Kimono (着物)
Uit GeschiedenisJapan
Inleiding
De kimono is de traditionele kleding van Japan en is door de jaren heen beetje bij beetje veranderd, dit als weerspiegeling van de heersende maatschappij en cultuur van die periode. De verschillende stijlen van kimono zijn doorheen de eeuwen enorm veranderd. In het moderne Japan zijn er vele verschillende soorten kimono gedragen door mannen, vrouwen, en kinderen. Het model, de kleur, soort materiaal en decoratie hangt af van het geslacht, leeftijd, status van de persoon, seizoen van het jaar en ten slotte ook de gelegenheid waarvoor de kimono word gedragen.
De dag van vandaag heeft een Japanse vrouw normaal gezien nog één kimono, namelijk een furosode kimono die ze draagt bij de ceremonie van haar 19e verjaardag. Bij huwelijken wordt de kimono meestal gehuurd. Steeds minder wordt ze aangetrokken als dagdagelijkse kleding, maar het is niet ongewoon dat, ouderen in traditionele dorpen, of inwoners van één van de Japanse eilandjes, Okinwa, deze nog dragen.
De geschiedenis
Jomon-periode (300 v.c)
De kimono (wat eigenlijk betekend “hetgeen iemand draagt”) bestond in de Jomon-periode uit enkele gewone stukken hennep die men rondom het lichaam hing, vastgemaakt met een touw. We kunnen echter pas van kimono spreken op het einde van de Jomon-periode. Reden hiervoor is omdat de japanners in die tijd nog geen interesse toonden in de esthetische kant van het concept “kledij”. Ze gebruikten het uitsluitend om hun warm te houden, om te dragen tijdens het jagen en tijdens het verzamelen van voedsel.
Yamato-periode (300-550)
Het prototype van de kimono, de “Kosode”, stamt uit de 7de eeuw. Wat men ervoor droeg bestond uit 2 delen. Zowel bij mannen als vrouwen was dit een soort hemd als bovenkleding en een broek of rok als onderkleding. Beiden droegen een band of riem rond hun middel. Rond de 4de eeuw n.C werden Japanse leiders beïnvloed door de aristocraten van de Tang en Sui dynastieën. Tot deze conclusie kan men komen omdat er in deze periode een on-ontkenbare overeenkomst is tussen Japan en China wat betreft kledij, kunst en haarstijlen. Wat opmerkelijk is, is dat het vooral de vrouwen waren die ervoor zorgden dat de kimono er uit ziet zoals we die vandaag kennen. De mannen wilden het bij de originele Chinese vorm houden. Wat men juist had overgenomen van China was de Hanfu[1] en de techniek om zijde te weven. De techniek om stoffen te kleuren was nog niet geïntroduceerd in Japan dus bestond de vroege kimono voorlopig nog uit witte zijde.
Asuka-periode (550-710) en Nara-periode(710-794)
In deze periode werden de naaitechnieken beter beheerst waardoor de kleding langer en wijder werd. De kledij van een hoveling werd in 3 groepen verdeeld: formele kledij, kledij voor het hof en ten slotte het uniform. Kleur werd geïntroduceerd maar de voorloper van de kimono bestond enkel nog maar uit 1 kleur. Men moest de technieken om moeilijke decoratieve patronen en verschillende kleurvormen te kunnen gebruiken, nog beheersen. Vanaf de Nara-periode werd de voorloper van de kimono, Kosode genaamd, gedragen. Eerst als onderkleding en dan later als bovenkleding. Deze prehistorische versie van de huidige kimono, werd dagdagelijks gedragen door zowel mannen als vrouwen.
De Heian-periode (794-1185)
In de Heian-tijd (ong. 800-1200) wanneer het hofleven een zeer kunstzinnige vorm begon aan te nemen, droegen de vrouwen verschillende zijden (kimono-achtige) kleden over elkaar heen, men noemt dit 'Junihitoë'. Dit kleed dat uit 12 lagen bestond, was meestal heel stijf en volumineus omdat de hofdames namelijk het meeste van de dag al zittend doorbrachten. De term van 12 lagen kleed kwam eigenlijk voort uit de legende van een hofdame die verdronk door het gewicht van haar "junihitoë" terwijl ze de zoon van de keizer redde. Waar dit verhaal precies vandaan kwam is onbekend.
De Kamakura-periode (1185-1333)en Muromachi-periode (1333-1573)
In de kamakura en Muromachi periode, naar gevolge van de regerende samurai klasse, werd kleding eenvoudiger. De kosode werd als bovenkleding gedragen, en nieuwe type’s kimono werden uitgevonden. Kosode’s uit de muromachi periode waren heel eenvoudig, sommigen hadden zelfs maar één motief.
Leden van de samurai klasse zelf droegen geen kimono meer. Maar hun vrouwen namen wel de simpele witte kosode over van de juni-hitoe en droegen hem als bovenkleding. De mouwen werden gedeeltelijk toegenaaid en men bewaarde de formele buitenkleding enkel nog voor speciale gelegenheden.
Azuchi-Momoyama-periode (1574-1600)
In deze periode werd de kimono standaardkleding en de “obi”[2] deed zijn intrede vanuit Korea. Voor de obi geïntroduceerd werd gebruikte men een gewone koord die men meerdere keren rond het lichaam wikkelde. Rond deze tijd bestonden er al verscheidene patronen voor kimono's.
Deze periode staat bekend als één van de briljantste en meest artistieke periodes in de Japanse geschiedenis. het district “Nishijin” was het centrum van de Japanse textielproductie, en in dit district alleen waren er maar liefst 10.000 wevers werden tewerkgesteld. De nieuwste mode-rage onder de hogere klassen was ongetwijfeld de Europese kleding. Volgens een aantal historici werd een nieuwe kleurtechniek uitgevonden, namelijk “Tsujigahana” (辻ヶ花）[3]. Maar de enige bewijzen dat deze techniek zou hebben bestaan, zijn enkele fragmenten van stoffen die men terug gevonden heeft. Deze bestaan uit 2 soorten kleurmethodes: tie-dye[4] en met de hand gekleurd door middel van inkt. Men weet niet precies waarom de techniek niet meer gebruikt werd na de 17e eeuw. Hoe dan ook deze techniek heeft niet lang stand gehouden. Er zijn enkele hypotheses bekend die beweren dat de “Yuzen" [5] techniek de “Tsujigahana” techniek zou hebben vervangen. ook begon men einde 16e, begin 17e eeuw ook bladgoud en zilver op zijde toe te passen.
Ook werden in deze tijd de meest kleurrijke kledingstukken gedragen door mannen, vrouwen moesten het stellen met minder kleurrijke maar meer delicate kledingstukken. Ook werd de Kosode het basis kledingstuk bij uitstek voor zowel vrouwen als mannen. Kosode betekend letterlijk "korte mouwen" terwijl kimono veel bredere mouwen heeft. Maar dit begrip is dan ook heel vaag. De furisode bijvoorbeeld heeft hele lange mouwen, dus zou het een kimono moeten zijn. maar het wordt eigenlijk beschouwt als een kosode omdat de mouw onderaan toegenaaid is. Nog een kimono type van deze tijd is de “Jimbaori”, gedragen door de adel en samurai. Deze had geen mouwen, en werd gedragen boven het harnas.
De Edo-periode (1603-1868)
Er ontstond een lange periode van vrede in Japan waardoor de textiel industrie voldoende tijd had om zijn textiel te verfijnen en om plaats te maken voor nieuwe technieken. De stijl werd voor iedereen beschikbaar. van gewone gewoven kosode naar met de hand geschilderde moeilijke patronen. de kosode werd niet langer meer uitsluitend door de hogere klasse gedragen, maar was nu beschikbaar voor iedereen. een belangrijke persoon in deze periode die persoonlijk kimonos ontwierp en decoreerde was Ogata Korin (1658-1716). Andere bekende kunstenaars zoals Maruyama (1726-1792) en Ando Hisoshige (1797-1858) decoreerden kimonos met hun ontwerpen. Dat zulke beroemde kunstenaars persoonlijk betrokken werden in het verfraaien van kimono's, toont enkel hoeveel belang werd gegeven aan de artistieke waarde van de kimono. Een nieuw brokaat[6] genaamd “Kara-ori”[7] werd geïntroduceerd.
Begin Edo-periode werd er een nieuwe soort kosode geïntroduceerd genaamd “Keicho kosode”. Bestond voornamelijk uit zwart, wit, of rood gefigureerde satijn en was bedenkt met metalen bladeren. Kosodes in de vroege Edo-periode introduceerden ook een nieuw materiaal namelijk satijn in plaats van “nerinuki”. Nerinuki was een simpel geweven satijnen textiel. Ook is het interessant dat we ons realiseren dat de keicho kosode voor het eerst in de Japanse geschiedenis een prachtige 3-dimensionale decoratie had. De kosode had ook een functie als ondergoed. Mannen en vrouwen op het hof gebruikten het als eerst laag van kleding. Het is interessant om weten dat de kosode voor zowel vrouwen als mannen geschikt was.
De Meiji-periode (1854-1868)
Economische verandering in deze periode hebben zonder twijfel een invloed gehad op de kimono. Er werden ongeveer 3000 buitenlandse "experts" van verscheidene specialisaties aangeworven, en vele Japanse studenten werden naar het "Westen" gestuurd om te studeren. Japan was dan ook het eerste Aziatische geïndustrialiseerde land. Dit had een impact op de in kimono, het leidde tot de introductie van artificiële kleurstof. Dit betekende een evolutie in de “Yuzen” techniek, alhoewel het uiterlijk van de kimono vrijwel onveranderd bleef. Ook werden er nieuwe stoffen vanuit de hele wereld naar Japan geïmporteerd.
Soorten kimono
Furisode
Furisode is een soort kimono. Het is de meest formele kimono dat ongetrouwde vrouwen dragen in Japan. De Furisode is gemaakt van heel fijn, felgekleurt zijde, en wordt vaak gehuurt of gekocht door ouders voor hun dochter op de ceremonie als ze 20 wordt. Door een furisode te dragen, toont een vrouw aan de ze, en alleenstaand, en een legale volwassene is, en ten gevolge beschikbaar voor huwelijk. In deze zin kan een "furisode" misschien vergeleken worden met de formele klederdracht die debutantes in het Weste droegen.
Tomesode
"Tomesode" is een soort kimono. Het is de meest formele en hoogst geklasseerde komono gedragen door getrouwde vrouwen in Japan. Tijdens de Edo periode, werden de lange mouwen van de "furisode", die gedragen werden door jonge vrouwen die net getrouwd waren, naar gewoonte in twee gevouwen. Deze gewoonte werd "tomesode" genoemd. Na verloop van tijd veranderde de naam "tomesode" voor getrouwde vrouwen.
Homongi
Homongi is een formele stijl van kimono. Homongi heeft geen lange historie zoals andere kimono's. Het was een kleed da formal style of kimono. Homongi does not have as a long history as other kimonos. Het werd gedragen wanneer een Japanse vrouw bezoeken bracht.
Tsukesage
Tsukesage is een kimono bestemd voor vrouwen. Deze word gecharacteriseerd door het feit dat deze geen eba-patronen of familie-tekens draagt. Een eba-patroon betekend dat het patroon rond de steken continue zijn. Als een patroon echter niet verbind aan 2 kanten, kan men het geen eba-patroon noemen; Een formele komono hoeft geen eba-patroon of familie-tekens te dragen.
Komon
Komon is een van de Japanse klassieke kimono's. Er komen uiterst kleine patronen en ontwerpen op de hele kimono voor. Door de positie van de patronen op de komon, kan het niet gedragen worden op formele gelegenheden. Terwijl bij homongi en tsukesage de patronen op de schouders voorkomen, is dit bij komon niet het geval.
Iromuji
Iromuji in een simpele kimono zonder zwarte kleur. Iromuji met familie-tekens word gedragen als formele kimono, zonder als word het informeel.Iromuji in combinatie met een zwart-gekleurde obi kan gedragen worden als informele rouwkledij. Het hangt af van de gedragen obi en creëert verscheidene gelegenheden om deze te dragen. Iromuji in combinatie met een kortere grijsgekleurde obi kan gedragen worden op een herdenkennis ceremonie. Iromuji word het best gedragen tijdens een Japanse thee ceremonie omdat deze kledij niet teveel aandacht trekt. Het vermijden van rare combinaties van kledij en thee ceremonie materiaal is belangrijk. Terwijl de keuze van kleur van kimono belangrijk is is de keuze van patroon ook altijd belangrijk, zo kan men beter geen uitbundige patronen op een begrafenis dragen.
Yukata
Yukata is een kimono die gedragen word tijdens zomerse eventen zoals "het vuurwerk", tempel festiviteiten en het festival van Obon. De meeste vrouwen dragen op deze gelegenheden een yukata. Ook bieden sommige Japanse kuuroorden of badplaatsen een yukata aan, en dit alleen al om een goede sfeer te creëren, . In sommige hotels draagt het personeel de hele zomer door yukata als uniform. En voor nog vele andere evenementen is deze kledij praktisch ondenkbaar.
Haori
Haori is een van de Japanse kimono jassen. Op deze haori word meestal "kosode" gezet om deze verder tegen de kou te beschermen. Deze begon zijn leven in de muromachi periode en, naarmate tijd vorderde, veranderden de ontwerpen van de haori. Hedendaags word de haori met familie-tekens echter nog steeds gedragen op traditionele Japanse festivals en dergelijke.
De haori word ook nog nog gedragen als formele kledij door Japanse mannen. Lange haori jassen tot aan de knieen voor vrouwen waren populair dooruit de Meiji en Taisyo periode. Tot in het midden van de Showa periode werden deze veel gedragen, maar hier waren het eerde de middelgrote haori die populair waren.
Uchikake
Nichikake, ook wel gekend als kaidori of kake, is een van de luxurieuze kimono's voor vrouwen. Volgens de geschiedenis werd deze in de oudheid door vrouwen gedragen bij keizerlijke ceremonies. De obi werd meestal verborgen. Het werd verder eigenlijk alleen in de lente, herfst en winter gedragen. Uchikake werd meestal met blije patronen versierd, zoals kraanvolgens, pheniks, chrysanten of Japanse pijnboom. Hedendaags worden het nog steeds gedragen door bruiden tijdens hun huwelijksceremonie.
Kamishimo
Kamishimo is een formele kimono bestemd voor mannen. Deze word meestal gemaakt door hakama en katagi, en er word meestal kosode en op gezet. Als het als katagi gemaakt word, zijn er 4 familie-tekens op de rug, schouders, en middel. Gedurende de edo periode was dit de hoogste klasse klederdracht voor samurai zonder werk en het "gewone" volk met een belangrijke sociale positie. Hedendaags kan het nog aangeschouwd worden, aangezien het gedragen word op traditionele Japanse festivals.
Obi
Obi is een japans woord dat verwijst naar de verschillende soorten sjerpen die in combinatie met kimono door mannen en vrouwen gedragen kunnen worden. Obi is de belangrijkste sjerp die gedragen kan worden in combinatie met verschillende japanse kledij; er zijn nog verscheidene andere sjerpen die gedragen kunnen worden onder "obi" om de kleding in plaats te houden of om de vorm van de "obi" zelf te verbeteren.
voetnoten
- ↑ Hanfu (漢服) betekend letterlijk "kleding van het Han-volk" en verwijst naar de traditionele chinese kleding.
- ↑ Obi (帯) Een brede ceintuur, die om het lichaam gewikkeld en vervolgens op de rug geknoopt wordt
- ↑ Tsujigahana is een Japanse kleurmethode dat plaatsvond in de Monoyama-Periode
- ↑ tie-dye is een verftechniek voor textiel. Door middel van het binden en knopen van de stof wordt een patroon op de stof aangebracht.
- ↑ Yuzen: revolutionaire verftechniek
- ↑ Brokaat is een atlasweefsel waarin goud of zilverdraad is meegeweven. Meestal wordt er zijde gebruikt, maar tegenwoordig ook kunstzijde. De wever verwerkt de draden meestal zo dat een patroon ontstaat.
- ↑ kara-ori: kleurrijk kledingstuk dat gedragen werd door vrouwen tijdens het No spel
Bronnen
Electronische bronnen
http://www.japanesekimono.com/
Boeken
- W.Vande Walle. Een Geschiedenis van Japan: Van samurai tot softpower, Acco Leuven, 2007.
- Dr. Karel Hellemans. Inleiding tot de Japanse cultuur, Letteren FTC8, Leuven, 2006.
- Hempel, Rose. The Golden Age of Japan: 794-1192. New York: Rizzoli, 1983
- Imperatore, Cheryl, Paul MacLardy. Kimono: Vanishing Tradition. Atglen: Schiffer Publishing Ltd., 2001
