Murasaki Shikibu (紫式部) 973-1014/1025
Uit GeschiedenisJapan
Murasaki Shikibu (紫式部, 973-1014 of 1025) was een schrijfster, hofdame en dichteres uit de Heian-periode. Ze werd bekend als auteur van Genji Monogatari. Dit werk wordt gezien als de eerste psychologische roman van de wereld. Het is een van de langste en meest vooraanstaande meesterwerken van de Japanse literatuur.
Inhoud |
Biografie
Naam
In de Heian-periode werden de namen van meisjes van niet-koninklijke familie niet geregistreerd. Hierdoor is de echte naam van Murasaki Shikibu onbekend. Er is wel geweten dat ze lid was van de Fujiwara-clan, net zoals de familie aan het hof.
In het begin van haar hofleven werd ze Tō no Shikibu (藤の式部) genoemd. Shikibu verwijst naar het ministerie van Ceremonie en Riten (Shikibu Shō: 式部省), waarin haar vader een ambt bekleedde in zijn vroege carrière.
De kanji 藤, wat in Sino-Japans als fuji wordt gelezen, verwijst naar haar afkomst uit de Fujiwara familie (藤原). Als je het vertaalt, betekent het blauweregen, dit is een plant met blauw-paarsachtige bloemen, maar ook het symbool van de Fujiwara-clan.
Aan de naam Murasaki (紫: violet) hangen 2 theorieën vast: ofwel is het afkomstig van de bloemkleur van het clan-symbool, maar het kan ook stammen uit haar bekendste werk, Genji Monogatari, waarin het vrouwelijke hoofdpersonage Murasaki no Ue noemt.
Er wordt gedacht door Japanse geleerden dat haar officiële, persoonlijke naam Takako was, geschreven met de kanji van wierook en een vrouwelijk einde ko.
Familie
Murasaki Shikibu werd geboren in Heian[1] op het einde van de jaren zeventig in de tiende eeuw. Ze was deel van een mindere, maar literatuurminnende, tak van de Fujiwara-clan. Van kindsbeen af was ze al bekend met de literatuur omdat haar familie vertrouwd was met de klassieken en zich bezighield met het maken van sierlijke verzen in het Chinees.
Haar vader Fujiwara Tametoki was zijn carrière begonnen als student van de letterkunde (hij beheerste namelijk het Chinese schrift uitstekend) en had zich omhooggewerkt in de regeringshiërarchie als geslaagde ambtenaar.Dit was mede dankzij de grote invloed die zijn verwant Fujiwara Michinaga had, aan deze man stuurde Tametoki dikwijls Chinese poëzie om zo een bevordering te verkrijgen.
Murasaki's overgrootvader Fujiwara Kanesuke was één van de Sanjūrokkasen (三十六歌仙: 36 beste dichters). Kanesuke was op zijn beurt de achterkleinzoon van Fuyutsugu, een aanzienlijk staatsman en letterkundige, die er in geslaagd was in de eerste helft van de vorige eeuw een fortuin te maken voor de Fujiwara familie.
Maar niet alleen aan vaders zijde waren er begaafde mensen, ook de vader van haar moeder, Fujiwara Tamenobu, was een bekende tanka dichter. Murasaki zou de literaire begaafdheid van haar moeder hebben geërfd. Shirane Haruo zei over Murasaki's familie in 'De brug van dromen' het volgende:
" Hoewel Murasaki Shikibu's familie het niet goed deed in de politieke wereld, onderscheidden ze zich wel in de literaire wereld. Al de vaderlijke verwanten van Murasaki vanaf Fuyutsugu werden onsterfelijk gemaakt in de prestigieuze verzamelbundels van de keizerlijke poëzie."
Kortom Murasaki had alleen maar voordeel te behoren tot een familie met zo'n lange traditie in de literatuur.
Jeugd
Omdat in de Heian-periode polygamie niet ongewoon was, weet men niet of Murasaki's vader Fujiwara Tametoki en haar moeder (ook een Fujiwara) getrouwd waren. Het koppel had alleszinds drie kinderen: de oudere zus van Murasaki Shikibu, Murasaki zelf en haar jongere broer Nobunori. Murasaki's moeder zou gestorven zijn toen ze nog heel jong was, waarschijnlijk bij de geboorte van haar jongere broer. Hierna zou haar vader terug huwen en opnieuw 3 kinderen krijgen.
Over de oudere zus van Murasaki is weinig bekend. Men weet alleen dat ze bestond omdat er in documenten van toen stond dat Fujiwara Tametoki en zijn vrouw drie kinderen hadden en door de titel van één van Murasaki's gedichten. Haar oudere zus stierf waarschijnlijk op jonge leeftijd, haar naam is onbekend.
Volgens Murasaki's dagboek overtrof ze haar broer Nobunori in de Chinese studies. In die tijd was kennis van de Chinese geschiedenis en literatuur heel belangrijk voor een man om een politieke carrière na te jagen. Voor vrouwen was deze studie allesbehalve een troef, want zij werden dan gezien als eigenzinnig en onvrouwelijk. Maar daar trok Murasaki zich niets van aan. Ze zou zelfs de boeken van haar vader gelezen hebben en enkele kortverhalen geschreven hebben. Ze bezat dus een grote intelligentie. Haar vader hield haar niet tegen deze studie te volgen, maar hij klaagde wel dat ze beter was in het onthouden van Chinese karakters dan haar broer. Hij zei dan: "Wat zou ik toch gelukkig zijn als je maar een jongen was."Nobunori werkte ook voor het ministerie van Ceremonie zoals zijn vader. Toen Tametoki gouverneur werd van de provincie Echigo, werd Nobunori in 1011 aan zijn personeel toegevoegd. Maar hij stierf niet lang nadat hij was aangekomen.
Over Murasaki's jeugd is niet zoveel geweten. Dat ze zich vooral bezighield met studeren en lezen is waarschijnlijk omdat ze bekend geraakte met de Chinese en boeddhistische klassieken. Ook kende ze de literatuur van haar eigen land nauwkeurig. Dit alles waren nadelen in die tijd, want hierdoor werden vrijers afgeschrikt.
Volwassen leven
In 996 werd Murasaki's vader gouverneur van de provincie Echizen [2] en vergezelde ze haar vader. Ze had op dat moment de huwelijksleeftijd voor die tijd al overschreden. Iets meer dan een jaar later keerde Murasaki terug naar Kyōto. En in 998 trouwde ze met Fujiwara Nobutaka. Hij was familie van haar en ongeveer 20 jaar ouder dan haar. Ze kregen in 999 samen een dochter, Katako [3]. Net zoals Murasaki werd Katako een hofdame. Aan het hof werd ze Echigo no Ben[4] en daarna Daini no Sanmi[5] genoemd. Ze werd ook een succesvolle dichteres[6].
Maar in 1001 sloeg het noodlot toe, Murasaki's echtgenoot stierf toen, waarschijnlijk aan een epidemie[7]. Gedurende vijf jaar na de dood van haar man leefde Murasaki teruggetrokken in haar huis. Het is zeker dat ze in die periode begonnen is aan het schrijven van haar roman[8].
Haar werk bracht Murasaki veel roem al in die tijd en ze kreeg een plaats aan het hof. In deze periode was de invloed van Fujiwara Michinaga verminderd. Om zijn macht terug te verstevigen, besloot hij zijn dochter Shōshi[9] te laten huwen met keizer Ichijō. Hij verzamelde de meest getalenteerde hofdames, waaronder Murasaki Shikibu, rond keizerin Shōshi. Het was rond 1006 dat Murasaki haar intrede deed aan het hof. Ze werd het middelpunt van een briljante groep van literaire vrouwen, onder wie Izumi Shikibu en Akazome Emon. Onder een andere gemalin van Ichijō, keizerin Teishi[10] bevond zich Sei Shōnagon. Tesamen vormden zij een groep getalenteerden literairen. Er was misschien onderlinge wedijver, maar dit bracht het beste in hen allen naar boven.
Aan het hof moest Murasaki kalligrafie, het spelen van de koto[11] leren en de keizerin onderhouden. Ze onderwees de keizerin niet alleen in de klassieken, bevolen door het ministerie en de keizer, maar ook heimelijk in verzamelingen van gedichten. In de herfst van 1008 begon Murasaki aan het schrijven van haar dagboek.
Er wordt aangenomen dat Murasaki in 1011 het hof voor een tijdje verliet, wanneer ze terugging naar het hof weet men niet. Over haar verdere leven is weinig geweten.
Sterftejaar
Er zijn enkele theorieën in verband met het sterftejaar van Murasaki Shikibu. Ze kan gestorven zijn in 1016, omdat in dat jaar haar vader zijn post in de provincie Echigo verliet en als monnik in een klooster trad. Dit deed hij waarschijnlijk uit diepe rouw voor zijn zoon, die enkele jaren eerder stierf, en voor zijn dochter Murasaki Shikibu. Hij had immers al zijn kinderen overleefd.
Een andere mogelijkheid is dat ze in dienst bleef bij keizerin Shōshi tot 1025. Er is hier enig bewijs van, want er is de volgende optekening gemaakt in de achtste maand van 1025 in de Verhalen van Glorie[12]: "Echigo no Ben, dochter van Murasaki Shikibu, dame ten hove". Maar in 1031 staat ze niet meer op de lijst van hofdames in het gevolg van keizerin Shōshi.
Geleerden beweren dat ze ofwel stierf ofwel in een klooster ging tussen de periode 1025 en 1031, op de leeftijd van 50 jaar. Wat oud was in de Heian-periode.
Murasaki's graf zou zich bevinden ten zuiden van de Byakugō-in, een klooster in Kyōto. Er is zelfs een legende over het graf van Murasaki Shikibu. Het zou daar geplaatst zijn door de duivel als straf voor haar lust. Rechts van haar graf ligt nog een literaire uitblinker, namelijk Ono no Takamura (小野篁). Hij was een dichter in de vroege Heian-periode.
Werk
Genji Monogatari
Het verhaal van Genji is een roman, die 54 hoofdstukken telt. De roman is verdeeld in drie delen, waarvan de eerste 2 delen gaan over het leven van het hoofdpersonage Hikaru Genji, de schitterende prins. Het laatste deel handelt over Genji's nakomelingen Niou en Kaoru, na zijn dood.
Murasaki zou het verhaal zijn beginnen te schrijven na de dood van haar echtgenoot in 1001 en waarschijnlijk beëindigt hebben in 1021.
Er zijn enkele centrale thema's in het werk. Het historische thema van de macht van de Fujiwara-clan en het menselijke thema van de vergankelijkheid (mujōkan). Dit laatste thema is vooral opvallend in haar werk. Veel personages worden ziek en sterven, hun verwanten achterlatend met het groeiende besef hoe snel het aardse leven wel niet gaat.
Genji monogatari is een mooi voorbeeld van mono no aware, dit duidt een gevoeligheid voor de kwaliteit van vreugde en verdriet aan in zaken die het hart raken. Het is tegelijk ook mijabe, wat elegantie, verfijning en hoffelijkheid betekent. Samen drukken deze begrippen een esthetisch ideaal van kunst en leven uit.
Murasaki Shikibu Nikki
Inhoud
De belangrijkste bron in verband met het leven van Murasaki Shikibu is haar eigen dagboek. In de Heian-periode waren dagboeken van hofdames een wel aanvaard literair genre. Dagboeken van mannen waren meestal beschrijvingen van hun dagelijkse activiteiten. Terwijl die van vrouwen een mengeling van gedetailleerde beschrijvingen met persoonlijke bedenkingen waren en ook bevatten ze vaak gedichten.
Murasaki's dagboek beslaat een periode van 15 maanden. Ze begon met schrijven in de herfst van 1008. Toen kwam immers de eerste zoon van keizerin Shōshi, kroonprins Atsuhiro[13], ter wereld. Deze geboorte vond plaats in de residentie van Michinaga, het paleis Tsuchi-Mikado, en werd beschreven in Murasaki's dagboek. Ze beëindigt het schrijven in het begin van het jaar 1010 met een beschrijving van het nieuwe jaar en de geboorte van een tweede prins.
Murasaki Shikibu Nikki onthult iets van Murasaki's eigen gevoelens en geeft ons een inzicht in het dagelijkse leven aan het hof. Ook uit ze haar mening over andere hofdames. Zoals bijvoorbeeld over Izumi Shikibu, die ze briljant vond maar wat vrij in haar gedrag.
Sei Shōnagon
In haar dagboek maken we ook kennis met Sei Shōnagon, de auteur van Makura no Sōshi. Sei Shōnagon behoorde tot het hof van de rivaliserende keizerin Teishi. De twee dames worden vaak met elkaar vergeleken omwille van hun tegenovergestelde karakters. Murasaki was bescheiden, verlegen en introvert. Terwijl Sei Shōnagon haar grootste plezier vond in het geven van snedige antwoorden, vooral als zij de gelegenheid vond om haar belezenheid ten toon te stellen. Sei liet gemakkelijker haar gevoelens de vrije loop gaan, terwijl Murasaki alles opkropte om het later te gebruiken. Zo schreef ze haar mening over Sei Shōnagon wel op in haar dagboek:
" Sei Shōnagon schijnt buitengewoon met zichzelf ingenomen, maar als we de Chinese geschriften van haar eens bekijken, die zij met zoveel pretenties rondstrooit, blijken ze vol gebreken te zitten. Iemand die zich zo inspant om anders te zijn dan anderen moet wel in de algemene achting dalen en mijns inzien gaat zij een moeilijke toekomst tegemoet. Zij is zeer begaafd, dat is zeker. Maar als men aan zijn emoties de vrije teugel laat, zelfs als de omstandigheden het helemaal niet toelaten, als men beslist wil proeven van al het interessante dat zich maar voordoet, dan kan het niet anders of men wordt als lichtzinnig beschouwd. En hoe kan het met zo'n vrouw goed aflopen?"
Murasaki Shikibu Shū
Op het einde van haar leven heeft Murasaki Shikibu nog een bloemlezing samengesteld met waka's en poëtische uitwisselingen. In de Heian-periode had men de gewoonte dat personen die een literair leven hadden geleid een kashū (歌集) of poëtische memoire te schrijven. Ze kregen vaak titels naargelang de omstandigheden waarin ze gemaakt werden. De gedichten werden niet chronologisch geordend, maar volgens het besef van poëtische verbinding van de auteur.
Richard Bowring heeft deze verzameling van gedichten samen met Murasaki's dagboek vertaald in zijn boek: "Murasaki Shikibu, Her diary and Poetic Memoirs".
Haar gedichten zijn autobiografisch getint, maar toch wordt er gewaarschuwd om in de gedichten niet teveel van Murasaki's leven te lezen.
Murasaki's bloemlezing bevat 128 gedichten en 7 toegevoegde gedichten, die gevonden werden in andere bronnen, maar waarvan geweten is dat ze van Murasaki zijn.
Door de eeuwen heen
In de elfde eeuw bestond de roman helemaal nog niet, maar toch wordt de Genji Monogatari er één genoemd. De UNESCO heeft Murasaki zelfs uitgeroepen tot 'de eerste romanschrijver van de wereld'. Haar werk blijft de lezers boeien ondanks het feit dat de personages zo vreemd en buitenlands zijn.
Murasaki's Genji Monogatari was ook populair in haar eigen tijd. Het werd aan het hof gelezen en de hele 11de eeuws literaire bevolking kende haar werk. Ook de geleerden van de daaropvolgende eeuw van strijd en opgang van de samoerai koesterden het verhaal van Genji, geschreven in zijn dubbelzinnige en poëtische stijl.
Vele ideologieën eisten Murasaki op. Zo werd ze in de veertiende eeuw door boeddhistische geestelijken veroordeeld naar de hel te zijn gegaan voor het schrijven van fictie. Hierdoor baden lezers voor de verlossing van haar ziel. Anderen daarentegen zeiden dat Murasaki een Bodhisattva was die naar de aarde was gekomen om haar verhaal te schrijven voor de verlichting van alle mensen.
De confucianisten in de Tokugawa periode geloofden dat Genji Monogatari een vertoning was van het principe beloon het goede, straf het slechte en zagen Murasaki als een confucianist. Maar in de achttiende eeuw kwam er een reactie tegen deze periode van Chinese literaire invloeden. De Japanners gingen op zoek naar typisch Japanse werken. Vanaf dan werd het werk van Murasaki gezien als voornaamste voorbeeld van zuivere Japanse literatuur.
Door de eeuwen heen bleef ze andere mensen fascineren met haar werk. Genji bëinvloedde inheemse verhalen van de Japanse middeleeuwen. Er werden zelfs personages uit overgenomen voor Nō drama's. Raar genoeg werd pas in de twintigste eeuw Genji Monogatari als roman voorgesteld en niet alleen als materiaal voor de geleerden. Dit werd gedaan door de Japanse dichteres Yosano Akiko. Ze was trouwens ook de eerste die Genji Monogatari naar het modern Japans vertaalde. Daarna werd het werk ook nog vertaald door andere belangrijke literaire figuren. Het verhaal van Genji werd voor het eerst in het Engels vertaald door Arthur Waley. Kortom Murasaki's werk is heel belangrijk geweest voor de literatuur.
Murasaki blijft nu nog de nationale trots van de Japanners. Ze staat zelfs afgebeeld op het briefje van 2000 Yen.
Voetnoten
- ↑ Het huidige Kyōto
- ↑ Het huidige prefectuur Fukui.
- ↑ In meeste referentiewerken wordt ze Kenshi genoemd. Dit is de Sino-Japanse leeswijze van haar naam.
- ↑ Omdat haar grootvader gouverneur was van de provincie Echigo.
- ↑ Dit verwijst naar haar derde rang (of klasse) aan het hof en haar echtgenoots overheidspost als Daini.
- ↑ Ze was samen met haar moeder één van de 36 onsterfelijke vrouwelijke dichters (onna sanjūrokkasen).
- ↑ De epidemie was waarschijnlijk de pest
- ↑ Katako zou na Murasaki's dood de rest van Genji hebben afgewerkt.
- ↑ Een ander naam: keizerin Jōtōmon'in.
- ↑ Oftewel keizerin Sadako.
- ↑ Koto: een Japans snaarinstrument.
- ↑ Eiga Monogatari: het is een historische verhaal over de Heian-periode.
- ↑ De latere Go-Ichijō Tennō.
Bronnen
Boeken
- Morris,Ivan.De prins van het licht: Hofleven in het vroeg-middeleeuwse Japan.Oxford: Oxford University Press, 1964
- Martin Colcutt, Marius Jansen en Isao Kumakura, Cultural Atlas of Japan. Oxford: Equinox, 1988
- Sieffert, René.Murasaki Shikibu: Journal.Parijs: Publications orientalistes de France, 1978
Cursus
- Vande Walle, Willy. Geschiedenis Van Japan Tot 1868, cursus gedoceerd in kader van het vak ‘Geschiedenis van Japan tot 1868’, Katholieke Universiteit Leuven, Leuven, 2004-2005.
Internet
- Liza Dalby: Ze schreef een fictieve biografie over Murasaki Shikibu dat 'The tale of Murasaki: A novel' noemde.
- Het Duitstalige wiki-artikel over Murasaki Shikibu[1]
- Britto, Francis.Murasaki Shikibu: Her life and the character seen from her masterpieces, 24-01-2000[2]
