Mori Arinori

Uit GeschiedenisJapan

Mori Arinori 森有礼 (23 augustus 1847-12 februari 1889) was een van de eerste generatie Japanse studenten die in het Westen ging studeren. Later werkte hij als diplomaat en werd minister van Onderwijs in de kabinetten van Ito Hirobumi en Kuroda Kiyotaka.

Inhoud

Vroege leven

Mori Arinori

Mori Kinnojō Arinori werd geboren op 23 augustus 1847 in Kagoshima. Zijn ouders waren Mori Kiuemon Yūjo en Osato Kumasaki. Hoewel Yūjo zelf een aanhanger was van het nativisme (kokugaku 国学[1]) zal hij zijn zoon later toelaten het Westen te bestuderen, zelfs tijdens een periode dat dit niet zonder risico's was. Mori had 4 oudere broers waarvan de oudste, Kitōta, 9 jaar ouder was dan hem. De vierde zoon, Genshirō, was 4 jaar ouder dan Mori. Met deze had Mori de beste band. Na Mori's moeder had Genshirō, ook bekend onder de naam Yokoyama Shōtarō Yasutake, waarschijnlijk het meeste invloed op de vorming van Mori's karakter. Genshirō pleegde zelfmoord in 1870 uit protest tegen de corruptie in heersende kringen en het oorlogszuchtige standpunt van de regering ten opzichte van Korea.

Toen Mori 5 jaar oud was, begon het nieuwe hoofd van Satsuma, de progressieve Shimazu Nariakira, met het op brede schaal introduceren van westerse studies. Eerst liep Mori school in een Goju (lokale school), daar was een van zijn oudere klasgenoten Godai Tomoatsu (五代友厚). Godai was, zoals zijn vader, geograaf en dankzij hem kon Mori via kaarten voor het eerst met de wereld buiten Japan kennismaken. Het jaar dat Mori les begon te volgen in de Zoshikan[2] stierf Nariakira en werd het curriculum van de Zoshikan weer georienteerd naar de Chinese klassieken. Toch verloor hij zijn interesse voor het westen niet en in 1864, het jaar na het bombardement van Kagoshima begon Mori les te volgen in de Kaiseijo (開成所),het Instituut voor Westerse Studies. Daar was hij één van de slechts negen personen die zich specialiseerde in de studie van het Engels.

Satsuma student

Het schip dat de Satsuma studenten naar Engeland bracht, de "Australian" vertrok op 22 maart 1865. Mori kwam in juni 1865, twee maanden voor zijn achtiende verjaardag, aan in Londen. Hij was het op 2 na jongste lid van de groep Satsuma studenten, wiens gemiddelde leeftijd bij vertrek 22 jaar bedroeg. Tijdens de periode van 7 augustus tot 26 juli schrijft hij 10 intieme brieven naar zijn broer. Hierdoor kunnen Mori's activiteiten gereconstrueerd worden.

De eerste generatie Satsuma studenten beschouwden zichzelf niet als specialisten maar als generalisten die zichzelf voorbereidden voor latere politieke dienst in de breedste zin van het woord en volgden de gebeurtenissen in Japan nauwlettend. Het curriculum dat de Satsuma regering aan de studenten gegeven had was onmiskenbaar militair gericht. Samen met studenten Matsumura, Yoshida en Takami moest Mori zeemeetkunde studeren. Mori toonde een bijzondere aanleg voor wiskunde. De Satsuma studenten waren echter zo geïnteresseerd in westerse cultuur in het algemeen dat ze al snel braken met hun oorspronkelijke studie-onderwerpen. Zo ging Mori fysica, chemie en geschiedenis studeren. De Satsuma studenten studeerden aan de London University, het was Laurence Oliphant[3] die daarvoor gezorgd had.

Over Mori's dagelijkse leven is weinig bekend uit de brieven naar zijn broer. Wel schreef hij dat hij zijn fysieke trainingsprogramma, dat hij tijdens de reis en de eerste aanpassingsmaanden verwaarloosd had, weer hervatte.

Tijdens de zomervakantie van 1866 ondernam Mori samen met medestudent Matsumura een reis naar Rusland. Ze kozen voor Rusland omdat het ver genoeg was voor een lange zeereis (ze hadden immers hun oorspronkelijk studiegebied wat verwaarloosd) en omdat ze de Bakufu studenten, die recent naar Rusland waren gestuurd, wilden ontmoeten. Hiervoor gingen ze als dekknechten aan de slag op het schip George & Emily. Vanaf 1 augustus tot 10 september hield Mori een dagboek bij over zijn reis naar Rusland, Kōro Kikō geheten. Mori kwam weer aan in Engeland op 10 september.

Mori raakte geïnteresseerd door het Christendom en samen met 5 andere Satsuma studenten reisde hij zelfs naar Amerika om zich daar aan te sluiten bij een religieuze gemeenschap, de Thomas Lake Harris's Brotherhood of the New Life. Er zijn wel wat praktische gegevens die deze abrupte beslissing verduidelijken: Aangezien Satsuma gestopt was met de studenten financieel te onderhouden, moesten de studenten zelf proberen de eindjes aan elkaar te knopen en na Godai's terugkeer naar Japan was Oliphant naar alle waarschijnlijkheid hun primaire weldoener geworden. Toen deze besloot de commune te vervoegen is het aanneembaar dat de studenten hem volgden. Van Mori's tweede jaar in Londen is er weinig bekend, er zijn immers geen brieven van. Mogelijk was Mori bang om naar huis te schrijven over zijn religieuze betrokkenheid maar waarschijnlijk heeft zijn broer, de anti-christelijke edicten indachtig, de brieven na ontvangst vernietigd. Van het derde jaar zijn de bronnen beperkt, er zijn enkel Mori's afscheidsbrief van 17 juni 1868 en enkele observaties over hem in de briefwisseling van Laurence Oliphant.

Diplomaat

Mori kwam in juni 1868 aan in de haven van Yokohama. Op 11 september 1868 werd hij Gaikokukan Gonhanji[4]. Nu bracht Mori 2 en een half jaar door in Japan. Van 28 februari tot 28 mei 1869 was hij inspecteur in de Gunmukan, het ministerie voor militaire zaken waar hij voorstelde de Japanse marine naar voorbeeld van de Engelse en de landmacht naar voorbeeld van de Franse uit te werken. Ook was hij vanaf 3 november 1868 secretaris bij het Bureau voor onderzoek naar een deliberatief systeem (Gijiteisai Torishirabesho). Het resultaat van deze groepering was de Kōgisho[5], geopend op 18 april 1869 met Mori als acting speaker van 4 tot 28 mei.

Op 28 mei werd de Gijiteisai Torishirabesho hervormd tot de Seidoryō, het bureau voor de studie van overheidsinstellingen. Mori werd hiervan 1 van de 3 vice-presidenten. Op 27 juni werd deze structuur omgevormd tot de Seido Torishirabesho, een organistatie die de overheidsstructuur onderzocht. Hiervan was Mori 1 van de 4 officiele secretarissen. Ook bleef Mori actief voor de Kōgisho, als vertegenwoordiger van de Gijiteisai torishirabesho en diens opvolgers.

Van 17 december 1868 tot 23 april 1869 werkte hij bij de Gakkō Torishirabe, het commité voor onderzoek naar het onderwijssysteem, en van 27 juni tot 28 juli was hij inspecteur van de Gakkō, de voorloper van het Ministerie van Onderwijs.

Op 6 juli 1869 lanceert Mori een controversieel voorstel: de Haitōron of het voorstel om zwaardragen af te schaffen. Dit voorstel wordt afgewezen in de stemming van 10 juli. Op 28 juli neemt de overheid hem, als gevolg van dit voorstel, al zijn functies af en op 9 augustus vertrekt Mori halsoverkop naar Kagoshima. Mori wist dat dat voorstel erge gevolgen kon hebben en het is dan ook opmerkelijk dat hij bereid was voor om een zaak als deze, die geen enkel politiek belang had, zijn carrière op het spel te zetten. Hij wordt opnieuw aangesteld in het ministerie van Buitenlandse zaken en trekt naar Tokyo om zich daar 3 maanden voor te bereiden op zijn nieuwe diplomatische aanstelling in Amerika waar de Japanse regering besloten heeft een permante post te maken.

Diplomaat in Amerika

Op 27 november werd Mori benoemd als Shōbenmushi, permanente diplomaat in Washington. Hij kwam in februari 1871 aan in Washington. Tijdens zijn verblijf in Amerika schreef hij enkele engelstalige werken:

  • Life & resources in America (september 1871)
  • Religious freedom in Japan (november 1872)
  • Education in Japan (januari 1873)

Tijdens zijn verblijf hield hij het 200-tal Japanse studenten in de Verenigde Staten in het oog en hield zich bezig met hun vorderingen. Zo liet hij hen opstellen schrijven e.d. Volgens Mori was onderwijs voor vrouwen een vitaal element voor de verdere verlichting van Japan. Onderwijs leidde volgens hem immers naar politieke stabiliteit. Hij zorgde er dan ook voor dat een groepje Japanse dames in een Amerikaanse college kon studeren. Een van de meest radicale elementen in Mori's visie over onderwijs was de Kokugo Haishiron of Kokugo Haishi Eigo Saiyōron genaamd, het voorstel voor de afschaffing van de Japanse taal en de overname van het Engels. Dit idee komt het duidelijkst naar voor in de inleiding van zijn werk "Education in Japan". Op 18 maart 1873 vertrok Mori weer naar Japan. Mori had dan wel de band tussen Japan en de Verenigde Staten verbeterd en zijn best gedaan om Japan door het Westen als moderne staat te laten aanzien met het oog op een latere herziening van de ongelijke verdragen, toch kan deze periode niet beschouwd worden als een succesvol deel van zijn carrière. Sommige delen van zijn activiteiten, met name de Kokugo Haishiron waren immers bij de overheid niet in goede aard gevallen en sommigen in de overheid vonden zelfs dat Mori totaal onverantwoord geweest was. Op de terugweg naar Japan werd even halt gehouden in Engeland, daar ontmoette hij Herbert Spencer[6] Dit bezoek blijkt grote invloed gehad te hebben op Mori. Mori had advies gevraagd aan Spencer en bij vergelijking van Mori's geschreven werken voor en na het bezoek valt op te maken dat hij het gegeven advies ten harte genomen had, Mori geeft immers een gematigdere indruk. Zo laat hij zijn idee om van Engels de standaardtaal in Japan te maken compleet varen.

In Japan

Kort na zijn aankomst in Japan benaderde Mori Yokoyama Magoichiro met het doel een literaire en wetenschappelijke vereniging, naar Westers voorbeeld, op te richten. Zo onstond de Meirokusha. Mori werd de eerste voorzitter, al was dit wel omdat Fukuzawa Yukichi[7] eerst het aanbod afgeslagen had.

Mori schreef meerdere essays voor de Meiroku Zasshi, het tijdschrift van de Meirokusha. Uit al zijn essays blijkt dat hij onderwijs als de sleutel beschouwde voor sociale veranderingen.

Enkele van zijn essays voor de Meiroku zasshi zijn :

  • 'Eerste essay over verlichting': Een werk over Mori's definitie van verlichting en het proces van civilisatie.
  • 'Gakusha Shokubunron': Een reactie op een eerder artikel van Fukuzawa Yukichi.
  • 'De rechten en verplichtingen van onafhankelijke naties': Een zeer pragmatische beschrijving van internationale relaties.
  • 'Een essay over echtgenotes en concubines' of "Saishōron": Mori was begaan met de sociale positie van de Japanse vrouw. In dit vijfdelig werk, dat hij schreef tussen mei 1847 en februari 1875 stelt hij onder andere een huwelijkscontract voor.

Op 26 februari 1875 trouwde Mori met Hirose Tsuneko. Het was een huwelijk in westerse stijl en kan beschouwd worden als het eerste 'vrije en contractuele' huwelijk in Japan. Mori en zijn vrouw zouden later 2 zonen krijgen.

Op 1 oktober 1875 opende Mori de Shōhō Kōshūjo (商法講習所), het instituut voor 'business training'. Toen Mori, omwille van een diplomatische opdracht naar Peking vertrok, gaf hij de directeurspost aan Yano Jirō. Het management van deze school veranderde viermaal en sinds 1885 berust het nog steeds in de handen van het Ministerie van Onderwijs. Ook de naam wijzigde enkele malen in de loop van de geschiedenis. De laatste naamsverandering, toen het de huidige naam Hitotsubashi Universiteit (一橋大学)[8] kreeg, dateert van 1949. Na zijn werk in Peking verbleef hij van 1879 tot 1884 in Engeland.

Voor hij naar Engeland vertrok schreef hij Shintai no Noryoku ('Fysieke capaciteit') en gaf dat ter discussie aan de academie van Tokyo. De leden van deze Academie werden gekozen door het Ministerie van Onderwijs en bevatte veel vroegere leden van de Meirokusha. Mori werd tot lid gekozen op 28 mei 1879. In 1882 schreef hij de 'Gakusei Hengen' (Administratieve Onderwijshervorming) wat beschouwd wordt als Mori's credo inzake onderwijs. Het bevat zijn gehele onderwijsfilosofie en er wordt in benadrukt welke punten het snelst aangepakt moesten worden.

Tijdens zijn verblijf in Engeland, waarschijnlijk in het jaar 1883 of 1884 schreef Mori 'On a System of represtative government for Japan'. Het werk verscheen in het Engels en het Japans. Mori's doel was een reeks van zulke werken te maken die voor Japanse intellectuelen als basis konden dienen bij discussies over hervormingen en door het Engelse versie de mening van Westerse geleerden over de hervormingen te weten te komen.

Minister van Onderwijs

Itō Hirobumi

Toen Mori in maart 1884 weer in Japan aankwam had Ito Hirobumi hem al officieus de post van Minister van Onderwijs aangeboden. Maar omdat er in de overheid mensen tegen hem waren wegens zijn te westers gedrag en zijn misstappen in het verleden werd zijn aanstelling pas in december van het daarop volgende jaar officieel bevestigd.

In de tussentijd hield Mori zich met tal van zaken bezig. Zo schreef hij een aantal documenten inzake algemeen beleid. Zijn enige activiteiten die met onderwijs te maken hadden waren zijn deelnames aan de 63e en 64e vergaderingen van de Tokyo scholars' society in november en aan de National Education Association in december 1884, waar hij erelid was. Door het onafhoudelijke lobbywerk van Ito kon Mori in het jaar daarop wel al meer betrokken worden in onderwijszaken. In maart 1885 werd Mori gepromoveerd tot het adeldom en mocht hij in de Genrōin (元老院)[9] zetelen. In april van dat jaar werkte hij mee aan een tour van verschillende scholen en onderwijsinstellingen in West Japan en Shikoku. In oktober volgde een inspectietocht naar Niigata en op 22 december 1885 werd Mori officieel benoemd tot het eerste Ito Cabinet als Minister van Onderwijs.

Zijn beleid

Tijdens zijn ministerschap schreef Mori zijn 'Kyoiku rei ni tsuki iken', een werk dat handelt over de organisatie van onderwijsbestuur op lokaal niveau. Ook schreef hij de 'Gakusei yoryo', dat Mori's visie over onderwijsstructuur in een duidelijke en samenhangende manier uiteenzet.

Mori liet de 'Rinrisho', het nieuwe ethische handboek, opstellen. Voor Mori ging onderwijs niet over niveaus van geletterdheid maar over het karakter van het volk te vormen op zo een wijze die passend was in een moderne samenleving. Mori wilde een objectieve aanpak van ethische problemen in plaats van de traditionele Confucianistische leer. Het doel van de Rinrisho was om de ontwikkeling van een 'gezond verstand' inzake ethiek te bevorderen. Mori haalde veel inspiratie voor dit tekstboek uit 'The principles of ethics' van Herbert Spencer.

Mori was in het algemeen bezord over lichaamsconditie en dit blijkt ook in zijn beleid. Zo introduceerde hij in de Japanse scholen een trainingsprogramma van militaire aard. Mori was echter niet militaristisch en had dan ook zijn twijfels over zijn plan aangezien dit idee misbruikt kon worden. Hij voerde het dan toch door omdat hij het als de enige manier beschouwd om het volk in complete gezondheid te krijgen.

Dood

Over Mori's dood lopen de verhalen uiteen. Volgens Hall klopte er op de morgen van 11 februari, de dag van de afkondiging van de Meji grondwet, een man aan de ministeriële residentie van Mori. Deze man stelde zichzelf voor als Nishino Buntarō en vertelde over een moordcomplot van universiteitsstudenten tegen Mori. Mori had zich onpopulair gemaakt bij de studenten van de Keizerlijke universiteit van Tokyo, hij had immers besloten hun leergeld te verhogen. Ook had hij verklaard dat de studenten zelf verantwoordelijk geweest waren voor de brand in een slaapzaal op 25 januari 1889 en voor de dood van de student die hier het gevolg van was. Een moordcomplot was dus niet zo verbazingwekkend en Zada Shigehide, Mori's lijfwacht, liet de man binnen. Nishino drong erop aan het nieuws zelf te vertellen aan Mori die zich aan het kleden was om naar het Keizerlijk Paleis te vertrekken voor de afkondiging van de grondwet. Okamoto, een familiebediende, had Nishino dan ook bijna buitengewerkt toen Mori naar beneden kwam om vervoer af te wachten. Toen Nishino deed alsof hij een gesprek wilde beginnen, naderde hij Mori en viel hem aan met een mes dat verstopt zat in de mouw van zijn kimono. Hij raakte Mori in de maagstreek maar wordt daarop gedood dood Zada.

Op het lichaam van de aanvaller werd een manifest gevonden waarin stond dat het zijn bedoeling was een misstap van Mori te wreken. In het manifest stond dat Mori op 28 december 1887 de trappen van het Ise heiligdom beklommen had zonder zijn schoenen uit te doen, dat hij de heilige sluier met zijn wandelstok aan de kant geschoven had om naar binnen te kunnen kijken en weer vertrokken was zonder de benodigde buiging. Volgens sommige bronnen verloor Mori onmiddelijk het bewustzijn, volgens andere kon hij, uren later nog glimachen toen hij van eerste minister Kuroda te horen kreeg dat de grondwet goed ontvangen was. Wel staat vast dat Mori nog tot de volgende morgen geleefd heeft. Misschien had hij de aanval wel kunnen overleven als er sneller professionele hulp gekomen was maar alle artsen van Tokyo waren aanwezig op het paleis. Alvorens hulp arriveerde had Mori al teveel bloed verloren om te kunnen genezen. Mori stierf op 12 februari 1889.

Voetnoten

  1. ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Kokugaku
  2. ↑ De officiële samuraischool van Satsuma.
  3. ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Laurence_Oliphant_(1829%E2%80%931888)
  4. ↑ Assistent inspecteur voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken
  5. ↑ Een adviesraad over parlementaire hervormingen
  6. ↑ Herbert Spencer (Derby, 27 april 1820 – Brighton, 8 december 1903) was een Brits socioloog, filosoof en antropoloog. Hij is de oorspronkelijke bedenker van de term 'survival of the fittest'.
  7. ↑ Fukuzawa Yukichi (福澤 諭吉, Fukuzawa Yukichi ; Osaka, 10 januari 1835 - Tokio, 3 februari 1901) was een Japans schrijver, tolk, en vertaler. Hij was een van de grote intellectuelen van de Meiji-restauratie en speelde een grote rol in de Japanse modernisering. Fukuzawa richtte de eerste dagelijkse nationale krant op (Jiji Shimpo); was een verdediger van de vrouwenrechten, en was gekant tegen polygamie.
  8. ↑ Hitotsubashi Universiteit (一橋大学 Hitotsubashi daigaku) is een nationale universiteit gespecialiseerd in sociale wetenschappen in Tokyo. Hitotsubashi wordt beschouwd als een van de meest prestigieuze universiteiten van Japan.
  9. ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Genr%C5%8Din

Bronnen

  • Hall, Ivan Parker: Mori Arinori
  • Swale, Alistair: The political thought of Mori Arinori : A study in Meji conservatism
  • Nish, Ian: Japanese envoys in Britain 1862-1964 A century of diplomatic exchange
  • Cobbing, Andrew: The Japanese discovery of Victorian Britain: Early travel encounters in the far west
  • http://hit-u.ac.jp/index-e.html , site van Hitotsubasi Universteit
  • http://www.ndl.go.jp/portrait/e/datas/204.html?c=4
Teruggeplaatst van "http://mediawiki.arts.kuleuven.be/geschiedenisjapan/index.php/Mori_Arinori"