Japanse dierenmythes: Een vertelling

Uit GeschiedenisJapan

Excursus - Studentenbijdrage

Inhoud

Japanse dierenmythes: Een vertelling

Inleiding

De god Inari met een vos als rijdier.
Net als overal ter wereld, zit ook de Japanse mythologie boordevol mythes en legenden, die gebaseerd zijn op dieren. Ze kunnen zowel behulpzaam als boosaardig zijn. Ze hebben tevens de mogelijkheid om zowel met soortgenoten als met mensen te praten. Hieruit volgt natuurlijk dan antropomorfisme (sterke gelijkenissen met de mens) dat sterk aanwezig is in de Japanse mythologie, die al meer dan tweeduizend jaar oud is en lange tijd mondeling werd overgebracht. De mythologie vindt zijn oorsprong in het shintoïsme, de autochtone godsdienst van Japan. Het later ingevoerde boeddhisme verbande het shintoïsme niet, maar versmolt ermee. Dit wil zeggen dat er in het boeddhisme in Japan elementen van het shintoïsme aanwezig waren.

De draak en de slang zijn de oudste dieren die in de mythologie voorkomen, terwijl de vos deze rol uitoefent in het bijgeloof. Deze drie buiten beschouwing gelaten, komen de kat, de hond en de das het vaakst voor. De vos fungeert meestal als boodschapper van de Rijstgod Inari (稲荷) en deze wordt dan ook vaak met of zelfs als een vos afgebeeld. Net als de andere dieren kan de vos een menselijke vorm aannemen, alhoewel hij dit niet zo vaak doet als de slang of de draak. Het zijn ook deze twee laatsten die de meeste mensoffers eisen. De das (狸) is op zijn beurt dan weer erg grillig van houding. Vaak wordt de das afgebeeld als Boeddhistische monnik, die een verpersoonlijking van de deugd en de dankbaarheid is.

Het belang van mythologie

In het algemeen zijn mythen godenverhalen die een verklaring proberen te geven aan de fenomenen waar de mens geen logische verklaring voor heeft. Dan wordt met behulp van een fantastisch verhaal geprobeerd om de herkomst van bepaalde natuurfenomenen te bepalen. De vaakst voorkomende thema's zijn dan ook deze die de mens het meest boeien en voor een raadsel stellen, zoals: ziekte, ouderdom, dood, seksualiteit, ...

De bekendste dierenverhalen

Het Japanse scheppingsverhaal

In het begin was er slechts een grote oceaan, waarin een gigantische karper lag te slapen. Bij zijn ontwaken sloeg hij hard met zijn staartvin en zo zijn de getijden, eb en vloed, ontstaan. Door het bewegen van zijn staartvin, heeft hij ook het zand van de oceaanbodem opgeworpen en zo is het eilandenrijk Onogoro, beter bekend als Japan, ontstaan. Dit is een vereenvoudigde vorm van het scheppingsverhaal. Er bestaan complexere en uitgebreidere versies en ook versies waarin het geen karper, maar een schildpad is die op de oceaanbodem ligt te slapen.

De witte haas van Oki

Zoals net gezegd is, zijn de draak en de slang de hoofdrolspelers in de oudste dierenmythes. De haas (野兎) verdient echter ook een plaats in deze categorie, want hij komt voor in de Kojiki[1], een uitgeschreven versie van de Japanse mythologie van 712 na Christus, die onder andere het ontstaan van de wereld en de goden beschrijft. De haas komt niet voor in de Nihongi (720 na Christus), die ook verscheidene mythes en legenden bevat.

Op het eiland leefde een witte haas, die dolgraag naar het schiereiland Izumo wilde
Ōkuninushi met de reeds gestroopte "witte" haas.
gaan. Omdat hij niet kon zwemmen moest hij wel op een andere manier op het vasteland raken, namelijk met behulp van bedrog. Hij ging dus naar de krokodillen, die aan de kust van het eiland lagen. Hij begon met hen te discussiëren over het feit of er op Oki meer hazen waren dan er krokodillen in de zee waren. Om het raadsel op te lossen stelde de haas voor dat alle krokodillen een lange rij vormden in zee en dat hij, telkens als hij op een rug sprong, telde. Zo begon hij te springen en uiteindelijk was hij bijna aan de overkant, wanneer de laatste krokodil zijn plannetje ontdekte. Deze sprong uit het water en rukte met zijn tanden de haas zijn witte pels van het lijf.

Het was toen de haas naakt over het strand liep, dat een aantal broers, die op weg waren naar het hof van de Prinses van Inaba, hem opmerkten. Ze begonnen hem uit te schelden en stelden hem uiteindelijk voor dat zijn pels terug zou groeien, als hij zich in het zoute zeewater zou wassen en zich dan in de wind te drogen zou leggen. Toen de haas na deze nutteloze behandeling op het strand lag te kermen van de pijn, kwam de jongste van de broers, Ōkuninushi (大国主), aan op het strand. Hij waste de haas in zoet water en bestrooide diens vel met stuifmeel, waardoor zijn witte vacht teruggroeide. De haas vertelde hem hoe hij op het schiereiland terechtgekomen was en Ōkuninushi vertrouwde de haas toe dat hij, net als zijn 79 andere broers, de Prinses van Inaba het hof wilde maken. De haas besloot hierop om samen met Ōkuninushi naar de Prinses te gaan. Toen ze daar aankwamen, had de Prinses alle andere broers al afgewezen, maar ze was gecharmeerd door Ōkuninushi en zijn kleine metgezel. Ōkuninushi trouwde met zijn prinses en werd de heerser van Izumo. De haas bleef op Oki en ging bij het gelukkig getrouwde koppel inwonen.

De mus met de afgesneden tong

Een oude vrouw verzorgde ooit een zieke mus en liet hem daarna vrij. Hij vloog weg en keerde terug met een zaadje. Hij droeg haar op om dit te planten, wat ze dan ook deed. Dit ene zaadje bracht een enorme oogst van pompoenen voort, die gevuld waren met overheerlijk vruchtvlees. Eens de pompoenen gedroogd waren, voorzagen ze de vrouw van een onuitputtelijke voorraad rijst. Haar buurvrouw werd erg jaloers en besloot dat zo'n geluk haar ook zou overkomen. Ze haalde uit naar de mus, die bewusteloos neerviel. Ze verzorgde hem, tot hij weer helemaal gezond was en opnieuw werd hij losgelaten en keerde hij met een enkel zaadje terug. Dit zaadje bracht een armzalige plant voort met pompoenen waarvan het vruchtvlees oneetbaar was. Ze droogde de pompoenen in de hoop dat ze op zijn minst toch een enorme voorraad rijst zou krijgen. De pompoenen werden erg zwaar en ze was er dus van overtuigd dat ze een onuitputtelijke voorraad rijst zouden bevatten. Er zaten echter bijen, schorpioenen, duizendpoten en andere giftige en stekende insecten in de pompoenen. Toen ze eindelijk uit de pompoenen waren losgebroken, staken ze de vrouw dood.

De boze buurvrouw wordt verslonden door een horde duivels en demonen.
Een andere, beter gekende versie van dit verhaal is het volgende.

Een boze buurvrouw sneed de tong van een mus af, omdat hij de zetmeel van haar rijst aan het opeten was. Uit angst vloog deze mus, die regelmatig door de oude vriendelijke buren ven de boze vrouw gevoederd werd, weg. Het oude koppel ging op zoek naar de mus en na een lange zoektocht vonden ze hem samen met zijn familie. Na een feestmaal en een dansspektakel, mocht het oude koppel een van de twee dozen kiezen, die hen aangeboden werden. Ze kozen de kleinste doos en bij hun thuiskomst ontdekten ze dat deze een onuitputbare voorraad goud, zijde en edelstenen bevatte. Toen de buurvrouw dit te weten kwam, ging ze natuurlijk ook op zoek naar de mus en diens familie. Ze vond hen en hetzelfde ritueel voltrok zich. De buurvrouw koos de grootste doos en toen ze hem opende, werd ze belaagd door een horde duivels en demonen, die haar verslonden.

De dankbare hond

Dit verhaal gaat over een man, die zijn dagelijks brood verdiende met het vergaren van zijde uit zijderupsen. Maar het was zijn vrouw, die voor de rupsen zorgde en de zijde van de cocons verzamelde. Zijn vrouw deed dus eigenlijk al het werk. En toen de zijderupsen aan onbekende oorzaak stierven, besefte de man dat er geen zijde meer was om geld in huis te brengen. Hierop besloot hij zijn vrouw het huis uit te zetten en deze vertrok met slechts enkele dingen. Deze waren de enige overlevende rups, enkele bladeren van een moerbeiboom, om de rups mee te voeden, en de hond, die bij hen in huis gewoond had. Maar op een dag heeft de hond deze rups opgegeten. Waarschijnlijk uit pure hongersnood, want een hond wordt nooit geassociëerd met kwaadaardigheid. De vrouw slaagde erin om haar woede tegenover de hond te onderdrukken en nam het hem niet kwalijk. Een tijdje later leek de hond een wonde aan zijn neus te hebben en toen ze deze verzorgde, merkte ze dat er een dun draadje aan zijn neus hing. Het was pure zijde! Ze wond deze draad op een haspel, maar met slechts één haspel kwam ze niet toe! De hond produceerde massa's zijde! Toen deze allemaal opgewonden was, verkocht ze al de zijde. Nadat het laatste restje zijde verkocht was, stierf de hond. De vrouw begroef hem onder een moerbeiboom en nadat ze tot Boeddha gebeden had, om voor haar hond, die haar een inkomen had gegeven, te zorgen, verschenen er honderden, zelfs duizenden zijderupsen aan de bladeren van de moerbeiboom. De vrouw kon haar ogen niet geloven. De rupsen groeiden met onnatuurlijke snelheid op en werden volwassen voor haar eigen ogen. Al spoedig begon ze aan het verzamelen van alle zijde, die van zo'n uitzonderlijke kwaliteit was, dat ze hem zelfs aan het keizerlijke hof mocht verkopen. Toen haar man hiervan hoorde, vroeg hij haar of ze terug wilde komen en dit deed ze natuurlijk. De ziel van de hond bracht hen allebei rijkdom, omdat de vrouw het de hond niet kwalijk had genomen, dat hij de laatste rups opgegeten had.

De dankbare bij

Zoals uit het vorige verhaal blijkt, kunnen, behalve vogels, ook andere dieren hun danbaarheid betuigen tegenover de mens. En in dit verhaal kunnen insecten dat ook. Deze mythe vangt aan bij de terugtocht van een verslagen held. Terwijl hij weer op krachten aan het komen was in een nabije grot, merkte hij een spinnenweb op, waar een bij in gevangen zat. Uit medelijden met dit onfortuinlijke schepsel, liet hij het vrij. 's Nachts droomde hij van een man, die van top tot teen in het bruin gekleed was, die hem vertelde dat hij de bij was, die door hem gered was. Uit dankbaarheid beloofde hij de krijger hem te zullen helpen bij zijn volgende veldslag. De in bruin getooide man drong er dan ook op aan dat de krijger naar het slagveld terugkeerde, ongeacht zijn aantal volgelingen. Maar voor zijn vertrek moest hij eerst een schuur bouwen en deze volstouwen met lege blikken en tonnen. Na in het bos een schuur gebouwd te hebben en deze gevuld te hebben met lege potten en bokalen, trommelde hij zijn overgebleven trawanten op, die zich, net als hem, waren gaan verschuilen. Van heinde en ver kwamen bijen op de schuur afgevlogen, om zich daar in de voor hen voorziene schuilplaatsen weg te stoppen. Toen de vijandelijke troepen te horen kregen dat de held weer op oorlogspad was, samen met zijn aanhangers, bestormden ze vol overgave de schuur. Dit was voor de bijen het startschot om zich vanuit hun schuilplaats op de vijand te storten. Ze omsingelden de tegenpartij en staken hen, tot ze allemaal gevlucht waren.

De Mandarijnse eenden

Mandarijnse eenden. Ze staan symbool voor levenslange trouw en bijgevolg ook voor het huwelijk. Daarom jaagt men minder vaak op hen, dan op andere dieren.
Er bestaan vele verhalen over dieren, die in een droom, visioen of in een andere vorm dan gewoonlijk verschijnen. Dit verhaal gaat over een man, die bij het jagen op enkele eenden, een woerd (mannetjeseend) te pakken kreeg. Het gebeurde niet vaak dat men op eenden joeg, maar deze man deed het uit nood aan voedsel. Die nacht droomde de man dat een mooie vrouw zijn kamer al huilend binnenkwam. Ze beschuldigde hem ervan haar man vermoord te hebben en wist hem ervan te overtuigen om naar de plaats terug te keren waar hij die ochtend had gejaagd. De droom had zo levensecht geleken, dat hij besloten had naar die plaats terug te keren. En toen hij daar zonder wapens aangekomen was, zag hij een enkele Mandarijnse eend in de vijver rondzwemmen. Toen deze de man gezien had, kwam ze naar hem toe, in plaats van zich zo snel mogelijk uit de voeten te maken. De eend sprong uit de vijver en ging aan de voeten van de man zitten, die aan de oever stond. De eend keek hem recht in de ogen aan en opeens liet ze haar hoofd zakken en scheurde haar eigen borstkas open met haar snavel en stierf. Na dit gezien te hebben, zou de man uit gewetenswroeging een celibataire priester geworden zijn.

Zo trouw als een kind

Een jongeman met groene vingers trouwde met een meisje, dat net als hem van alle planten hield. Ze leidden een gelukkig leven en hadden alleen oog voor elkaar en voor hun planten. Vele jaren later werden ze gezegend met een zoon, die hun voorliefde voor groen deelde. Enige tijd later stierven de twee ouders snel na elkaar op gevorderde leeftijd en lieten hun jonge zoon alleen achter. Hij zorgde uitermate goed voor de planten van zijn ouders, omdat hij hun aanwezigheid erin voelde. En in de eerste lente na hun dood, zag hij elke dag twee vlinders in de tuin rondvliegen en elke bloem of plant waar de vlinders op gingen zitten, gaf hij extra verzorging en aandacht. Toen de lente ingeruild werd voor de zomer, droomde de jongen van zijn ouders, die opnieuw in hun tuin rondliepen en alle planten goed bekeken en onderzochten. Hierop veranderden ze in vlinders en zo zetten ze hun weg door de tuin verder. De volgende ochtend werd de jongen wakker en zag opnieuw de twee zelfde vlinders in de tuin en wist dat het zijn ouders waren en dat ze nog altijd de kans kregen om van hun tuin te genieten.

Het paard Ikezuki

De held van deze mythe heet Momotaro (桃太郎) en werd op zijn heldentochten altijd door dierlijke metgezellen gevolgd, waar hij mee kon praten. Een van hen was het legendarische paard Ikezuki (池月). Het begon allemaal op een jaarlijkse paardenmarkt in Asuma tussen 1177 en 1181. In die periode was Ikezuki geboren, maar zijn moeder stierf, toen hij nog een veulen was. Toen hij bij een waterval stond, keek hij naar het wateroppervlak en hij zag een paard! Omdat hij ervan overtuigd was dat het zijn moeder was, sprong hij in het water om bij haar te kunnen komen. Dit deed hij elke keer opnieuw als hij in het water keek. Zo heeft hij zichzelf leren zwemmen, waar hij uiteindelijk erg bedreven in werd. De eigenaar van het paard droeg een paardenhandelaar op om het paard naar de markt te leiden. Ze kwamen op hun weg ernaartoe voorbij een rivier, die aan het overstromen was, omwille van smeltende sneeuw. Ikezuki sprong vol overgave in de rivier en zwom naar de overkant, voor alle andere dieren uit en kwam alleen op de paardenmarkt aan. Toen de paardenhandelaar uiteindelijk ook aankwam, wilde niemand zo'n energiek paard kopen. Niet alleen omdat ze er bang van waren, maar ook omwille van de vreemde manier waarop het paard er aangekomen was. Op de terugweg naar de eigenaar, kwam de handelaar een man tegen, die het paard bekeek en zes vingers omhooghield. De handelaar dacht dat de man het paard voor zeshonderd koperen munten wilde kopen en ging hier mee akkoord, aangezien er toch geen andere bieders waren. De koper overhandigde hem echter zeshonderd zilveren munten en voegde er nog aan toe dat hij dacht dat het paard volgens hem nog veel meer waard was. Later werd Ikezuki aan Yoritomo verkocht, die shogun van Kamakura is geworden.

Tametomo en zijn hond

Dit verhaal gaat, zoals ook in vele andere culturen aan bod komt, over de trouw van een hond tegenover zijn baasje. Op jonge leeftijd werd Tametomo door zijn vader naar een andere familie in een andere provincie gestuurd, omwille van zijn onhandelbare gedrag. Op zijn tocht naar deze andere provincie, werd hij vergezeld door zijn hond en een dienaar. Toen ze nood hadden aan een beetje rust, gingen ze samen onder een boom zitten en namen van de gelegenheid gebruik om ondertussen ook een beetje van het uitzicht te genieten. Na een tijdje begon de hond opeens wild op en neer te springen, rondjes rond hen te lopen en te blaffen. Toen Tametomo dit niet meer kon verdragen, nam hij zijn zwaard ter hand en onthoofdde zijn hond. Maar in plaats van op de grond te rollen, sprong het hoofd de lucht en viel in de boom een slang aan. Hierop vielen de boom, de slang en het hondenhoofd op de grond. De hond had Tametomo en zijn dienaar van een gewisse dood gered en dat spijtig genoeg met zijn eigen leven bekocht. Tametomo had enorm veel spijt van zijn daad en begroef zijn hond. Dit is geen echt "happy end", maar het is dankzij deze hond, dat hij later nog de kans kreeg om in vele andere mythes en verhalen de held uit te hangen.

Met de gebroken potten zitten

Een das (of tanuki (狸)) verkleed als Boeddhistische monnik.
De das waarover dit verhaal gaat, heet Dankuro. Hij woonde in een grot en toen daar in de buurt een kasteel werd overvallen en geplunderd, is hij ernaatoe gegaan en heeft hij een grote hoeveelheid keukenmateriaal meegenomen. Hierdoor konden mensen hiervan gebruik maken, bij grote familieaangelegeheden. Hier moesten ze helemaal niets voor betalen of de das een dienst voor bewijzen. De enige voorwaarde die de das stelde, was dat alles teruggebracht werd na gebruik. Maar toen iemand een van de voorwerpen was vergeten terug te brengen, leende de das aan niemand nog iets uit en daarbovenop begon hij ook schade aan te richten aan de omliggende velden. Vervolgens maakte hij een vuur aan de ingang van zijn grot en verdween daara samen met het geplunderde goed van het kasteel.

Er bestaat een soortgelijke mythe, waarin een kappa (een soort van aapachtig wezen, dat steeds water meedraagt, dat hem kracht geeft) een paard een vijver probeerde in te sleuren. Het paard wist uit de vijver te ontsnappen, door de kappa een stoot te geven met zijn hoef en zo het water dat in zijn hoofd zit, te morsen. Maar de kappa liet niet los en het paard sleurde, bij het weglopen, de kappa mee naar de paardenstal. Wanneer de eigenaar van het paard de kappa ontdekte, was hij razend. Maar zijn woede verdween als sneeuw voor de zon, toen de kappa voorstelde om hem keukengerei te lenen, zonder enige vorm van betaling. De eigenaar stemde hiermee in, maar de afspraak werd verbroken toen een buurman van de eigenaar een paar potten besloot mee te nemen voor eigen gebruik.

De das en het konijn

Op een dag ving een man een erg kwaadaardige das en bond deze vast. Vervolgens vroeg hij zijn vrouw om van het vastgebonden dier een soep te maken. Ze ging naar het dier en begon aan de voorbereidingen.
De das loopt de berg met op zijn rug een bundel brandende takken.
Terwijl ze hiermee bezig was, praatte de das op haar in en wist haar te overtuigen om hem los te maken, zodat hij haar kon helpen met de soep te maken. Ze maakte zijn boeien los, waarop hij haar vermoordde. Hij draaide de rollen om en maakte nu van haar een soep. De das veranderde zijn gedaante in die van de vrouw en ging terug naar de man, die hem gevangen had en bood hem de versgemaakte soep aan. Nadat de man de soep met smaak opgegeten had, nam de das zijn eigen vorm weer aan en vertelde de man wat hij juist gedaan, lachte hem uit en vertrok.

Een konijn, dat sinds lange tijd met de twee mensen bevriend, hoorde van deze gemene streek en besloot om de das met gelijke munt terug te betalen. Hij kon de das ervan overtuigen om een bundel takken een berg op te dragen. Hij volgde de das en stak vervolgens de takken in brand. De das hoorde de brandende takken knetteren, maar was ervan overtuigd dat een Kachi Kachi-vogel dit geluid maakte. Maar dit dier bestaat helemaal niet. Het is gewoon een onomatopee voor het knisperende en kneterrende geluid dat de takken maakten. De das had ernstige brandwonden, maar kon niet op sympathie van het konijn rekenen, die een pasta van hete pepers op zijn verbrande rug smeerde, om deze zogezegd te genezen. Dit is vergelijkbaar met datgene dat de witte haas van Oki te verduren heeft gekregen. Maar het konijn had nog iets in petto voor de das. Hij zei hem een boot uit klei te maken. De das deed dit en ging hiermee op visvangst. Het konijn volgde hem in een beter gebouwde boot en keek toe hoe de das zijn boot wegsmolt. Uiteindelijk verloste hij de das uit zijn lijden en sloeg hem met een roeiriem op zijn hoofd en beëindigde zo zijn leven.

Kwaadaardige katten

Katten kunnen echter even gemeen zijn als dassen, zoals dit verhaal aantoont. Een jongen, die de gewoonte had om elke dag te gaan jagen met pijl en boog, nam op een dag elf pijlen mee in plaats van tien. Hij deed dit op aanraden van zijn moeder. De hele dag had hij gejaagd, maar had niets gevangen. Toen de maan opkwam, ging hij ergens neerzitten om de maan te bekijken en zich te bezinnen, wat een vaak voorkomende bezigheid is in Japan. Opeens zag hij een tweede maan opkomen. Hij vermoedde dat deze valse maan van duivelse oorsprong was en hij schoot er tien pijlen op af, die allemaal afketsten. Uiteindelijk raakte de elfde pijl zijn doel. De jongen hoorde een gil en de maan viel in de struiken neer. Uit nieuwsgierigheid rende de jongen naar de struiken en ontdekte er een dode kat. De elfde pijl stak recht door zijn hart. De kat hield een grote spiegel vast tussen zijn poten. De jonge rende onmiddelijk naar huis om aan zijn moeder te vertellen wat hem overkomen was. Zij vertelde hem dan dat ze die ochtend een kat had gezien, die zijn pijlen aan het tellen was. Omdat ze dacht dat de kat hier een reden voor moest hebben, droeg ze hem op om, zoals elke moeder zou doen, een extra pijl mee te nemen.

De hond Shippeitaro, die de katten uit het dorp wist te verjagen.
In een andere kattenmythe, was een heel dorp eens het slachtoffer van een groep katten met bovennatuurlijke eigenschappen, die er in de buurt rondhingen. Het dorp offerde elk jaar een maagd aan de katten. De dorpelingen waren zo in de ban van hun angst, dat ze dit elk jaar opnieuw deden. Een held, die op doortocht was door het dorp, vernam dat er net een meisje gekozen was om de volgende nacht te offeren. Hij vroeg de ouders van dit meisje om het meisje thuis in het oog te houden en hem de kooi te geven, waar het meisje 's nachts in zou moeten zitten. Hij wist onmiddellijk wat hem te doen stond, want hij had eerder een droom gekregen, waarin hem duidelijk werd dat de katten doodsbang waren voor een Shippeitaro (しっぺい太郎像). Hij was op onderzoek uitgegaan om na te gaan wie dit was en dit bleek een hond te zijn, die in de buurt woonde. Hij vroeg de eigenaar of hij zijn hond een nacht mocht lenen en zette hem hierna in de kooi, die hij in het bos zette op de gewoonlijke offerplaats. De katten verschenen, geleid door hun leider, een grotere kat. Ze dansten en zongen terwijl ze rond de kooi sprongen. Uiteindelijk opende de leider de kooi, waarop de hond uit tevoorschijn sprong en de kat bij zijn keel pakte. De held sprong uit het struikgewas en onthoofdde de grote kat, terwijl de andere katten zo snel mogelijk wegvluchtten.

De das en het vossenjong

In dit verhaal is de das een buurman van een vrouwtjesvos en haar jong. Ze leden alledrie honger, omdat de mensen alle andere dieren in de buurt al hadden vermoord en de das en de vrouwtjesvos dus niet meer aan voedsel konden raken. Samen bekokstoofden ze een plan en besloten dat de vossin zichzelf in een mens moest veranderen en de zogezegde dode das mee moest nemen om hem dan in het dorp te kunnen verkopen, waardoor ze geld zouden hebben om voedsel te kunnen kopen. De das kon, nadat het geld overhandigd was, levend en wel terugkeren. De vrouwtjesvos nam de gedaante van een man aan en ze voerden hun plannetje succesvol uit. Hierna stelde de das voor om van plaats te wisselen en hij nam op zijn beurt de gedaante van een man aan. Maar bij het verkopen van de "dode" vos, vertelde de das erbij dat ze eigenlijk nog leefde. De koper vermoordde haar en de das kocht met het verdiende geld enkele spullen en keerde terug naar het bos. Daar aangekomen, vertelde hij het jong dat zijn moeder dood was en hij weigerde zelfs maar iets van het gekochte voedsel met hem te delen. Uiteraard was het vossenjong van plan om het de das betaald te zetten en dus stelde hij voor om een wedstrijd te houden met de das. Ze zouden allebei van gedaante veranderen en diegene die de ander als eerste kon ontmaskeren, zou winnen. Omdat de das erg naïef en gevleid was, stemde hij hierin toe en volgde de vos op een afstand, terwijl deze naar een pad dichtbij het dorp ging. Maar de vos was helemaal niet van plan om zijn gedaante te veranderen en verstopte zich achter een boom langs de weg. De das volgde de weg naar het dorp nog een tijdje en besloot zich dan langs de weg te verstoppen. Toen een processie over de weg langsliep, met op kop de plaatselijke provinciale gouverneur, kwam de das schreeuwend uit het stuikgewas gesprongen en riep hij de hele tijd dat hij de identiteit van de vos had geraden en dat het de gouverneur was. Iedereen was heel ontzet over het gedrag van de das en binnen de kortste keren hadden ze hem overmeesterd en gedood, tot groot genoegen van het vossenjong.

De kraanvogel

Zoals uit de vorige mythe blijkt, kunnen dieren een erg geloofwaardige menselijke vorm aannemen. Dit ging zelfs zo ver, dat er een huwelijk tot stand kon komen tussen een mens en een dier. Toen een man op een dag een gewonde kraanvogel vond en deze verzorgde, veranderde deze uit dankbaarheid in een mooie vrouw, die met hem trouwde. De vrouw zorgde voor hem en maakte prachtige zijden brocades, die hij verkocht. Maar op een dag keek hij, tegen zijn vrouw haar wens in, in de kamer, waar ze met de zijde werkte, en ontdekte haar in haar kraanvogelvorm. Voordien wist hij niet dat zijn vrouw de kraanvogel was, die hij gered had. Omdat hij nu haar geheim kende, kon ze niet bij hem blijven en dus vloog ze weg en liet hem alleen achter.

De houterige vos

Deze mythe, die zijn oorsrong in de elfde eeuw vindt, begint met een man, die samen met zijn dienaar een verloren paard zoekt. Ze meenden allebei dat ze te ver gelopen waren, want opeens zagen ze een grote cryptomeria (een japanse ceder), die ze geen van beiden herkenden. Maar de wei, waarin hij stond en de omgeving kwamen hen wel bekend voor. De boom was daar gewoon verschenen en ze dachten dat er duivelse krachten aan het werk waren. Ze namen, net als de jongen met de maan, pijl en boog ter hand en begonnen op de boom te schieten. De boom verdween zonder enig geluid en ze renden zo snel mogelijk terug naar huis. Toen ze de volgende ochtend terugkeerden naar de plek, was er geen spoor meer te bekennen van de boom, maar er lag wel een dode vos op de grond met in zijn bek een aantal takken van een cryptomeria. Over het verloren paard wordt niets meer gezegd.

De das als ketel

Een ketel, die de vorm van een das (of tanuki) heeft.
Een das, die door een man gered was, besloot door het leven te gaan als ketel om zo de man terug te betalen voor zijn goedheid. De man verkocht de “ketel” aan een priester, maar dit stond de das helemaal niet aan, omdat hij er gepolijst werd (wat blijkbaar erg pijnlijk was) en hij werd er ook op het vuur gezet. Hij keerde terug naar de man, die hem van een gewisse dood gered had, nadat hij de geestelijken danig de stuipen op het lijf gejaagd had door heen en weer te lopen en het uit te schreeuwen van de pijn. De das bleef ten dienste van de man en besloot te gaan dansen, om zo voor de man geld binnen te brengen. De man werd een reiziger en de dansende “ketel” onderhield de toeschouwers.

In een andere versie van dit verhaal, besluit de das, na zijn ontsnapping uit de tempel, om prostituee te worden. De man die hem gered heeft, verkoopt de das, die zogezegd zijn dochter is, aan een andere man, waar de das veel geld voor verdient. Maar dit wordt de das uiteindelijk ook beu en dus besluit hij een paard te worden. De man, die de das gered heeft, verkoopt hem nu als paard, alweer voor een aanzienlijke som. Maar niet veel later stierf de das als paard, door inspanningen, die zijn krachten als das te boven gingen. Hij leek dan misschien wel op een paard, maar had niet diens kracht of uithoudingsvermogen.

Hoe de kwal zijn beenderen is kwijtgeraakt

De kwal ontmoet de aap en overtuigt hem mee te komen om de onderwaterwereld te bewonderen.
In een ver verleden, toen kwallen nog beenderen, vinnen, een staart en zelfs poten hadden, had de bruid (in andere versies van het verhaal de dochter) van de Draken Koning erg veel zin om een apenlever te eten. Een kwal werd naar het vasteland gezonden om er een aap te gaan halen.
De kwal wordt, na zijn blunder meegedeeld te hebben, onder handen genomen door de andere oceaanbewoners.
De kwal ging naar het vasteland en vond al snel een slachtoffer. Hij wist hem te overhalen om mee te komen om zogezegd de wonderen van de onderwaterwereld te bewonderen. Maar halverwege het paleis van de Draken Koning, sprak de kwal zijn mond voorbij en vertelde hij waarom de aap mee moest komen. Deze zei dat hij spijtig genoeg zijn lever bij de boom was vergeten, omdat hij die overdag uitdeed, omdat hij hem zo zwaar vond. Hij zou zijn lever gaan halen en dan met de kwal weer meekomen. Maar de kwal ging mee naar boven en daar aangekomen, zag hij geen lever liggen. De aap zei dat hij dacht dat iemand hem misschien gestolen had, terwijl ze weg waren. Hij zou ernaar zoeken en zo snel mogelijk naar het paleis komen, terwijl de kwal er al naartoe ging en uitlegde wat er gebeurd was.

Toen de kwal aan de Draken Koning uitgelegd had wat er gebeurd was, werd deze razend en zijn dienaars sloegen de kwal zo hard in mekaar, dat hij uiteindelijk de vorm kreeg, die hij nu heeft, namelijk een beenderloze en wel erg soepele massa. Dit verhaal bestaat ook met een octopus in plaats van een kwal, die op gelijkaardige wijze zijn geraamte is kwijtgeraakt.

De vete tussen apen en krabben

In dit verhaal begint het conflict met een aap, die met een krab een zaadje van een kaki (of sharonfruit) ruilde voor een stukje van een rijstgebakje. Op ongelooflijk korte tijd groeide het zaadje uit tot een boom vol rijp fruit. De krab vroeg aan de aap of hij het rijpe fruit niet voor hem wilde plukken, omdat hij dit zelf niet kon. De aap klom in de boom, plukte het rijpe fruit en at het allemaal op. Het onrijpe fruit gooide hij naar de krab en deze begon de aap dan uit te schelden. Uit wraak is de aap naar de schuilplaats van de krab gegaan om zich er te ontlasten. De krab zette dan weer de aanval in door de aap zijn billen vast te nemen met zijn scharen en hij liet niet los vooraleer er een aantal haren waren losgekomen. Hierdoor worden de haren op de scharen van enkele soorten krabben verklaard. In een andere versie van deze mythe nodigde de krab, na de hulp van onder andere een bij ingeroepen te hebben, de aap bij zich thuis uit, nadat deze het onrijpe fruit naar hem had gegooid. De aap werd bij de krab thuis verbrand door een ontploffend ei, door de bij in het gezicht gestoken, hij gleed uit over zeewier, dat er opzettelijk gelegd was en werd tenslotte verpletterd door vallend steengruis en een mortier. En in nog een andere versie hadden de apen en krabben aan mekaar de oorlog verklaard. De Apen Koning is naar het huis van de krab gegaan, om er te onderhandelen, maar werd er op dezelfde manier belaagd als hierboven beschreven is.

De invloed van Japanse mythologie op de hedendaagse wereld

Dieren hebben nu nog altijd een symbolische rol in de hedendaagse Japanse maatschappij. Zo is er de Japanse dierenriem, die gebaseerd is op twaalf dieren, waarvan enkele dieren hier zijn voorgekomen. De Japanse dierenriem beslaat een periode van twaalf jaar en elk jaar stelt een bepaald dier voor (rat, os, tijger, konijn, draak, slang, paard, schaap, aap, haan, hond en wild zwijn). De mensen die dan bijvoorbeeld in 1990 (het jaar van het paard) geboren zijn, zouden ook diens eigenschappen erven. Deze mensen geven snel complimentjes en praten te veel. Mensen die in het jaar van het paard geboren zijn, worden ook verondersteld snelle denkers, slim en getalenteerd te zijn. Ze kunnen goed met geld omspringen, maar zijn erg ongeduldig en worden snel boos.

Maar de invloed van mythologische beesten beperkt zich niet tot de astrologie. Ze komen nog altijd voor in de populaire cultuur en waren een aantal jaren zelfs een hele rage! Het gaat natuurlijk over Pokémon. In de televisieserie, films en games zijn onder andere de Pokémons Ho-oh en Raichu terug te vinden. Ho-oh is gebaseerd op de Japanse feniks Houou (鳳凰) en ziet er ook uit als een feniks. Het is namelijk een vogel, die uit vlammen bestaat. Raichu zijn tegenhanger in de mythologie, daarentegen, is Raijū (雷獣), een beest van bliksem, wat duidelijk overeenkomt met de eigenschappen van de elektrische Pokémon Raichu. De makers van Pokémon (en talloze andere series) hebben duidelijk een deel van hun inspiratie bij de Japanse mythologie gehaald. Het is dus niet omdat deze mythes een verscheidene eeuwen geleden ontstaan zijn, dat ze geen invloed meer hebben op onze hedendaagse samenleving.

Nabespreking

We kunnen uit deze mythen besluiten dat de dieren hun capaciteiten gewoon uitvergroot geweest zijn. De eigenschappen, die hun toebedeeld worden, zijn in de mythen gewoon uitvegroot. Een voorbeeld: honden zijn alijd trouw en aanhankelijk. De hond van Tametomo was dit ook, maar dan in zo'n mate dat hij zelfs na zijn dood zijn baasje blijft beschermen tegen de slang. Meestal gaat het ook gewoon om alledaagse dieren, zoals honden, katten, paarden, dassen, enzovoort. Maar dit wil niet zeggen dat er geen fictieve dieren in de mythes aan bod komen. Zo is er de Draken Koning, die in het verhaal van de kwal voorkomt. Deze fictieve elementen zijn waarschijnlijk in de verhalen verwerkt, om de lezers ervan duidelijk te maken dat de verhalen niet al te letterlijk genomen moeten worden, maar als levensles dienen. Ze helpen de mensen bepaalde zaken te relativeren en voor andere dingen een uitleg te verschaffen, waar er voordien geen uitleg voor was, zoals bijvoorbeeld de haartjes op de scharen van bepaalde krabsoorten. Ze verklaren als het ware het onverklaarbare. Deze dieren kunnen in de mythes ook goed- of kwaadaardig zijn naargelang hun gedrag in tegenover mensen. Een kat is sluw en vals, terwijl een hond trouw is. Een hond is dus een held in twee van bovenstaande mythes, terwijl de kat aan de slechte kant staat. De dieren zijn ook (bijna) allemaal tot bovennatuurlijke dingen in staat. Ze kunnen van gedaante wisselen, met mekaar en met mensen spreken. Ze liegen en bedriegen net op dezelfde manier als mensen dit zouden doen. Ze nemen dus duidelijk antropomorfe eigenschappen aan, zoals vooral te merken is bij het verhaal van de jongen met de twee vlinders. Dit is ook het geval bij de kraanvogel, die een vrouw wordt en met een man trouwt.

De mythes slagen er zelfs in om nog in de 21e eeuw een plaatsje in de wereld te veroveren. Dit gebeurt, zoals net gezegd, vooral aan de hand van populaire series, die personages baseren op Japanse mythologische dieren. Ze zijn vandaag de dag nog altijd alomtegenwoordig en invloedrijk.

Bronnen

Boeken

Hadland, F. Davis. "Mythen & legenden van Japan", Zutphen: W. J. Thieme & Cie, 1914.

Piggott, Juliet. "The library of the world's myths and legends: Japanese Mythology", Londen: Chancellor Press, 1997.

Vande Walle, Willy. "Een geschiedenis van Japan: Van samurai tot soft power", Leuven: Acco, 2007.

Cursussen

Hellemans, Karel. Inleiding tot de Japanse cultuur, Leuven: Katholieke Universiteit Leuven, 2006.

Internet

/, /, /. http://i24.photobucket.com/albums/c40/Bananamoonpie/tanuki.jpg (geraadpleegd op 11 december 2008)

/, /, /. http://www.gamefaqs.com/console/saturn/file/574599/5310 (geraadpleegd op 25 december 2008)

霊犬悉平太郎伝説: れいけんしっぺいたろう　でんせつ, /, /. http://www.aikij.com/iku/mitsuketenjin/shippeitaro.html (geraadpleegd op 22 december 2008)

Buddhist Art, /, /. http://www.asianartschmitz.de/englisch/buddhistische_kunst.html (geraadpleegd op 11 december 2008)

Category:Momotaro, /, /. http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Momotaro (geraadpleegd op 20 december 2008)

Cryptomeria - Japanese Cedar, /, /. http://www.botany.com/cryptomeria.html (geraadpleegd op 25 december 2008)

Chroniques Anciennes, /, Antoine. http://www.japonophile.com/article_kojiki_fr.html (geraadpleegd op 12 december 2008)

Ho-oh, /, Cs california. http://gaming.wikia.com/wiki/Ho-Oh (geraadpleegd op 25 december 2008)

Ikezuki Station, /, /. http://en.wikipedia.org/wiki/Ikezuki_Station (geraadpleegd op 20 december 2008)

Japanese Mythology, /, /. http://www.mythencyclopedia.com/Iz-Le/Japanese-Mythology.html (geraadpleegd op 21 december 2008)

Japanese Zodiac: The twelve zodiac signs, /, /. http://japanese.about.com/library/weekly/aa100498.htm (geraadpleegd op 25 december 2008)

Phoenix, Schumacher, Mark. http://www.onmarkproductions.com/html/ho-oo-phoenix.shtml (geraadpleegd op 25 december 2008)

Raijū, /, /. http://en.wikipedia.org/wiki/Raiju (geraadpleegd op 25 december 2008)

Tanuki, /, /. http://en.wikipedia.org/wiki/Tanuki (geraadpleegd op 25 december 2008)

Tanuki, Schumacher, Mark. http://www.onmarkproductions.com/html/tanuki.shtml (geraadpleegd op 21 december 2008)

The Silly Jelly-Fish, Chamberlain, B. H.. http://www.gutenberg.org/files/25590/25590-h/25590-h.htm (geraadpleegd op 22 december 2008)

Teruggeplaatst van "http://mediawiki.arts.kuleuven.be/geschiedenisjapan/index.php/Japanse_dierenmythes:_Een_vertelling"