Inleidende opmerkingen Heian
Uit GeschiedenisJapan
Om de macht van de oude aristocratie zoals de Ōtomo's en de grote kloosters te verzwakken, kreeg de Fujiwara-clan het gedaan dat het hof de hoofdstad Heijō verliet in 784 en een nieuwe hoofdstad aanlegde in Nagaoka-kyō 長岡京, bewesten Kyōto. Na amper tien jaar verliet het hof deze vestigingsplaats en verhuisde het naar het bekken waarin het huidige Kyōto ligt. Daar bouwde het een nieuwe hoofdstad volgens hetzelfde plan als Heijō-kyō, en noemde haar "Hoofdstad van de Vrede": Heian-kyō 平安京. Dit werd nu voor vier eeuwen het politieke en culturele centrum van Japan. Daarom spreekt men van het Heian-tijdperk. Noemenswaard is dat Japan in deze periode voor het eerst een stedelijke cultuur vorm geeft. Ook al blijven er nog sporen van de uji bestaan, vanaf de tweede helft van de achtste eeuw is de eenheid van politiek en economie de ie. De hoofdstad is een verzameling van stedelijke aristocratie, waartoe ie van diverse maatschappelijke rang of stand behoren, ambtenaren, en een reeks overheidsdiensten. De hoofdstad is niet alleen het politieke centrum, maar heeft ook een overweldigend gewicht op het maatschappelijk en economisch gebied.
In zijn ideale opvatting beoogt het Ritsuryō-systeem een politieke en maatschappelijke ordening volgens uniforme en algemeen geldende regels. Alle inwoners zijn onderdanen van de keizer, alle land is bezit van de staat, en de administratie bestuurt het land in naam van de keizer ten behoeve van de hele staat. "Openbaar" en "staat" zijn hier de sleutelwoorden. Als we nu echter de evolutie van de instellingen tijdens de Heian-periode moeten karakteriseren, dan zijn er geen betere adjectieven te bedenken dan "privé" en "particulier": de keizerlijke macht wordt "geprivatiseerd", de administratie wordt particulier en grote gedeelten van het grondbezit eveneens. Omdat sommige Japanse geschiedschrijvers de neiging hadden en hebben om het Ritsuryō-systeem als de norm te beschouwen, hebben zij de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen tijdens de Heian-periode vaak als "afwijkingen", zelfs "aberraties" beschreven. Dat heeft vaak te maken met een te idealistische inschatting van het Ritsuryō-systeem zelf. In de ogen van marxistisch geïnspireerde historici kunnen de algemeen geldende, objectieve wetten van het Ritsuryō-systeem en de negatie van privé-bezit de illusie wekken dat een zeker egalitaristisch principe aan de basis ervan lag en ook het vermeende "kosmopolitisme" spreekt hen daarin aan. In de ogen van "nationalistisch" denkende geschiedschrijvers is het dan weer de idee van een absolute keizer dat hen aantrekt. Op al deze punten scoort de Heian-periode inderdaad heel laag, maar daarin ligt nu juist het kenmerkende van deze tijd. De Heian-maatschappij is er een van rangen en standen en de politieke macht wordt er verdeeld onder enkele aristocratische families met pedigree en bezit. Of het daarom zoveel slechter was voor het gewone volk, is niet meteen duidelijk. Ongeacht de theoretische verdiensten van de Ritsuryō-code, was de periode dat ze volop van kracht was ook allesbehalve weldadig voor het gros der boeren. Zo er al van enige gelijkheid onder de boeren (de kōmin) sprake was, was het gelijkheid in ellende.
