Het Beleg van Ōsaka (大坂の陣)

Uit GeschiedenisJapan

Excursus - Studentenbijdrage

Het Beleg van Ōsaka (大坂の陣, Ōsaka no Jin) was een serie van gevechten tussen het Tokugawa-shogunaat en de Toyotomi-clan. Waarbij de Toyotomi-clan uiteindelijk het onderspit moest delven en de clan "vernietigd" werd. Deze gevechten vonden plaats tussen november 1614 en juni 1615. Het beleg kan worden opgesplitst in 2 periodes; de Winter- en Zomercampagne.

Donkere wolken verzamelen zich boven het kasteel van Ōsaka

Inhoud

Het Tokugawa shogunaat

Het Tokugawa shogunaat werd door Tokugawa Ieyasu (徳川家康)gesticht. Het werd ook wel Tokugawa bakufu of Edo bakufu [1] genoemd. Het shogunaat regeerde van 1603, na de Slag bij Sekigahara tot 1868, de Meiji-restauratie over Japan vanuit het Edo kasteel.

Tokugawa Ieyasu

Tokugawa Ieyasu (31 januari 1543-1 juni 1616) was samen met Oda Nobunaga [2] en Toyotomi Hideyoshi, één van de eenmakers van Japan.

Na Oda Nobunaga's dood kwam Hideyoshi aan de macht in Japan, wat niet naar de zin was van Ieyasu. Ieyasu onttrok zich zoveel mogelijk van Hideyoshi's aandacht en probeerde zijn macht zoveel mogelijk uit te breiden vanuit zijn kasteel in de Kantō-streek, zijn machtsbasis.

Voor zijn dood, wou Hideyoshi zijn opvolging verzekeren en stelde daarvoor 5 regenten op. Zij zouden voor het bestuur van Japan zorgen totdat Hideyori, Hideyoshi's zoon, meerderjarig was.

De taak van Ieyasu als regent was vooral bestuur terwijl de opvoeding van Hideyori werd toevertrouwd aan Maeda Toshiie [3]. Ieyasu werd uiteindelijk heerser van Japan, na zijn overwinning bij de Slag van Sekigahara.

In 1603 ontving hij de titel shogun en in 1615 gaf hij de titel door aan zijn zoon Tokugawa Hidetada [1]. Maar hij bleef achter de schermen verder regeren.

De Toyotomi-clan

Toyotomi Hideyoshi

Na Nobunaga's dood, veroorzaakt door Akechi Mitsuhide, slaagde Hideyoshi(豊臣 秀吉, 1537– 18 september 1598) erin om Mitsuhide te verslaan bij de slag van Yamazaki. Mitsuhide kon ontsnappen maar werd tijdens zijn vlucht vermoord door boeren. Hideyoshi volgde Nobunaga op en samen met Ieyasu, breidde het gebied van Nobunaga uit. En zo werd de eenmaking van Japan door hem compleet.

Hideyoshi was een man met ambitities, hij wou graag shogun worden omdat de feitelijke macht in die tijd niet bij de keizer lag. Die titel kon hem niet worden verschaft door zijn lage komaf. Hij liet zich daardoor door de Fujiwara;s adopteren en werd regent. In 1591 werd hij Taikō[4].maar bleef achter de schermen zijn macht uit oefenen.

De droom van Hideyoshi was China veroveren. Die grote ambitie kan worden beschouwd als zijn ondergang. Om China te bereiken moest hij door Korea, hij verzocht een vrije doorgang maar dat werd hem niet verschaft. Daarom viel Hideyoshi Korea aan. Zelfs een 2e invasie moch niet baten, het lukte hem niet om Korea te veroveren en zo naar China door te gaan. Na deze mislukking, verzwakte zijn macht en verminderden de clans die loyaal waren aan Toyotomi-clan. Na zijn dood werd hij opgevolgd door zijn zoon Hideyori, die toen nog te jong was om te heersen.

Toyotomi Hideyori

Hideyori (豊臣 秀頼; 1593–5 juni 1615) was de zoon van Toyotomi Hideyoshi. Ten tijde van Hideyoshi's dood was hij 5 jaar oud. Om Hideyori's positie te verzekeren had Hideyoshi de Raad van Vijf Regenten in het leven geroepen. Zodat er geen strijd zou komen na zijn dood om macht. Er kwam toch een strijd, onder de vijf regenten en Ieyasu kwam eruit als winnaar.

Alhoewel Ieyasu niet veel te vrezen had van Hideyori, hield hij hem wel constant in de gaten. Hij zag Hideyori als een mogelijke dreiging. Hideyori werd uitgehuwelijkt aan de kleindochter van Ieyasu, Senhime. Hij kreeg met haar 2 kinderen, een zoon en een dochter. Na de val van het Ōsaka kasteel werd zijn zoon, Kunimatsu gevangengenomen en onthoofd, hij was toen 7 jaar. Zijn dochter had meer geluk en werd naar een klooster gestuurd. Hideyori pleegde samen met zij moeder seppuku[5] in het kasteel. Zijn vrouw zou zijn gered voordat het kasteel viel.

Oorsprong

De inscripties op de bel in de Tempel van Hokoji

Ieyasu wou heerser van heel Japan zijn, de enige die hem daarvoor nog in de weg stond was Toyotomi Hideyori. Hij maakte uiteindelijk gebruik van een heel vergezochte reden om hem aan te vallen; Toen de eenmaking van Japan compleet was, wou Hideyoshi een religieus beeld maken voor het spirituele welvaren van het land, genaamd "De Grote Boeddha Van Kyoto". Nadat het project één keer was vernietigd door een aardbeving, begonnen ze opnieuw met de werken aan het project. In 1612 was het beeld helemaal af en was er alleen nog maar een bel nodig voor in de tempel te hangen. Deze taak begon in 1614, rond dezelfde tijd dat ook het Ōsaka kasteel door de Toyotomi-clan werd gebouwd.

De inscriptie die in het brons werd gegoten, kan worden beschouwd als Hideyoshi doodsvonnis. De inscriptie luidde 国家安康(Kokka anko), wat betekende "vrede en welvarendheid voor het vaderland". Als je heel goed zoekt, zou je deze inscriptie als beledigend kunnen opvatten, wat Ieyasu ook deed. Het eerste en vierde karakter kunnen ook als ie en yasu worden gelezen. Ieyasu interpreteerde dit als een poging om zijn kamp te verdelen. Maar er was ook nog een 2e inscriptie op de bel; Overvloed en geluk voor heersers en onderdanen, welvaart voor de nakomelingen. Hetgeen Ieyasu las als; met Toyotomi als heerser, zal er welvaart zijn voor onze nakomelingen. Tokugawa Ieyasu maakte maar al te graag gebruik van deze inscripties als voorwendsel om Hideyori aan te vallen.

De Wintercampagne (冬の陣)

Zowel Ieyasu en Hideyori maakten zich klaar voor de strijd die zich zou afspelen in Ōsaka. Hideyori had twee keuzes; In zijn kasteel blijven zitten en Ieyasu een vrije doorgang te verschaffen tot de rand van zijn verdediging. Of de strategie volgen van twee generaals, om Ieyasu’s leger halverwege te ontmoeten en zijn opkomst naar het westen te voorkomen. Onfortuinlijk genoeg werd dit plan nooit in actie gezet en bleef Hideyori rustig in zijn kasteel wachten.

Voor Ieyasu begon de wintercampagne zodra Hideyori de verdediging van zijn kasteel versterkte. Hideyori gebruikte rōnin[6] in zijn leger, daarom is het moeilijk om het exacte aantal van zijn manschappen weer te geven. Het werd geschat op zo'n 100.000 man. Ieyasu's manschappen bedroegen waarschijnlijk zo'n 194.400 man.

In oktober beloofden 50 daimyō[2] hun steun aan Ieyasu. In november werden de eerste schoten in Sakai gelost, de haven ten zuiden van Ōsaka. Katagiri Katsumoto[7] was vooruit gestuurd om de aanwezigheid van Ieyasu's leger te versterken in Sakai. Het was voor hem nogal een verrassing om Sakai volledig gecontroleerd te zien door Hideyori's rōnin, die met veel kracht terugvochten tegen Katsumoto. Dit zou uiteindelijk een voorproefje worden voor wat Ieyasu te wachten stond.

Tegen 10 december waren alle Tokugawa samurai's verzameld. Ieyasu had zijn hoofdkwartier in Nijō kasteel, Hidetada in het Fushimi kasteel. Tussen 15 en 18 december waren Ieyasu en Hidetada op weg van Kyōto naar Ōsaka. Ieyasu zette zijn kamp op in Sumiyoshi en Hidetada in Hirano, een eind verder van het kasteel terwijl zijn generaals al in positie waren dichtbij het kasteel. Vanaf 19 december waren de verschillende forten buiten het kasteel in de handen gevallen van Ieyasu. De Toyotomi-clan deed pogingen om ze terug te krijgen, zonder succes, in het kasteel zelf gebeurde er niet veel. Toegegeven, Hideyori kon ook niets anders doen dan wachten op de uitputting van de voorraad eten bij het Tokugawa leger terwijl de Toyotomi-clan nog genoeg zou hebben voor lange tijd. Alhoewel ze hun best deden, werden ze tegen eind 1614 omsingeld door het Tokugawa leger, doordat ze geen agressieve strategieën hadden.

De veroverde forten werden omgebouwd door de daimyō in een kleine "stad". Er kwamen uitkijktorens met daarop de vlaggen van de verschillende daimyo, 1 verdieping "gebouwen" voor de samurai, barrières gemaakt... Vanaf dan verplaatsen Ieyasu en Hidetada hun kamp dichter naar het kasteel toe, op een van de drie heuvels voor het kasteel. Toen iedereen in positie was begonnen de echte aanvallen om de de verdediging van kasteel te doorbreken. Het doelwit van de aanval was de sanada-maru[8], de droge gracht en de muur rond het kasteel, die verhinderden de Tokugawa het kasteel binnen te komen. Er werden verschillende pogingen ondernomen om de Sanada-Maru aan te vallen maar die mislukten allemaal, het leger van Tokugawa werd elke keer teruggedreven. Door die mislukte pogingen werd het Ieyasu duidelijk dat hij zijn strategie moest veranderen. Hij zou zijn geheim wapen gaan gebruiken.

Ieyasu zou artillerie gaan gebruiken. Ieyasu had zoveel mogelijk geschut verzameld waaronder ook Japanse wapens en kanonnen. Van het arsenaal in Sakai had hij nog een exemplaar gevonden van een kanon, genaamd Shibatsuji. Dit zou nu het oudste Japanse kanon zijn dat nog bestaat. Afgezien van het Shibatsuji was het merendeel van zijn geschut van Europese makelij. Hideyori had 2 Portugese kanonnen, genaamd Furanki.

Na overleg met zijn raadgevers gaf Ieyasu het bevel voor een "klein" bombardement dat zou beginnen op 8 januari en voor 3 dagen worden herhaald. Ondertussen begonnen ze ook tunnels te graven onder de muren. Wanneer het zware bombardement van het kasteel begon op 15 januari. Al brachten de kanonnen praktisch geen schade aan de muren, ze hadden wel een psychologisch effect. Ieyasu had gezegd dat ze gedurende verschillende tijden 's nachts de kanonnen moesten gebruiken om de Ōsaka zijde te laten geloven dat een aanval dichtbij was. Na 1 dag kregen ze al reactie van de Ōsaka zijde, maar het het was niet wat Ieyasu verwachtte. In de nacht van 16 januari trokken verschillende samurai's erop uit onder leiding van Ben Naotsugu voor een verrassingsaanval. Ze liepen het dichtstbijzijnde Tokugawa kamp binnen, vielen aan en vertrokken nadat ze genoeg doden hadden gemaakt.

Het bombardement van Ieyasu ging voort, één kanon werd gericht op één van de gebouwen die Hideyori's moeder, Yodogimi, gebruikte. Dit en nog een ander incident op de dag van de herdenking van Hideyoshi, zorgden ervoor dat Yodogimi haar zoon ertoe probeerde over te halen om te gaan onderhandelen met Ieyasu. Wat ook is gebeurd.

Wapenstilstand

Het kasteel in Ōsaka bleek onneembaar te zijn en er kwamen vredesonderhandelingen, voorgesteld door Ieyasu. Ieyasu had al eens het aanbod gedaan om de rōnin gratie te verlenen en 2 provincies in plaats van Ōsaka te geven. De 2 provincies lagen in gebied van Tokugawa dus stelde Hideyori voor om 2 provincies te nemen in Shikoku maar dit werd door Ieyasu afgewezen.

Kleine anekdote: Over strategieën waren de generaals van de Hideyori het niet altijd eens. Waar ze het wel over eens waren, was dat Tokugawa Ieyasu niet te vertrouwen was. Ze zullen waarschijnlijk het verhaal hebben gehoord over vredesonderhandelingen, ongeveer een halve eeuw geleden, met de Ikkō-ikki. In de verklaring stond dat Ieyasu de tempels zou herstellen in hun oorspronkelijke staat. Dit gebeurde ook, zij het iets anders dan verwacht. De tempels werden namelijk platgebrand, want volgens Ieyasu waren groene velden de oorspronkelijke staat. Daar valt moeilijk mee te discussiëren.

Uiteindelijk werd er op 21 januari 1615 een akkoord bereikt, waarin stond dat de rōnin niets zouden worden aangerekend, de inkomsten van Hideyori zouden blijven wat ze waren en dat hij en zijn moeder, Yodogimi, mochten kiezen waar ze willen wonen. De generaals bleken gelijk te hebben over Ieyasu. Op diezelfde dag borgen zijn soldaten de wapens op en grepen hun houwelen en schoppen om de buitenste muur van het Ōsaka kasteel af te breken. Natuurlijk werd er geprotesteerd, want dit stond niet in het akkoord maar het was al te laat. De werken gingen zo snel dat ze de muur al bijna helemaal hadden afgebroken eer Hideyori's klacht werd beantwoord. Op 28 januari had Ieyasu een audiëntie bij de keizer om hem het blijde nieuws van de vredevolle einde van de wintercampagne door te geven.

De wapenstilstand duurde jammer genoeg niet lang en zo ging de zomercampagne(夏の陣)van start.

De Zomercampagne (夏の陣)

Tokugawa Ieyasu zag zijn kans nu de verdediging van het kasteel in Ōsaka was verzwakt. In tegenstelling tot de wintercampagne werd de zomercampagne een oorlog van beweging en duurde ze ook minder lang, waardoor ze niet meer de kenmerken van een beleg had.

Er was al sprake geweest van de strategie van Hideyori's twee generaals in de wintercampagne en hij had niet veel keuze nu dat zijn kasteel verzwakt was en dus werd de strategie in actie gezet op kleinere schaal. Het was onmogelijk om Kyōto over te nemen dus was het plan om het leger van Tokugawa te stoppen voordat het het kasteel zou bereiken. Zodra ze wisten welke wegen het Tokugawa leger zou nemen trok het leger van Hideyori erop uit. De manschappen van Tokugawa bedroegen deze keer ongeveer 160.000 man. Die van Hideyori zijn ook deze keer moeilijk weer te geven door het gebruik van rōnin maar het werd geschat tussen de 60.000 en 120.000 man.

De grote vraag is welk excuus Tokugawa deze keer zou gebruiken om Hideyori aan te vallen. De inscripties in de bel had hij al gebruikt en dat werd "opgelost" door het vredesakkoord. In 1615 werd hij woedend door verontrustende rapporten over Hideyori. Hij zou namelijk de grachten rond het kasteel terug hebben uitgegraven, die Tokugawa met zoveel moeite had opgevuld. De rōnin, die door Tokugawa niets werden verweten, begonnen zich ook terug in het kasteel te verzamelen. Het is bijna onnodig te zeggen dat Hideyori dit deed omdat hij de ware bedoelingen van Ieyasu te weten was gekomen. Hij moende dit zelfverdediging, en waarschijnlijk had hij daarin gelijk.

Op 18 mei ging Ieyasu naar zijn kasteel in Uji, zijn zoon Hidetada naar Fushimi. Vier dagen later werden aan alle daimyo het bevel gegeven om te beginnen aan de opmars naar het kasteel in Ōsaka. Op 2 juni verliet het Tokugawa leger, met aan het hoofd Ieyasu en Hidetada, Kyōto. Hij had zijn leger opgedeeld in 2 divisies, één van 38.000 man onder leiding van Date Masamune (伊達 政宗) (en anderen), die de lange route door Nara namen. De andere divisie, bestaande uit 121.000 samurai, namen onder leiding van Ieyasu en zijn zoon een westelijke route die langs Ikoma ging. Terwijl dit gebeurde was ook het Ōsaka leger in beweging.

Het gevecht van Dōmyōji

Op 3 juni 1615 kwamen beide legers elkaar tegen in Dōmyōji. Dit gevecht werd ook wel "het gevecht tussen de graven" genoemd doordat Dōmyōji door kofun[9] werd omringd. Gogo Mototsugu, één van de generaals van het leger van Ōsaka, had geen enkele intentie om te gaan strijden tussen de graven. Zijn missie was om zich met zijn 2800 samurai bij Komatsuyama het leger van Tokugawa op te wachten en hen de pas af te snijden. In de mist botsten ze tegen elkaar op Komatsuyama. Eerst waren de samurai van Mototsugu aan de winnende hand, ze dreven het leger terug het pad af maar er kwamen meer manschappen aan de Tokugawa zijde. Rond 10 uur 's ochtends werd Mototsugu geraakt en pleegde seppuku. Ze vochten verder maar doordat de Ōsaka zijde al 2 goede generaals had verloren, trokken ze zich terug naar hun kasteel.

Het beslissende gevecht van Tennōji

Dit gevecht vond plaats in Tennōji op 4 juni 1615 en bestond uit 2 fasen.

Het gevecht bij Tennōjiguchi

was de 1e fase van het beslissende gevecht. De positie werden ingenomen door beide legers. Tokugawa wou zijn kamp op zijn oude plaats opzetten maar die was al bezet door Sanada Yukimura. Het Ōsaka leger wist dat het heel erg in de minderheid was, dus bedachten ze een strategie. Sanada Yukimura en Mori Katsunaga zouden de Tokugawa in het centrum houden en ondertussen zou Akashi Morishige hen langs de zijkant aanvallen terwijl een andere generaal een poging zou doen om hem langs de andere kant aan te vallen. Op dit punt zou Hideyori een opkomst in de gevechtsuitrusting van zijn vader maken. Hier was de timing heel cruciaal, ze konden het niet te vroeg maar kon ook niet te laat want dan zou het Tokugawa leger tijd genoeg hebben om hun posities in te nemen.

Het wachten was nogal moeilijk voor de rōnin. De eerste schoten werden gelost door rōnin terwijl er geen bevel was gegeven. Sanada en Mori zagen direct wat er gaande was en bevalen hen het vuren te staken maar ze luisterden niet. Omdat zijn mannen niet meer te houden waren besloot Mori en Sanada om aan te vallen. Sanada was bang dat hun plan zou falen en gaf aan zijn zoon het bevel om vlug Hideyori te gaan halen om zijn opkomst te maken op het slagveld. Op een bepaald punt zette Sanada zich, te vermoeid om nog verder te vechten, op een kampstoel. Op dat ogenblik kwam een vijand voorbij, die vroeg of hij Sanada Yukimura was, waarop Sanada een bevestigend antwoord gaf. De vijand nam zijn helm af en onthoofde hem. Het Ōsaka leger was aan het verliezen en begon zich terug te trekken naar het kasteel. Onderweg kwamen ze medestanders tegen aan de ex-sanada maru, die hetzelfde deden. Zij waren teruggekeerd uit de richting van Okayamaguchi.

Het gevecht bij Okayamaguchi

Het was bij Okayamaguchi een hevige stijd en even leek het of het Tokugawa leger zou verliezen. Tokugawa Hidetada wou zich in het gevecht werpen maar werd tegengehouden door zijn lijfwacht. Het gevecht ontwikkelde zich uiteindelijk goed voor de Tokugawa, de Ōsaka zijde was genoodzaakt om grond weg te geven. Rond deze tijd maakte Hideyori ook eindelijk zijn opkomst. Maar het was al te laat, het Tokugawa leger was al bij de buitenste gracht van het kasteel. Hij zal waarschijnlijk niet verder dan de poort zijn geraakt want hij ging al vlug zijn toevlucht zoeken in het kasteel. Later in de namiddag had het Tokugawa leger één van de poorten bereikt.

De val van het kasteel in Ōsaka

Buiten het kasteel werd nog stand gehouden door de huistroepen van Hideyori maar rond en in het kasteel was er chaos. Er wordt gezegd dat Hideyori's hoofdchef het kasteel in brand had gestoken. De oudere samurai pleegden seppuku en degene die het hoofd koeler konden houden probeerden de situatie onder controle te houden. Hideyori en Yodogimi werden naar een vuurvast pakhuis gebracht.

Op de ochtend van 5 januari, nam Hideyori de beslissing om er einde aan te maken. Het is niet geweten of hij opdracht had gekregen van Ieyasu of dit zelf had beslist. De 30 mannen en vrouwen die bij hem waren pleegden ook seppuku, waaronder ook zijn moeder. Tegen dan stond het kasteel en de omgeving daarrond in brand. Er werd geen poging ondernomen om dit vuur te blussen doordat het Tokugawa leger bezig was met wat er nog restte van het Ōsaka leger. Zij werden gevangen genomen en onthoofd. Ook Hideyori's zoon Kunimatsu kon niet aan zijn lot ontsnappen. Zodat er geen erfgenaam meer zou zijn voor de Toyotomi-clan werd ook hij onthoofd. Dit was het einde van de Toyotomi-clan.

Nasleep

Nu dat de Toyotomi-clan was "vernietigd" stond Ieyasu niets meer in de weg voor de oprichting van het shogunaat. Het einde van de zomercampagne betekende ook het einde van de Sengoku Jidai, de periode van strijdende staten.

De strijd was Ieyasu toch wat te veel geworden want zijn gezondheid ging sterk achteruit en een jaar na zijn overwinning overleed hij. Hij werd in Nikkō begraven.

Voetnoten

  1. ↑ Bakufu betekende eerst legerhoofdkwartier maar kreeg in de Heian-periode, de betekenis; militair bestuur over Japan. Het was dus een soort regeringsapparaat. Toen Tokugawa Ieyasu aan de macht kwam, werd de plaats van politieke macht van Kyōto naar Edo verhuisd, vandaar ook wel Edo Bakufu.
  2. ↑ Oda Nobunaga was de grondlegger van de eenmaking van Japan. Hij werd door Akechi Mitsuhide, een vazal die op wraak zinde, in de val gelokt. Seppuku plegen was de enige eervolle uitweg voor Oda Nobunaga. Hij werd opgevolgd door Toyotomi Hideyoshi.
  3. ↑ Maeda Toshiie was één van de generaals onder Oda Nobunaga. Na diens dood vocht hij voor Toyotomi Hideyoshi. Alhoewel hij één van de 5 aangewezen regenten was voor Hideyoshi's zoon, kon hij niet lang voor hem zorgen, aangezien hij zelf stervende was. Een jaar om precies te zijn.
  4. ↑ Taikō is een teruggetrokken regent
  5. ↑ Seppuku is traditionele zelfmoord. Het had als doel om eerverlies te voorkomen.
  6. ↑ rōnin is een samoerai die geen daimyo of ander meester meer dient.
  7. ↑ Katagiri Katsumoto was eerst een vazal van Toyotomi Hideyoshi. Maar verraadde Hideyori later door te gaan strijden voor Ieyasu.
  8. ↑ Sanada-Maru werd door Sanada Yukimura bedacht. Het was een post die een beetje voor het kasteel op de heuvel Sasayama was opgezet.
  9. ↑ Kofun zijn grafheuvels voor de elite in Japan. De meest voorkomende vorm was een sleutelgat. Ze zijn gebouwd tussen de 3e en de 7e eeuw.

Bronnen

Boeken

  • Turnbull, Stephen. Oosaka 1615, The Last Battle of the Samurai. Osprey Publishing, 2006
  • Vande Walle, Willy. Een Geschiedenis van Japan-Van Samurai tot Soft Power. Acco, Leuven 2009

Internet

Teruggeplaatst van "http://mediawiki.arts.kuleuven.be/geschiedenisjapan/index.php/Het_Beleg_van_%C5%8Csaka_(%E5%A4%A7%E5%9D%82%E3%81%AE%E9%99%A3)"