Het Hōgen Incident (保元の乱)
Uit GeschiedenisJapan
Dit artikel omschrijft het belangrijke Hōgen incident, een rebellie die niet 'zomaar' een incident was, maar een gevolg van allerlei intriges en verbanden tussen de machtigste clans van de Late Heianperiode
Inhoud |
Situatie
Het Hōgen Incident (1156) is onmogelijk te verklaren zonder een uitgebreide situatie in de tijd en ruimte. Het speelt zich af aan het einde van de Heian-Periode (平安時代). De naam van deze periode is afkomstig van Heian-kyō, de hoofdstad gedurende deze tijd. Heian (平安) betekent rust en vrede. Het is niet toevallig dat het Hōgen-Incident zich op het einde van deze periode situeert, want van vrede en rust was niet veel sprake meer.
De evolutie van vroege naar late Heian-Periode, is kort gezegd een evolutie van een eenheidssysteem naar een meer feodaal systeem. Waar in de vroegste Heian-periode al het ontgonnen grondgebied nog staatsbezit was, is het meeste grondgebied in de late Heian-Periode privé-bezit, en wordt dat in grote mate autonoom bestuurd. Het is ook zo dat de keizer in de vroege Heian-Periode nog veel macht had, maar in de late Heian-periode zit alle macht hetzij bij de regent afkomstig van de hoofdstedelijke aristocratie (zie Fujiwara-onderdeel), of bij ex-keizers (Insei-systeem 院政). De voornaamste voorbeelden hiervan, ten tijde van het Hōgen Incident waren Keizer Toba (鳥羽) en later Keizer Go-Shirakawa (後白河).
Nog een evolutie die niet over het hoofd mag gezien worden is de opkomst van de krijgerclans. De machtigste twee waren de Heike (平家Taira familie) en de Genji (源氏Minamoto Clan). Deze twee spelen een hele grote rol in het Hōgen-Incident. Omdat militaire macht meer en meer noodzakelijk wordt, doen hovelingen zoals de Fujiwara-familie (藤原) en de Keizerlijke familie vaak beroep op hen.
Achtergrond Clans
Hier volgt een achtergrond van de clans en families die een belangrijke rol speelden in en rond het Hōgen Incident.
Keizerlijke familie
De Keizerlijke familie is in de Heian Periode moeilijk zuiver te definiëren, omdat ze zich vanaf de Midden-Heian Periode (rond het jaar 850) constant mengt met andere machtige families. Vooral de Fujiwara familie huwelijkte maar al te graag dochters en zonen uit aan belangrijke figuren uit de keizerlijke familie. Het is redelijk logisch dat de keizer altijd familie van de vorige keizers was, dus de familielijn bleef ongebroken. De Keizerlijke familie heeft geen echte familienaam, ze wordt gewoon de Keizerlijke familie genoemd. Als er toch een naam op moet gekleefd worden, dan is het Yamato (大和).
Onenigheid in de Keizerlijke familie was een van de belangrijkste factoren in het veroorzaken van het Hōgen Incident. Deze onenigheid was het gevolg van de opvolgingskwestie na de dood van keizer Konoe, op de 23ste dag van de 7de maand van het 2de jaar van het Kyōju tijdperk (1155). Zoals dat in de Heian periode vaak het geval was, was een ex-keizer, Toba (鳥羽), de eigenlijke machthebber. Hij had dus veel macht in de beslissing wie de volgende keizer werd. Het was Go-Shirakawa (後白河) die gekozen werd. Ex-keizer Sutoku (崇徳), de eerstgeborene van Toba, was hier alles behalve tevreden mee. Hij was in het verleden al iets minder dan twintig jaar keizer geweest, maar dat was van zijn vijfde tot zijn drieëntwintigste verjaardag¹, een leeftijd waarop hij niet veel macht had kunnen uitoefenen. Door de dood van keizer Konoe had Sutoku hoop gekregen om ofwel zelf terug keizer te worden ofwel zijn zoon, Prins Shigehito, op de troon te zetten. Hij werd echter teleurgesteld in allebei zijn wensen, en dit veroorzaakte grote spanning in de Keizerlijke familie.
¹Op zijn drieëntwintigste deed keizer Sutoku tegen zijn zin troonafstand op bevel van zijn vader, die zijn andere zoon tot keizer wilde maken. (Keizer Konoe)
Fujiwara (藤原)
Ook de Fujiwara-familie was verre van een eenheid. Er was namelijk een grote spanning tussen de twee zoons van Fujiwara no Tadazane, de keizerlijke regent en kanselier. Fujiwara no Yorinaga (藤原頼長) was drieëntwintig jaar jonger dan zijn oudere broer Fujiwara no Tadamichi (藤原忠道). Dit leeftijdsverschil speelt waarschijnlijk voor een groot deel mee aan het feit dat er geen echte band tussen hen was, buiten een negatieve band dan. Dit werd ook nog verergerd door het feit dat ze van twee verschillende moeders waren geboren.
De jongste van de twee, Yorinaga, was een genie en heel erg succesvol. Hij was heel intelligent en verslond al van jongs af ontelbare boeken, waaronder veel Chinese klassiekers. Daardoor vergaarde hij al van heel jonge leeftijd heel veel wijsheid. Hij was in de Heian Periode één van de jongste die zò snel opklom op de politieke ladder. Op zijn dertigste had hij het al tot Minister van Links geschopt. Op militair vlak deed hij het ook niet slecht. Hij maakte op tweeëntwintigjarige leeftijd Minamoto no Tameyoshi (源為義), de kleinzoon van de legendarische Hachiman Tarō Yoshiie tot zijn vazal. Dit was een groot voordeel, want Tameyoshi was de leider van de Minamoto clan. (zie Minamoto-onderdeel)
Kortom, Yorinaga blonk veel meer uit dan zijn oudere broer Tadamichi. De vijandigheid tussen beide broers werd veroorzaakt toen ze beide hun eigen geadopteerde dochter aan keizer Konoe aanboden als partner. De keizer kon niet anders dan één van de twee dochters tot keizerin maken, en de andere tot niet meer dan 'juniorkeizerin'.
Dan was er nog de kwestie van het regentschap. Hun vader Fujiwara no Tadazane eiste dat Tadamichi zijn gevestigde positie als regent aan zijn geniale broer zou afstaan. Tadamichi had de macht om dit te weigeren, en deed dit ook.
Tadamichi was ook als eerstgeborene van Tadazane de leider van de Fujiwara-familie. Hoewel het tegen alle rechtvaardigheid en regels inging, zond de nijdige Tadazane zijn vazallen naar het huis van Tadamichi om de symbolische Fujiwara-rijkdommen te confisceren, en bood ze aan Yorinaga.
Minamoto (源) of Genji (源氏)
De Seiwa¹ Minamoto-clan had al sinds de tiende eeuw een vazalstatus en alliantie met de Fujiwara. Het was een strijders-clan en de Fujiwara waren dat alles behalve, dus er werd vooral beroep op hen gedaan voor militaire doeleinden. Omdat de Fujiwara tot vóór het Hōgen Incident de machtigste familie was, konden de Minamoto daar ook een graantje van meepikken. Zo werd de Minamoto-clan op korte tijd heel machtig. Het kwam natuurlijk niet langs één kant, want het was uiteraard deels aan de Minamoto te danken dat de Fujiwara die hele tijd de macht konden bewaren.
De machtigste figuren van de Minamoto, ten tijde van het Hōgen Incident, waren Minamoto no Tameyoshi, en zijn twee zonen Minamoto no Yoshitomo en Minamoto no Tametomo (de eerste en de achtste van vele kinderen). In het Hōgen Incident was hun eensgezindheid echter ook niet om naar huis over te schrijven. Tameyoshi en zijn jongste zoon Tametomo stonden aan de kant van ex-keizer Sutoku, en Yoshitomo stond aan de kant van keizer Go-Shirakawa. De reden hiervoor is dat Tameyoshi vazal was van Fujiwara no Yorinaga. Yorinaga had door frustraties tegenover zijn broer Tadamichi de zijde gekozen van de ex-keizer Sutoku, en werd Tameyoshi dus ook verplicht om voor de rebellerende Sutoku te vechten.
Minamoto no Yoshitomo daarentegen beantwoordde aan de oproep van ex-keizer Toba. Hij werd gevraagd om het Keizerlijk Paleis en het Toba Paleis te verdedigen. Yoshitomo was toen gouverneur van de provincie Shimotsuke. Hij verkoos de keizer boven zijn vader. Hij was al vierendertig jaar oud op het ogenblik van de rebellie, dus het is waarschijnlijk dat hij en zijn vader uit elkaar gegroeid waren of een of andere onenigheid hadden.
Minamoto no Tametomo, Tameyoshi's jongste zoon, is nog een apart geval. Toen die slechts dertien was, was hij door zijn vader naar Kyūshū gestuurd omdat hij niet wist wat met hem aan te vangen. Hij scheen een wilde en dominante natuur te hebben. Dit bewees hij overduidelijk in Kyūshū. Tussen zijn dertiende en vijftiende verjaardag was hij erin geslaagd om heel Kyūshū onder zijn gezag te brengen. Omdat het centraal gezag geen enkel gezag over hem had werd zijn vader in zijn plaats gedegradeerd. Toen Tametomo dit vernam, voelde hij zich schuldig tegenover zijn vader, en trok naar Heian, vergezeld van zeventien loyale vazallen, om zichzelf aan te bieden om zijn straf te ontvangen. Net toen brak de rebellie uit, en omdat hij loyaal was aan zijn vader werden hij en zijn vazallen ook ingezet om voor ex-keizer Sutoku te strijden. Tametomo was vooral beroemd om zijn superieure behendigheid met een boog. Er werd gezegd dat zijn linker arm, de arm waarmee hij zijn boog vasthield, veertien centimeter langer was dan zijn rechter arm.
¹Dit is de Minamoto-tak die afstamt van keizer Seiwa. Keizer Seiwa gaf zonen, die geen aanspraak maakten op de troon, de naam Minamoto.
Taira (平) of Heike (平家)
De Taira-clan is zoals de Minamoto-clan ook een clan van krijgers. Ze worden over zowat heel de geschiedenis als elkanders aartsvijanden gezien. De Taira hadden op grotendeels op dezelfde manier als de Minamoto hun macht verworven. Waar de Minamoto 'ingehuurd' worden door de Fujiwara, worden de Taira ingehuurd door de keizerlijke familie. Het centrum van hun machtsgebied was de provincie Ise, helemaal in het oosten van hedendaags Kansai.
In de Taira-clan zijn ook twee familietakken die in het Hōgen Incident tegenover elkaar staan. Langs de ene kant heb je de tak van Taira no Kiyomori, en langs de andere kant die van zijn neef: Taira no Tadamasa. Deze verdeeldheid heeft te maken met loyaliteit door hun vazalschap. Kiyomori stond, zoals zijn vader Tadamori, op goede voet met ex-keizer Toba. Omdat Toba achter keizer Go-Shirakawa stond, stond Kiyomori daar ook. Taira no Tadamasa had een gelijkaardige relatie met betrekking tot ex-keizer Sutoku.
Verloop
Als aanleiding van het Hōgen Incident kunnen de slechte interfamiliale relaties in de Keizerlijke familie en in de Fujiwara-familie aangehaald worden. Het duo Fujiwara no Yorinaga en ex-keizer Sutoku vonden elkaar in hun ontevredenheid, en planden samen een rebellie. Hun militaire macht lag gecentreerd in Minamoto no Tameyoshi en diens zoons (buiten Yoshitomo). Ze konden ook rekenen op de Taira-tak van Taira no Tadamasa.
Daartegenover stonden de huidige machthebbers, met centraal ex-keizer Toba en keizer Go-Shirakawa. Fujiwara no Tadamichi stond ook aan hun kant, als regent. Toba had Minamoto no Yoshitomo, de oudste zoon van Tameyoshi, en Taira no Kiyomori onder vazalschap, dus kon ook op de nodige militaire macht rekenen.
De poppen gingen aan het dansen op de tweede dag van de zevende maand van het eerste jaar van het Hōgen-tijdperk (1156) toen ex-keizer Toba stierf. Een maand daarvoor had hij al de militaire hulp ingeroepen van Minamoto no Yoshitomo, om het Keizerlijk Paleis en zijn eigen Toba Paleis te beschermen tegen eventuele aanvallen van Sutoku. De dood van Toba was het teken voor Fujiwara no Yorinaga om met zijn vazallen (Minamoto no Tameyoshi) bij het paleis¹ van Sutoku te verzamelen om zich klaar te maken voor een aanval op het Keizerlijk Paleis.
Op de tiende dag van dezelfde maand 's avonds was de strijdmacht van Sutoku verzameld bij zijn Shirakawa Paleis om de volgende dag toe te slaan. Toen Fujiwara no Yorinaga hem om strategisch advies vroeg, zei Minamoto no Tametomo, Minamoto no Tameyoshi's jongste zoon, dat een verrassingsaanval die nacht de grootste kans op winst gaf. Zijn idee was om het vijandelijke paleis langs drie kanten in brand te steken en de vierde aan te vallen. Yorinaga sloeg zijn advies echter in de wind. Hij wilde een formele veldslag de volgende dag. Dan zouden er ook nog meer strijdkrachten beschikbaar zijn.
Minamoto no Yoshitomo stelde echter aan de andere kant hetzelfde voor als zijn jongere broer. Hier werd het wel goedgekeurd, en tegen vier uur 's morgens op de elfde dag van de zevende maand stormde het leger van Go-Shirakawa op het Shirakawa Paleis af. Taira no Kiyomori leidde driehonderd cavalerie-eenheden, met elk hun entourage. Minamoto no Yoshitomo leidde er tweehonderd en Minamoto no Yoshiyasu nog honderd eenheden.
De kant van ex-keizer Sutoku was met stomheid geslagen toen ze bericht kregen van de aankomende vijand. Minamoto no Tametomo scheen toch het juiste eind gehad te hebben. Fujiwara no Yorinaga wilde hem als excuus nog snel promoveren, maar Tametomo vond deze formaliteit maar absurd terwijl de vijand naderde, en vertrok naar zijn post om het paleis te verdedigen. De verschillende kanten van het Paleis werden door de verschillende strijdmachten verdedigd. Taira no Tadamasa en zijn tweehonderd vazallen bewaakten de oostkant, Minamoto no Tameyoshi deed met honderd cavalerie-eenheden de westkant, en Taira no Iehiro met nog honderdvijftig de noordkant. Minamoto no Tametomo en zijn vazallen verdedigden ook de westpoort, vanaf de westoever van de rivier ten westen van het Paleis.
De eerste die het Paleis bereikte was Taira no Kiyomori. Hij kwam naar de westelijke poort, maar werd afgeschrikt door de onfeilbare pijlen van Minamoto no Tametomo die moeiteloos zijn mannen trof. Hij trok zich terug om naar een andere poort te gaan. Zijn zoon, Taira no Shigemori, kon dit niet aanvaarden en wilde alleen op de vijand afstormen, maar kon nog net worden tegengehouden.
Daarna kwam Minamoto no Yoshitomo naar de westpoort. Hij riep tegen zijn jongeren broer waarom hij tegen zijn eigen grote broer streed. Tametomo antwoordde met de vraag waarom hij tegen zijn vader streed. Hij loste een waarschuwingsschot dat enkele decoratieve sterren van Yoshitomo's helm schoot. Hij wilde zijn broer uiteraard niet doden, hij wilde hem enkel wegjagen. Yoshitomo viel bijna van zijn paard. Yoshitomo besliste om het paleis dan maar in brand te steken, en dan van de chaos gebruik te maken om binnen te stormen. De wind kwam uit het westen, dus stak hij het verblijf van Fujiwara no Ienari in brand, dat zich net ten westen van het Shirakawa Paleis bevond. Het vuur sloeg snel over op het Paleis, en het leger van ex-keizer Sutoku moest het onderspit delven.
¹Het Shirakawa-Paleis
Afloop
Het Hōgen Incident had maar enkele uren geduurd, maar de gevolgen waren reusachtig. De rebellen werden verbannen of onthoofd. Dit was een grote breuk met de geschiedenis. Onthoofding was al een hele tijd niet meer als straf toegepast, maar na deze rebellie werden er wel zeventig leden van de Minamoto en de Taira als straf onthoofd. Extra vreselijke was dat de winnende Taira-tak van Taira no Kiyomori de executies moest uitvoeren van de Taira-tak die zich bij Sutoku hadden aangesloten. Zo moest hij zijn nonkel en zijn neven onthoofden. Ook Minamoto no Yoshitomo werd bevolen om zijn eigen vader en broers te onthoofden. Degene die achter deze bevelen zat was Shinzei, een monnik.
Sutoku en zijn entourage werd verbannen, alsook de zoons van Fujiwara no Yorinaga. Hijzelf had in de slag het leven gelaten doordat hij werd getroffen door een pijl. Aangezien hij, een verrader, de leider was van de Fujiwara was geweest, moest de Fujiwara-familie heel wat van hun macht inboeten. Dit was helemaal ten voordele van de twee strijdersclans, de Taira en de Minamoto. Vooral Taira no Kiyomori breidde zijn macht geweldig uit. Hij kreeg een belangrijke positie aan het hof van Keizer Go-Shirakawa en slaagde erin om zich constant te laten promoveren en zijn macht te vergroten. Minamoto no Yoshitomo was hier niet over te spreken, en dit mondde uit in het Heiji Incident. Toen Taira no Kiyomori op bedevaart was probeerde Minamoto no Yoshitomo een staatsgreep te plegen. Dit kan gezien worden als de definitieve oorlogsverklaring tussen de Minamoto en de Taira. Kiyomori was nog op tijd om terug te keren, en hij kon de Minamoto verslaan. Alle belangrijke Minamoto-figuren werden geëxecuteerd, waaronder Yoshitomo, behalve zijn zoon Yoritomo, die toen dertien jaar was. Hij werd verbannen naar de provincie Izu verbannen... om een paar decennia later terug te keren¹.
¹Dit resulteerde in de Genpei-oorlog
Bronnen
Hiraizumi, Kiyoshi (平泉清). 『少年日本史』, (Shōnen Nihonshi, Eng: The story of Japan): Volume II. Ise: Seisei Kikaku Publishers Ltd, 1999.
Yoshikawa, Eiji (吉川英治). 1980 [1956] 『新平家物語』, (Shin Heike Monogatari, Eng: The Heike Story). Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle Company
