groep manschappen bij zich had stond geen kans tegen dit plotselinge verraad. Oda Nobunaga stierf op deze morgen en daarmee kwam een einde aan het leven van een man die heel Japan definitief veranderde, zowel in militaire als politieke opzichten.
Niet lang na Nobunaga’s dood zou Hashiba Hideyoshi (3) Akechi Mitsuhide vermoorden en zou uiteindelijk zelf aan de macht komen en Nobunaga’s nalatenschap voortzetten onder de naam Toyotomi Hideyoshi.
Nobunaga als persoon en zijn invloeden op Japan
Economie & Handel
Om de economie van Japan te bevorderen van een landbouweconomie tot een handelseconomie richtte Nobunaga enkele grote steden op, die als economische middelpunten dienden. Daarnaast legde hij wegen aan om de infrastructuur te bevorderen om zo de geldstroom te bevorderen, gemakkelijker goederen te verhandelen en economisch en politiek contact tussen de steden en provincies te verbeteren. Daarnaast hadden de wegen ook als doel om zijn legers sneller te kunnen verplaatsen om zo sneller op conflicten te kunnen reageren.
Nobunaga schafte de tolbarrières af en bevorderden zo de binnenlandse handel. Het was nu immers gemakkelijker voor handelaren om goederen via de wegen van gebied naar gebied te vervoeren en te verhandelen. Nobunaga deed dit voornamelijk om zichzelf zo te verrijken.
Nobunaga voerde ook het rakuichi rakuza beleid in. Dit beleid verbood het bestaan en creëren van monopolies om de onderlinge concurrentie te bevorderen. Dit kwam uiteindelijk ten gunste van de economie. Daarnaast moesten alle gilden gesloten worden. Volgens Nobunaga hinderden deze gilden de handel, communicatie, technische vooruitgang en daardoor de bevordering van economie. Hij ontwikkelde en voerde ook verscheidene aftrekposten voor belasting door en maakte wetten om het lenen van geld en het afbetalen van schulden te vergemakkelijken.
Daarnaast veranderde Nobunaga de manier van landmetingen door het kadaster te laten opstellen aan de hand van vragenlijsten. Nobunaga startte het principe van een open markt in Japan. Na zijn dood werden veel van deze doorvoerringen voortgezet door Toyotomi Hideyoshi en werden de basis van het vroegmoderne herenigde Japan.
Kunst & Cultuur
Nobunaga had altijd al een interesse in de kunsten en toen hij meer rijkdom verkreeg zou hij dat ook steeds meer steunen, maar de nadruk kwam meer te liggen op machtsvertoon dan de kunst zelf. Hij bouwde kastelen en liet tuinen aanleggen, waaronder het kasteel van Azuchi.
Het kasteel van Azuchi revolutioneerde veranderde de manier waarop kastelen gebouwd werden in Japan. Het wordt gezien als het eerste moderne Japanse kasteel. Het kasteel van Azuchi was het eerste kasteel dat niet puur en alleen voor de verdediging werd gebouwd, maar ook voor het vertonen van de macht door prachtige versieringen, waaronder standbeelden, plafondschilderingen en bedekking met goud. Azuchi was het eerste kasteel dat op een lage heuvel werd gebouwd in plaats van op een bergtop, zoals normaal gebruikelijk was. De Tenshu (5) werd hoger gebouwd, dat een beter zicht gaf over de vlakte. Daarnaast werden er voor het eerst nieuwe defensieve bouwwerken gemaakt, die later de norm zouden worden. Waaronder de Masugata (6), meerdere Maru (7) en Ishigaki (8). Latere kastelen zouden naar het voorbeeld van Azuchi gebouwd worden.
Daarnaast populariseerde Oda Nobunaga de Japanse theeceremonie, dat opgestart was door Nobunaga’s onderdaan en theemeester Sen no Rikyū (千利休). Nobunaga gebruikte de theeceremonie als een manier om politiek en zaken te bespreken. Dit gaf hem een vorm van autoriteit over de handelaren en ook om de strijderklasse onder controle te houden.
Nobunaga was erg geïnteresseerd in de Europese cultuur. Hij verzamelde westerse kunst en andere voorwerpen waaronder wapens en bepantsering. Die hij ook werkelijk gebruikte in echte oorlogsituaties. Nobunaga was een van de eerste Japanners die westerse kledij droeg en hij steunde de jezuïeten in Japan.
Godsdienst
Oda Nobunaga was er op tegen dat religieuze instanties de seculaire macht hadden over Japan. Hij wilde een scheiding van staat en geloof. Hij realiseerde dit op een gewelddadige manier, door iedere gelovige instantie die zich tegen hem verzette af te slachten. Hij verbrandde tempels en vermoordde duizenden monniken. Hij slaagde erin om de macht van de kloosters te breken.
In tegenstelling tot zijn afzicht tegenover de Japanse kloosters en monniken stond Nobunaga open tegenover het christendom. Hij stond jezuïtische missionarissen toe om seminarie en kerken te bouwen. Nobunaga stond erg open tegenover de Westerse cultuur en het geloof. Verscheidene daimyō hadden zich bekeerd tot het christendom en dit gaf Nobunaga de mogelijkheid om hen onder druk te zetten om zo de Boeddhistische kloosters te vernietigen.
Politiek & Militair
Oda Nobunaga was een typisch klassieke totalitaire leider. Er was geen enkele sprake van een democratie. Hij had de totale macht over al zijn gebieden en hij was niet mild tegen de mensen die zich tegen hem verzetten. Hij legde de basis voor de eenmaking van Japan, die later voltrokken zou worden door Toyotomi Hideyoshi.
Nobunaga wordt vaak gezien als een tiran, maar elke actie heeft toch een eigen doel of reden gehad. Hij ambieerde een herenigd Japan onder één leider. Nobunaga reageerde snel op clans of groepen die zich tegen zijn heerschappij verzette. Deze snelle reactie werd mogelijk gemaakt door de aanwezigheid van wegen om zijn troepen snel over te verplaatsen. Nobunaga voerde de "zwaardenjacht" (katana-gari 刀狩) (9) door, die later voorgezet zou worden door Toyotomi Hideyoshi, om te voorkomen dat lagere klasses in opstand zouden komen tegen zijn bewind.
Door Nobunaga’s goede verhoudingen met de Westerse missionarissen beschikte hij over verscheidene Westerse voorwerpen die hem van pas zouden komen in zijn strijd tegen de oppositie voor een herenigd Japan. De slag van Nagashino was in dit opzicht een belangrijke slag in de geschiedenis van Japan, omdat Nobunaga voor het eerst in de Japanse geschiedenis gebruik maakte van musketten. Hiermee verraste hij zijn tegenstander, de Takeda, enorm en zou hen uiteindelijk overwinnen. De oorlogvoering in Japan zou door deze slag dramatisch veranderen. Nobunaga was een meesterlijke veldheer en zijn vele overwinningen had hij voornamelijk te danken aan zijn oorlogsstrategieën.
Voetnoten
- (1) De daimyō uit de Sengoku-periode worden ook wel de Sengoku-daimyō (戦国大名) genoemd.
- (2) Kanrei was een hoge politieke post in Japan, die ook meestal wordt vertaald als vice-shōgun.
- (3) Hashiba Hideyoshi zou zich later hernoemen tot Toyotomi Hideyoshi
- (4) Vertaling uit Willy, Vande Walle, Geschiedenis van Japan tot 1868, academiejaar 2006-2007, Leuven: Katholieke Universiteit Leuven, 2006
- (5) De hoofdtoren in een Japans kasteel.
- (6) Een vierkante hoofdpoort in het kasteel.
- (7) Vestigingsmuren gebouwd om de Tenshu te beschermen.
- (8) De fundering waarop het kasteel gebouwd is.
- (9) Een wet die alle klasses, op de Samurai na, het dragen van zwaarden verbood.
Bronnen
- Wikipedia, English version, [[1]], URL bezocht op 26 november 2006
- The Castles of Japan, Thinkquest, [[2]], URL bezocht op 26 november 2006
- Sengoku Expo - Japanese Design, Culture in the Age of Civil Wars, [[3]], URL bezocht op 26 november 2006
- Samurai Archives, [[4]], URL bezocht op 26 november 2006
- Dugdale-Pointon, TDP, (25 November 2005), Oda Nobunaga, [[5]], URL bezocht op 26 november 2006
- Willy, Vande Walle, Geschiedenis van Japan tot 1868, academiejaar 2006-2007, Leuven: Katholieke Universiteit Leuven, 2006.
