Kamon (家紋)
Uit GeschiedenisJapan
Inhoud |
Kamon (家紋)
Kamon(家紋) is de Japanse term voor een Wapen (of wapenschild). Een Kamon is een merkteken dat gebruikt wordt om een Japanse familienaam te symboliseren. Men gaat ervan uit dat de Kamon hun oorsprong hebben als tekeningen op palankijn, ossenkarren en het gewaad van edelen. Later werden ze gebruikt door de samurai(侍) en zelfs door het gewone volk.
Buiten het feit dat wapens in Europa en Japan rond dezelfde tijd ontstaan zijn, hebben ze weinig met elkaar gemeen. In tegenstelling tot de kleurrijke Europese wapens zijn de Kamon monochroom. Planten worden veel gebruikt als wapenmotief, waarschijnlijk omwille van de Japanse bewondering voor de natuur. Er wordt gebruikt gemaakt van een zwart-witcontrast, rechte en gebogen lijnen, scherpe hoeken en eenvoudige geometrische figuren.
Geschiedenis van de Kamon
De merktekens werden binnen de hofadel doorgegeven. Zo kregen ze stilletjes aan de betekenis van een familiewapen. In die tijd had de Kamon enkel maar een decoratieve betekenis. Hun ontwerp was meestal sierlijk en ingewikkeld. Aangezien de van de hofadel vrijwel ononderbroken was, was er geen behoefte aan een grote variëteit van ontwerpen.
Later, vanaf de Kamakuraperiode(鎌倉時代 1185-1333), maakten de samurai ook gebruik van wapenschilden. De samoerai maakten er gebruik van op hun oorlogsvlaggen en wapenuitrusting. Wanneer clanleden gedurende de Kamakuraperiode samenkwamen en vochten tegen een vijand hadden ze behoefte aan een merkteken dat hun verbond symboliseerde en hun onderscheidde van de vijand. Sommige ‘lords’ schonken kamon als beloning van een eredaad. Tijdens de Nanbokucho-periode (南北朝時代 1336-1392) werd de kamon belangrijker, voor de hofadel en samoeraiklasse. Eerst kreeg elke familie een kamon. Maar tijdens de Namabokuchou en Muramachi (村町時代) periodes, verdeelden interne conflicten de samoeraigeslachten. Iedere fractie ontwierp een nieuwe kamon.
Tijdens het Edotijdperk (江戸時代 1603-1867） waren er geen oorlogen en was er geen behoefte aan vlaggen of wapens. Tijdens deze redelijk stabiele vreedzame periode werden kamon voornamelijk gebruikt voor het afdwingen van gedragsregels: bvb. Wanneer twee daimyo’s elkaar kruisten op een weg, moesten ze de passelijke begroeting, die afhankelijk was van hun sociale positie, kennen. Hiervoor waren er kamonspecialisten. Tijdens de Edoperiode had men ook meer mogelijkheden om luxeproducten aan te schaffen. Kleding werd extravaganter dan tevoren. Daarbij werden de kamon gebruikt voor decoratieve doeleinden. Sommigen pasten hun kamon aan of vervingen hem. Hierbij ontstonden drie nieuwe vormen van kamon: datemon （伊達紋）, kagamon （加賀紋） en hiyokumon（比翼紋）. Vanaf het Meijitijdperk, toen de burgers familienamen te gebruiken, kregen ze het recht om een kamon te bezitten. Toch decoreerden rijke burgers tijdens het Edotijdperk hun jassen en lantaarns reeds met kamon. Sommige handelaars die hun winkel meer wouden laten opvallen maakten gebruik van kamon op hun Noren. Ook acteurs en prostituees maakten er gebruik van als persoonlijke handelsmerken. Het aanpassen en veranderen van mon gebeurde niet enkel voor het gewone volk maar ook door samoerai. Dit leidde ertoe dat er vaak meerdere kamon gebruikt werden binnen dezelfde familie. Tijdens de verwestersing van de Meiji-omwenteling（明治時代 1868-1912) werd Japanse kledij snel vervangen door westerse kledij. Ook het gebruik van ceremoniële kleding die met kamon werden versierd verminderde drastisch.
Symboliek
Patronen
De hofadel verkoos decoratieve patronen omwille van hun elegantie. De meeste waren gebaseerd op plantenmotieven. Samoerai gaven dan weer de voorkeur aan dierenmotieven.
Familienaamsymboliek
Sommige emblemen werden gekozen door hun gelijkenis met bepaalde namen (bvb. sakura (kersenbloeisels) voor de familienaam Sakurai.
Gunstige symboliek
Soms gebruikte men in een kamon een wens voor goed geluk, gezondheid,… Soms werd dit rechtstreeks gesymboliseerd door een kanji, anders gebruikte men een tekening.
Herdenkingssymboliek
Budô: Sommige families ontleenden elegante kamon en pasten ze aan om hun ‘gevechtsgeest’ te verduidelijken, bvb. door een pijl en boog aan de kamon toe te voegen
Religieuze symboliek
Sommige kamon waren gebaseerd op shintô （神道), boeddhisme, confusianisme of het chistendom.
Bijgelovige symboliek
Door het toevoegen van geluksbrengertjes en bijgelovige tekens geloofde men dat met langer te zullen leven of ziektes te kunnen omzeilen.
Gebruik van Kamon
Kleding: Het gebeurde zelden dat een iemand uit de hofadel kamon gebuikte op zijn dagelijkse kleding maar de samoerai gebruikten dit wel graag op hun kledij. Hirate: traditionele kleding die de samoerai versierden met kamon Daimon: een speciale soort hirate die opvallend versierd was met kamon (Dit werd het algemeen aanvaarde formele kledij tijdens de Muramachiperiode.) Haori-hakama: had vijf kamon aan de voorkant, achterkant en aan de mouwen (Edotijdperk)
Gebouwen: Tijdens de Muramachiperiode maakte men gebruik van kamon op daken en werden ze gebruikt om hele gebouwen te ontwerpen tijdens het Sengokutijdperk. Shrijnen en tempels uit deze periode stelden kamon van machtige families tentoon in ruil voor financiele steun. Tijdens het Edotijdperk zette men kamon op de kastelen en samoerairesidenties.
Schepen: Het werd een gewoonte om kamon te drukken op zeilen van schepen. Tijdens een sankin kotai stelde men meestal de kamon van de reizende daimyo tentoon op het schip.
Graven: Het graf van de overlevende werd/wordt vaak gedecoreerd met het familie-embleem van de overledene.
Kamonlijst
* Abeseimeiban (阿部清明判) * Abezekeni (阿部家銭) * Agehanochō (揚羽蝶) * Aizu mitsu aoi (会津三葵) * Arimake kara hana (有馬家唐花) * Arimoji (有文字) * Bōjōke uroko (北条家鱗) * Chigai bishi (違菱) * Chigai daikon (違大根) * Chigai kine (違杵) * Chigai masakari (違鉞) * Chigai takanoha (違鷹羽) * Chigai yabane (違矢羽) * Chūwani chigaikama (中輪に違鎌) * Chūwani gosannokiri (中輪に五三桐) * Chūwani narabitakanoha (中輪に並鷹羽) * Daki gyōyō (抱杏葉) * Daki kajinoha (抱梶葉) * Daki kashira (抱柏) * Daki myōga (抱茗荷) * Daki Omodaka (抱面高) * Daki ine (抱稲) * Daki kajinoha (抱梶葉) * Daki kashiwa (抱柏) * Daki omodaka (抱面高) * Eirakusen * Futowani masakari (太輪に鉞) * Gaku (額) * Genji kōzu (源氏香図) * Gion mamori (祗園守) * Gion mamoriku-zushi (祗園守崩し) * Gisan nokiri (五三桐) * Gohon bone ōgi (五本骨扇) * Gomaisasa (五枚笹) * Goshi chinokiri (五七桐) * Gyōyō botan (杏葉牡丹) * Hanabishi (花菱) * Hanakage kyōyōbotan (花陰杏葉牡丹) * Hanatsuki mitsuaoi (花付き三つ葵) * Hidari futatsu domoe (左二巴) * Hidari midori (左三ツ巴) * Hinomaru ōgi (日の丸扇) * Hirai zutsu (平井筒) * Hiraki kasa (開き傘) * Hishimochi (菱持) * Hitotsu tabanenoshi (一束熨斗) * Hitotsu tsurumyōganome (一蔓茗荷丸) * Hiyokuzuru (比翼鶴) * Hondake tachiaoi (本多家立葵) * Honmoji (本文字) * Hosowani nozoki kajinoha (細輪に覗き梶葉) * Ichimonji (一文字) * Ichimonji jimitsuboshi(一文字三星) * Igeta (井桁) * Igetani mokkō (井桁に木瓜) * Ikari (碇) * Ine no maru (稲の丸) * Injūchō (因州蝶) * Iori (庵) * Ippon sugi (一本杉) * Ishimochi (石餅) * Itōke fuji (伊藤家藤) * Itowani kawarikochō (糸輪に変り胡蝶) * Itowani uchiwa (糸輪に団扇) * Itsutsu rindōguruma (五ツ龍胆) * Itsutsu warimanji (五割万字) * Janome (蛇の目) * Jinuki eirakusen * Jūjikurusu (十字久留子) * Jūrokuben yae omotegiku (十六弁八重表菊) - Emperor of Japan * Jūrokuyou uragiku (十六葉裏菊) * Jūroku uragiku (十六裏菊) * Jūshiben hitoe uragiku (十四弁一重裏菊) * Kagekuyō (陰九曜) * Kageman jimaru (陰万字丸) * Kagetsuta (陰蔦) * Kagome (籠目) * Kaji (卦字) * Kakitsu batabishi (杜若菱) * Kama (鎌) * Kana wakuzushi (金輪崩し) * Kan-ei Tsūhō (寛永通宝) * Kanibami (酢漿草) * Karabishibana (唐菱花) * Karahana (唐花) * Kasa (傘) * Kasa (笠) * Kasane hanagata genjiguruma (重ね花形源氏車) * Kasane masu (重ね枡) * Kashira awasemitsu kasa (頭合三笠) * Kawari kikusui (変り菊水) * Kawari uchiwa (変り羽団扇) * Kichimoji (吉文字) * Kikkō (亀甲) * Kikkōni hanabishi (亀甲に花菱) * Kiku fusen ryō (菊浮線綾) * Kikusui (菊水) * Kikyō (桔梗) * Kiriguruma (桐車) * Kochō (胡蝶) * Komochi kikkō (子持亀甲) * Konoe botan (近衛牡丹) * Kuginuki (釘抜) * Kujōke fuji (九条家藤) * Kumihiraizutsu (組平井筒) * Kurodake tachibana (黒田家橘) * Kutsuwa (轡) * Kuyō (九曜) * Manji (卍) * Maruni agehanochō (丸に揚羽蝶) * Maruni chidori (丸に千鳥) * Maruni chigai chōji (丸に違丁字) * Maruni chigai takanoha (丸に違鷹羽) * Maruni chigai ya (丸に違矢) * Maruni dakikashiwa (丸に抱き柏) * Maruni dakimyōga (丸に抱茗荷) * Maruni futatsu biki (丸に二引) * Maruni hanaken bishi (丸に花剣菱) * Maruni hanare kenkatabami (丸に離れ剣片喰) * Maruni hidari sangaimatsu (丸に左三階松) * Maruni hitotsu biki (丸に一引) * Maruni hitotsu kine (丸に一杵) * Maruni hitotsu uroko (丸に一鱗) * Maruni ipponsugi (丸に一本杉) * Maruni jūnoji (丸に十の字) - Shimazu and Ijuin family * Maruni katabami (丸に片喰) * Maruni kawari iori (丸に変り庵) * Maruni kawari sangaibishi (丸に変り三蓋菱) * Maruni kenkatabami (丸に剣片喰) * Maruni kikyō (丸に桔梗) * Maruni kumai zasa (丸に九枚笹) * Maruni masu (丸に枡) * Maruni mitsu aoi (丸に三葵) aka. Mitsuba aoi (三葉葵) - Tokugawa shogunate * Maruni mitsu gashiwa (丸に三柏) * Maruni mitsu ōgi (丸に三ツ扇) * Maruni narabihiiragi (丸に並柊) * Maruni nitsuta (丸に蔦) * Maruni tachibana (丸に橘) * Maruni tekoku ginukibishi (丸に梃子釘抜菱) * Maruni tobima izuru (丸に飛び舞鶴) * Maruni yotsu ishi (丸に四石) * Maruno uchini mitsuhikiryō (丸の内に三引両) * Masu (枡) * Matsu kawabishi (松皮菱) * Migi mitsudomoe (右三巴) * Mika zuki (三日月) * Mitoke mitsu aoi (水戸家三葵) * Mitsu bikiryō (三引両) * Mitsu gashiwa (三柏) * Mitsu hiōgi (三檜扇) * Mitsu ichō (三銀杏) * Mitsu ishi (三石) * Mitsu kaede (三楓) * Mitsu ōgi (三ツ扇) * Mitsu oi hiiragi (三追柊) * Mitsu uroko (三つ鱗) * Mitsu warinadeshiko (三割撫子) * Mitsugumi tachibana (三ツ組橘) * Mitsumori janome (三盛蛇の目) * Mitsuya (三矢) * Mittsu gasa (三傘) * Mittsu irekomasu (三入子枡) * Mittsu kanawa (三金輪) * Mittsu karigane (三雁金) * Mittsu naname karigane (三斜雁金) * Mittsu sasarindō (三笹竜胆) * Mittsu tachi jikuchigai ichō (三立軸違銀杏) * Mochi aikutsuwa (持合轡) * Mokkō (木瓜) * Mokkō hanabishi fusen-aya (木瓜花菱浮線綾) * Mukai bato (対鳩) * Mukai nami (対波) * Musubi karigane (結雁金) * Musubi mitsugashiwa (結三柏) * Mutsuya guruma (六矢車) * Nabeshima kebotan (鍋島家牡丹) * Nabeshima kehiashi (鍋島家日足) * Nadeshiko (撫子) * Naitōkeuchiwa (内藤家団扇) ū * Nakagawake kurusu (中川家久留子) * Nakakagemitsudomoe (中陰三巴) * Nakakagesagarifuji (中陰下藤) * Namiwani kagechidori (波輪に陰千鳥) * Nejikikyō (捻桔梗) * Nejimukō ume (捻向梅) * Nihachigaku (二八額) * Nihonsugi (二本杉) * Nijōkefuji (二条家藤) * Nobori fuji (昇り藤) * Ojikini-sanmoji (折敷に三文字) * Omodaga (沢瀉) * Ōnakaguro (大中黒) - Nitta Yoshisada * Onizuta (鬼蔦) * Roku monsen (六文銭) * Sagarifuji (下藤) * Sakura (桜) * Sakura fusenryō (桜浮線両) * Sanadake zeni (真田家銭) * Sanbonsugi (三本杉) * Sangaibishi (三蓋菱) * Sanmonsen (三文銭) * Sasarindō (笹竜胆) * Sendai izasa (仙台笹) * Shimazu jūmonji (島津十文字) * Soroi futatsu hikiryō (揃い二つ引き両) * Sumiatate yotsume (隅立四目) * Sumikiri hanabishi (隅切り花菱) * Sumitateyotsume (隅立四目) * Tachi aoibishi (立葵菱) * Tachibana (橘) * Tachi kajinoha (立梶葉) * Tachi omodaka (立面高) * Tachiaoibishi (立葵菱) * Tachibotan (立牡丹) * Tachika jinoha (立梶葉) * Taikō giri (太閤桐) * Taikyokuzu (対極図) * Takeda bishi (武田菱) * Tooyamake fuji (遠山家藤) * Tsurunomaru (鶴の丸) * Tsuta (蔦) * Uchiwazasa (団扇笹) * Ume (梅) * Umebochi (梅鉢) * Uraki kubishi (裏菊菱) * Uranamisen (裏波銭) * Wari daikon (割大根) * Waribishi (割菱) * Yagyū gasa (柳生笠) * Yama togizakura (大和桜) * Yamabishi (山菱) * Yamani kasumi (山に霞) * Yanagi sawanabishi (柳沢花菱) * Yattsu chōji (八丁字) * Yoko mokkō (横木瓜) * Yonezawazasa (米沢笹) * Yotsu hanabishi (四ツ花菱) * Yotsume yui (四つ目結)) * Yotsume mon (四つ目紋) * Yottsu ikari (四碇) * Yottsu ishi (四石) * Yottsu matsukawabishi (四松皮菱) * Yuki (雪)
Besluit
Kamon is het symbool voor de samenhang van de clan in Japan, aan elke Mon hangt een familliegeschiedenis vast. Deze werden gebruikt op oorlogsvlaggen en waren dus ook van belang binnen de feodaliteit van Japan. De mon is een herkennings en machtssymbool
Bronnen
Boeken:
Monten(紋典), Eiichi dai（英一題）
Family Crests of Japan, jeff huffman
websites:
http://www.familyemblem.com/ http://www.geocities.com/SiliconValley/Garage/4464/Kamon1.html http://www.asgy.co.jp/anglais/whatskamon/history.html http://www.japanusencounters.net/mon/
