Ishida Baigan
Uit GeschiedenisJapan
Onderstaand artikel behandelt het leven van Ishida Baigan (1685-1744) die tijdens de Genroku-cultuur gestalte gaf aan een nieuwe religie en filosofische stroming, de Sekimon Shingaku (石門心学). Verder wordt er dieper op zijn leer ingegaan.
Inhoud |
Leven
Schets van de Edo-periode
Na honderden jaren van oorlog en onrust werd er aan het begin van de 17de eeuw langzaam maar zeker orde op zaken gesteld. De algemene oorlogsmentaliteit verdween waardoor de focus van oorlogsvoering naar onder andere handel verlegd werd. Hierdoor werd de levensstandaard hoger. Terwijl op papier het klassensysteem nog gold, hield men zich hier niet zo nauw aan in de praktijk. In de Edo-periode was Japan afgesloten voor de buitenwereld met een paar uitzonderingen (#1). Het, voor de buitenwereld, gesloten land (鎖国) stond echter in contrast met het binnenland dat een echt "open land" (開国) vormde. Er was een opleving van de cultuur die aansluiting vond bij het gewone volk. Deze was, sinds de Muromachi-periode, niet meer voorbehouden aan de samurai-klasse maar werd eindelijk opengesteld aan de gehele bevolking. Het is in dit kader dat de visie van een man als Ishida Baigan kon ontstaan.
Zijn leven als bediende/amateur-filosoof
Ishida Baigan (石田梅岩) werd geboren in 1685 in het boerendorp, Toge, met als formele naam Kōchō, en roepnaam Kanpei. Later nam hij als schrijver de naam Ishida Baigan aan. Zoals reeds eerder gesteld, gold in de Edo-periode een streng klassensysteem. Strikt gezien was het dus niet mogelijk om van klasse te veranderen. Toch was het gebruikelijk dat de jongere zonen van boeren naar de handels- of ambacht-klasse overstapten. Zo werd ook Baigan op zijn 11de naar een handelshuis in Kyoto gestuurd. Vier jaar later kwam hij na het bankroet van zijn werkgever terug naar zijn dorp. Toen hij de leeftijd van 23 bereikte, keerde hij terug naar een ander handelshuis. Een niet evidente keuze omdat een onderbreking van een carrière vaak resulteerde in een lage positie met weinig kans op promotie(#2). Een promotie die bovendien nog geminimaliseerd werd door het feit dat Baigan zich een extra doelstelling voorhield. In de 8 jaar die hij in zijn geboortedorp had doorgebracht had, had hij zichzelf immers nieuwe prioriteiten gesteld toen hij besloot om religieuze leerkracht te worden. (#3)
Terug in de grote stad zette Baigan de eerste stap in de godsdienst. Eerst hing hij een mengeling van het Zen-boeddhisme en Neo-Confucianisme aan. Het verlangen om het beste uit verschillende stromingen samen te voegen, zullen we later nog zien als hij zijn eigen religie, de Sekimon Shingaku (石門心学), opricht. Hij zette zijn passie in praktijk om door, al wandelend door de stad, luisteraars aan proberen te trekken door een bel te luiden . Desondanks zijn nieuw gevonden roeping, bleef Baigan trouw zijn job als bediende in een textielwinkel uitoefenen. Elk vrij moment zat hij echter devoot te lezen . En rond zijn 35ste, in 1720, ontmoette hij Oguri Ryōun (#4) de man die zijn meester zou worden. Met diens hulp bereikte hij een eerste "verlichting". Maar Ryōun vond deze "verlichting" onvolledig en zond Baigan weg om verder te mediteren.
De echte verlichting bereikte hij op zijn 41ste. Na een jaar van meditatie werd Baigan, na een nacht geoefend te hebben, op een ochtend wakker met het geluid van vogels. In een staat van leegte ontwaarde hij niets, zelfs niet het feit van zijn verlichting. Naar de gewoonte van die tijd, schreef hij hierover een gedicht :
mind which has now become but a soft white ball
Of a newborn baby who cries out a single whaaa!Zijn leven als religieuze leider
Deze verlichting betekende een grote ommekeer in Baigan's leven. Hij nam ontslag en wijdde zich vanaf dat moment enkel en alleen aan zijn roeping: het verspreiden van zijn eigen gedachten. In de Edo-periode was het echter niet evident om een ‘Homo Universalis’ te zijn. Een boerenzoon die handelaar werd en dan nog aspiraties kreeg om een filosoof te worden, was ongezien. Een godsdienstige studie was in principe voorbehouden aan de samurai klasse. Meer en meer handelaars begonnen echter schriften te bestuderen. Baigan ging hier echter nog een stapje verder in. Hij schaamde zich niet om alle soorten religies te bestuderen en daaruit zijn eigen synthese te vormen. Gaandeweg trok Baigan meer en meer leerlingen aan die zijn leer serieus opnamen. In 1729 stierf Oguri Ryōun, Baigan’s meester. Kort hierna, op zijn 45ste, stichtte hij een kleine school. Dit was het begin van de Sekimon Shingaku. Hij bleef tot zijn 59ste mensen verlichten met zijn leer. Bij zijn dood, in 1744, liet hij een aantal leerlingen na waaronder Tejima Toan en Nakazawa Doni. Op het einde van de Edo-periode waren over heel Japan meer dan 100 scholen verspreid die zijn leer aanhingen.
De Sekimon Shingaku
Het Onstaan van de Sekimon Shingaku(石門心学)
De basis voor de Sekimon Shingaku werd gelegd gedurende de jaren dat Baigan talloze boeken las en nog werkte als bediende. Bij het bestuderen van de geschriften, kwam hij tot de conclusie dat om de geschriften in de kern te kunnen vatten, hij ook het hart en de geest van de auteurs moest kennen. Op zijn beurt leidde dit tot een andere vraag: "Wat is de kern van mijn eigen hart en geest?" Dit zou het uitgangspunt worden voor de Sekimon Shingaku.
Op deze vraag formuleerde hij al snel een eerste antwoord dat hij voorlegde aan zijn meester, Ryoun: “De weg van de Voorouders was die van filiale piëteit (#5) en respect voor anderen. Aalscholvers scheren over het water terwijl andere vogels door het luchtruim zweven. De pieken en dalen van de Weg zijn duidelijk : de essentie van de geest is de moeder van alle dingen.” M.a.w. Baigan zag de essentie van de natuur als hij naar dingen keek. En de Weg was eenvoudig : alles is evenwaardig ondanks de verschillen en in harmonie leven met elkaar is het grootste goed. Maar Ryoun merkte op dat Baigan slechts een glimp had opgevangen van wat echte verlichting inhoudt. Baigan keek immers met zijn oog naar de essentie, maar datzelfde oog behoorde niet tot de essentie (omdat dit oog objectiveert) en altijd naar buiten gericht was waardoor Baigan's eigen essentie ontzien werd. Ryoun stuurde hem weg en zei:"Ga nu en kom terug als je je oog hebt verlaten".
Uiteindelijk bereikte hij zijn verlichting en begon hij met het verfijnen van zijn visie. De nuances vond hij in verscheidene andere religies zoals Shinto, Zen-Boeddhisme, Neo-Confucianisme (#6) en zelfs de Japanse literatuur. Elementen uit deze verschillende religies bracht hij samen in de Sekimon Shingaku. Een ander belangrijk aspect is dat Baigan blaakte van het zelfvertrouwen. Met dat gevoel was hij zelfs in staat om les te geven op een lege straathoek. Bij het oprichten van zijn eigen school, had hij definitief gestalte gegeven aan de Sekimon Shingaku. Baigan was toen 45.
Analyse van de Sekimon Shingaku
De Theorie
Gedurende een aantal jaren had Baigan zijn eigen 'geest en hart'(心) grondig bestudeerd. Eindelijk was hij echt klaar om anderen te onderwijzen. Naar eigen zeggen had hij intuïtief inzicht gekregen van wat de wijsheid was. Volgens zijn leer kan men verlost worden van de het verlangen naar roem en rijkdom, zelfs van het gezwoeg in het leven en de dood van het ego als men zijn hart en geest leert kennen. Baigan haalt in zijn boeken vaak uitspraken aan van andere filosofen. Hij rukt die vaak uit context en past ze letterlijk toe op zijn eigen ideeën. Als men een tekst van Baigan bekijkt met een uitspraak van een andere filosoof, moet men altijd in gedachten houden dat de desbetreffende uitspraak Baigan's leer dient. De 2 belangrijkste concepten in de Sekimon Shingaku waren het hart(心) en de natuur (根性)(#7). De overheersende gedachte was dan ook 'Eén worden met de natuur'.
De Praktijk
In het Oosten houdt de studie van iets in dat je niet alleen de theorie beheerst maar het ook naar de praktijk kan omzetten. Je eigen geest polijsten en de goede waarden en zeden belichamen was heel belangrijk. Meditatie was hiervoor de sleutel net zoals in het Zen-Boeddhisme. De meeste hooggeplaatste monniken die zich aan Confucianistische studies wijdden, waren dit aspect vergeten. Baigan noemden zulke mensen 'geletterde geisha's'. Baigan was ook zelf een schrijver en heeft ons een paar boeken nagelaten. 'Dialogen van de stad en het platteland' was de titel van zijn eerste boek, gepubliceerd toen hij 55 jaar oud was.
De sociale gevolgen
Er zijn veel aspecten die van Baigan een interessant figuur maken. Een daarvan is dat hij nooit tot een school heeft behoord. Zijn geest is dus nooit bevoordeeld geweest t.o.v. een stroming of religie. Hij stond open voor alles. Volgens Baigan was iedereen evenveel waard en had iedereen de mogelijkheid om spirituele verlichting te bekomen. Handelaars hadden hun specifieke taken en speelden ook een vitale rol in de maatschappij. Ze waren evenveel waard als de samurai-klasse. Dit was wel in tegenstrijd met de gevestigde waarden. Baigan was nooit een oproerkraaier en respecteerde alles en iedereen. Toch kan men hier opruiende gedachten in zien. Tenslotte had hij dit te zeggen over het waardeverschil tussen de klassen:
Mencius zegt "Er is maar een weg". Samoerai, boer, ambachtslied of handelaar zijn elk wezens van de hemel.
Zijn er dan 2 Wegen in de Hemel?Desondanks de opruiende gedachte dat iedereen gelijk was, heeft Baigan nooit problemen ondervonden van de regering. Zijn leer vormde de Gulden Middenweg tussen economische welvaart en spirituele verlichting. Zo speelde hij rechtstreeks in de kaarten van het shogunaat. Het hielp het shogunaat met het handhaven van de wet. Soberheid in het leven werden gepredikt waardoor de mensen, de handelsklasse in het bijzonder, naar welvaart streefden maar toch een zekere mate van eenvoud behielden. Die handelsklasse vond zeker zijn gading bij Baigan. Baigan, zelf een ex-handelaar, wist alles zo te formuleren dat het aansloeg bij het gewenste publiek. Baigan's leer was ook nationalistisch ingesteld. Piëteit werd hoog in het vaandel gedragen, in Baigan's tijd betekende dat onvoorwaardelijke trouw aan de keizer.
Voetnoten
- In de Edo-periode mochten vanaf 1641 enkel de Nederlandse Oost-Indische Kompanie en China Japan binnen. Ze mochten in slechts één plaats aanmeren zijnde het eiland Deshima in Nagasaki.
- Het moderne equivalent hiervan zou zijn dat iemand op zijn 35ste in een bedrijf start. Bron: "Japanese capitalism" door J.Shichihej.
- Over die 8 jaar weet men heel weinig. Wanneer de spirituele ommekeer plaatsvond is dus onbekend.
- Ryoun was een Zen-Boeddhist van de Obaku-school. Hij was oorspronkelijk een lid van de samoerai-klasse.
- Filiale duidt op het kinderlijke,het onschuldige. Piëteit is de loyaliteit, vroomheid die men heeft t.o.v. het vaderland, hoger geplaatsten,...
- Baigan was vooral geinspireerd door Mencius, een latere Neo-Confucianist.
- De begrippen Hart en Natuur werden door Baigan min of meer letterlijk overgenomen uit Mencius' geschriften. Bij Mencius noemden Hart en Natuur respectievelijk Hsin(心) en Hsing(根性).
Bronnen
Syllabus
Willy Vande Walle, Hans Coppens, Geschiedenis van het moderne Japan, Leuven, Katholieke Universiteit Leuven, 2003 Karel Hellemans, Inleiding tot de Japanse Cultuur, Leuven, Katholieke Universiteit Leuven, 2006
Boeken
Baigan, Ishida(石田梅岩). ``Dialogues of the city and the country, Osaka, Osaka Kyoiku University, 1985
Internet
Bellah, Robert N.``Symposium on the 270th Anniversary of the Founding of Shingaku. Shingaku and Twenty-First Century Japan Kyoto,15 oktober 2000. <http://www.robertbellah.com/articles_4.htm>. (3-12-2006)
Tanaka, Kanju (田中寛洲). <kanju@rakudo.jp> ``Ishida Baigan "Zen and the Eastern Spirit". s.l.e.a. <http://www.rakudo.jp/en/contents/6_baigan.htm> (2-12-2006)
Shichihej, J. (Шичихей Я.). ``Japanese Capitalism: Selected Chapters <http://www.ckp.ru/biblio/y/yam_japcap.htm> (9-12-2006)
Wilhelmina, Nina. ``Shintoist Thinkers 24-02-2006 <http://www.geocities.com/odamachi2/shingaku.htm> (17-12-2006)
