Japanse literatuur doorheen de jaren
Uit GeschiedenisJapan
De Japanse literatuur neemt bijna een periode van ongeveer 2000 jaar van schrijven in beslag. Japanse romans (net zoals elke andere roman van een andere cultuur) zijn echter niet eenvoudig te begrijpen zonder enige kennis van de cultuur. Enkele voorbeelden van deze kennis:
- het Japanse familiesysteem,
- de macht van vroegere samoerai en adel,
- de hiërarchie in het Japanse leven,
- de rol van boeddhisme en shintō,
- de Japanse kijk op seksualiteit.
Hierdoor kan het soms moeilijk zijn om deze romans volledig te kunnen waarderen. Seksualiteit, leven en dood zijn veelgebruikte thema’s bij Japanse auteurs. Meestal is niet de angst voor de dood, maar de aftakelende mens het belangrijkste thema.
Zoals bij alle literatuur, kan je het best de originele Japanse literatuur lezen. Door de vele taalkundige en culturele verschillen zijn vele Japanse woorden en zinnen echter moeilijk te vertalen.
Inhoud |
De oude Japanse literatuur
Zover men weet is |Kojiki of Furukotofumi (古事記, geschreven in 620), het oudste geschreven boek. Helaas is het grootste deel hiervan verloren gegaan tijdens een brand. De best bewaarde oudste geschriften zijn de Kojiki (Ō no Yasumaro, ook wel Futo no Yasumaro) en Nihonshoki (prins Toneri & Futo no Yasumaro). Het zijn de eerste boeken waarin de oude mythen en legenden worden beschreven en Japan een officiële geschiedenis krijgt. Dit komt omdat Japan voor een lange tijd geen eigen geschrift had en daardoor ook geen geschreven geschiedenis. Deze geschriften stammen af van het begin van de 8ste eeuw (Nara periode). De oudste Japanse roman is: ‘Het verhaal van de bamboesnijder ‘(Taketori Monogatari), deze dateert van ongeveer 811. De Japanse literatuur heeft een hoogtepunt beleefd tijdens de Heian periode (794-1192), voornamelijk met Chinese invloeden.
Tijdens de middeleeuwen werden de werken voornamelijk geïnspireerd door het zenboeddhisme, hierdoor werden de meeste personages voorgesteld als priesters of reizigers. Omwille van de vele burgeroorlogen en het ontstaan van een krijgerklasse, kreeg de literatuur een opmerkelijke kijk op het leven en de dood. Een zeer bekend verhaal uit deze tijd is Heike Monogatari (geschreven in 1331). Het vertelt een episch verhaal over de strijd tussen 2 clans, nl. de Minamoto en Taira clans,
Tijdens de Edo periode vonden veel literaire genres hun oorsprong. De meest bekende genres van die tijd waren: horror, misdaad, komedie en pornografie.
Tijdens de Meiji periode kwamen vooral de Westerse invloeden aan bod. Vele Japanse auteurs verzetten zich echter hiertegen, zoals Tanizaki Junichiro en Yasunari Kawabata. Zij werden vooral bekend omwille van hun verhalen over liefde en sensualiteit, ook de schoonheid van hun taal werd enorm gewaardeerd.
Veel Japanse auteurs weigerde om tijdens de Tweede Wereldoorlog hun werken te publiceren, ofwel omwille van censuur of omdat ze gewoonweg protesteerden tegen de Japanse deelname aan deze oorlog.
De moderne Japanse literatuur
De nederlaag van Japan in de Tweede Wereldoorlog heeft op een zekere manier de Japanse literatuur beïnvloed. Veel auteurs schreven dan ook over ontrouw en het omgaan met nederlagen. Sommige auteurs, die bezorgd waren om het nucleaire tijdperk, schreven hier ook over om de problemen hiervan aan het publiek mee te delen. Eén van deze auteurs is Inoue Mitsuaki.
Mishima Yukio debuteerde voornamelijk na de oorlog. Hij werd bekend door zijn nihilistisch schrijven en door zijn rituele zelfmoord (seppuku 切腹), nadat het leger niet naar zijn toespraak wilde luisteren. Andere bekroonde onderwerpen die werden behandeld waren o.a.:
- problemen van verouderde ziekenhuizen
- het leven van een Ukiyo-e artiest in de Meji-periode
- de complexe psychologie van de moderne vrouw
Eén van de populairste Japanse schrijvers van deze tijd is Haruki Murakami. Murakami schreef echter geen fictie tot na zijn 30ste. Hij brak door met het boek ‘Norwegian Wood’, een verhaal over verlies en het seksueel opgroeien van jonge mensen.
Een ander bekende Japanse schrijver is Ryū Murakami, hij heeft echter geen enkele verband met Haruki Murakami. Ryū schreef zijn eerste roman (‘Almost Transparant Blue’) terwijl hij nog steeds een student was. Deze roman handelt vooral over het onderwerp drugs bij jongeren. Hiermee behaalde hij de prijs van beste nieuwkomer in 1976. Zijn werk werd door critici beschreven als een totaal nieuwe vorm van schrijven.
Vele mensen beweren echter dat door de komst van een andere vorm van Japanse entertainment, zoals manga en anime, de kwaliteit van de Japanse literatuur sterk achteruit is gegaan.
Poëzie
Waka (和歌)
De oudste bekende dichtvorm van Japan is de Waka, later ook wel tanka genoemd. De Waka is een kort gedicht van 5 regels met 5,7,5,7,7 lettergrepen. Deze dichtvorm is heel uniek en wordt dan ook beschouwd als Japans meest belangrijke originele literaire vorm.
Renga (連歌)
Na verloop van tijd merkte men dat er een grote nadruk werd gelegd op de wending na de derde regel. Zo werd er al snel een onderscheid gemaakt tussen een bovenstrofe en een onderstrofe. Het duurde dan ook niet lang voor men een tanka met meerdere personen begon te schrijven. Doordat een renga door meerdere personen is gemaakt, kan deze wel meer dan honderd regels bevatten. In de Heianperiode was deze vorm van dichter enorm populair bij de hofadel, bij het gewone volk werd deze echter pas populair in de Muramachi periode. Sogi wordt beschouwd als de belangrijkste rengadichter, zijn beste werk is ‘Honderd strofen in verband met de persoon van sogi’.
Haiku (俳句)
De haiku werd voornamelijk bekend gemaakt door Masaoka Shiki in de 19e eeuw, maar daarvoor was de haiku, dat toen nog onder de naam haikai ging, al volwassener gemaakt door Bashō. Letterlijk betekent het woord haiku, ‘een vrolijk vers’. Deze dichtvorm telt 3 regels, telkens in het patroon 5,7,5. Door bepaalde zaken uit de natuur te beschrijven, worden de diepste gevoelens weergegeven in een haiku. Het is echter zeer moeilijk om een haiku te interpreteren.
Manga
Manga of ‘stripboeken’ zijn in Japan razend populair, zowel bij jong en oud. Hierdoor is er een zeer groot aanbod van thema’s, o.a. actie/avontuur, romantiek, sport, drama, komedie, seksualiteit, economie, etc. Manga’s zijn voornamelijk gedrukt in zwart/wit, maar er bestaan ook ingekleurde versies.
Het begon allemaal wanneer men in de 19e eeuw spotprenten in kranten en tijdschriften toevoegden. Dit werd later uitgebreid tot kleinere series, van een aantal prentjes. Hierin werd meestal de spot gedreven met politieke en economische zaken. Na de Tweede Wereldoorlog begonnen de kranten strips te plaatsten zoals wij die ook kennen. Het kende een hoogtepunt in de jaren 60 toen Tezuka Osamu zijn verhaal ‘Astroboy’ publiceerde. Tezuka wordt ook wel de grondlegger van de hedendaagse manga genoemd.
Enkele populaire mangareeksen van dit moment zijn:
- Naruto
- Bleach
- Death note
- Beck
- Shaman King
- Hellsing
- One Piece
Invloeden
Voor Japan zich als eiland afzonderde, werden de eerste literaire werken sterk beïnvloedt door de Chinese cultuur. Na de afzondering en ook het omvormen tot het ‘eigen’ Japanse geschrift, werd de mogelijkheid gecreëerd om eigen literaire werken te ontwikkelen. Wanneer Japan zich eindelijk weer openstelde voor de rest van de wereld, werden de literaire werken sterk beïnvloedt door het Westen. Enkele van deze Westerse invloeden zijn o.a. romantiek, realisme, naturalisme en intellectualisme. Dit is nog steeds duidelijk in hedendaagse Japanse literatuur. De typische Japanse literaire kenmerken zijn echter zo goed als onveranderd gebleven. Enkele van deze kenmerken zijn:
- onverschilligheid
- afzondering
- verwijdering
- het niet slagen in zijn doel van het hoofdpersonage
Enkele bekende Japanse auteurs
Oude literatuur (voor 1945)
- Sei Shōnagon (Makura no Soshi, Het hoofdkussenboek)
- Murasaki Shikibu (Genji Monogatari, Het verhaal van prins Genji)
- Natsume Sōseki ( Wagahai wa neko de aru, I am a cat)
- Fujimori Seikichi (Watanabe Kazan, De man die niet applaudisseerde)
Moderne literatuur (na 1945)
- Kawabata Yasunari (Yukiguni, Sneeuwland)
- Ōe Kenzaburō (Het eigen lot, De Knoppen breken)
- Nakagami Kenji (Duizend jaar vreugde, Zee van dorre bomen)
- Ryū Murakami (Almost transparent blue, In the miso soup)
- Haruki Murakami (Kafka on the Shore, Norwegian wood)
Bronnen
Vande Walle W., Basho, dichter zonder dak, Peeters, 1985
Blyth R.H., Haiku volume one, eastern culture, Hokuseido, Tokyo, 1947
Koji Kawamoto, The poetics of Japanese verse, imagery, structure, meter, Univ of Tokyo Pr, 1999
Hellemans K., Inleiding tot de Japanse cultuur, Letteren FTC8, Leuven, 2006
