Fukuzawa Yukichi

Uit GeschiedenisJapan
(Doorverwezen vanaf Fukuzawa Yukichi (福澤諭吉))
Ga naar: navigatie, zoeken

Fukuzawa Yukichi (福澤 諭吉; 10 januari 1835 - 3 februari 1901) werd geboren in Osaka (大阪) als de zoon van een lagere klasse samurai (侍). Hij behoorde tot een klein gebied in Kyūshū (九州), Nakatsu Han (中津藩) genaamd.

Hij stierf op 3 februari 1901 in Tokyo. Hij was een van de grote intellectuelen van de Meji-restauratie (明治維新) en speelde een grote rol in de Japanse modernisering. Hij richtte de eerste dagelijkse nationale krant (Jiji Shimpo) op, was een verdediger van de vrouwenrechten en gekant tegen polygamie.

Fukuzawa Yukichi (福澤諭吉)

Fukuzawa Yukichi (福澤諭吉) heeft vele boeken over het westen geschreven die echte bestsellers waren en zelfs in de de kleinste dorpjes van Japan gelezen werden. Fukuzawa maakte ook duidelijk dat indien Japan de achterstand op het westen wou inhalen en "sterk wou zijn in zowel de kunst van het oorlogvoeren als in de vrede", Japan de westerse wetenschap, westerse ondernemingsgeest en westerse wapens zou moeten verwerven.

Leven

Fukuzawa Yukichi was de jongste van vijf kinderen. Toen Fukuzawa anderhalf jaar oud was, stierf zijn vader waardoor zijn moeder zowat verplicht werd om haar kinderen terug mee te nemen naar haar feodale provincie van herkomst, Nakatsu, op het eiland Kyūshū.
Als tiener spendeerde Fukuzawa vele uren met het bestuderen van de Japanse en Chinese literatuur, maar was ongelovig. Door de lage stand van zijn familie had Fukuzawa niet de kans om naar school te gaan.

Fukuzawa was zich enorm bewust van het kastensysteem dat bestond in de Samurai-klasse (武士). Iemand kreeg een titel en job naargelang de status van deze persoon. Zijn vader, een geleerde van de Chinese Klassieken, werd nooit gepromoveerd binnen dit systeem ondanks zijn grote talent. Fukuzawa gaf later toe dat dit een van de redenen was dat hij wraak wou nemen op het feodale systeem omdat het er de oorzaak van was dat zijn vader zijn talenten nooit volledig heeft kunnen ontwikkelen.

In 1854 ging Fukuzawa op 19-jarige leeftijd naar Nagasaki om Nederlands te studeren (Rangaku (蘭学)). Dit is een jaar nadat Commodore Perry voor de eerste keer voet zette op Yedo-baai. De Japanners wilden wanhopig graag de westerse manieren van het wapen- en kannonmaken leren, maar er waren maar weinig boeken over dit onderwerp, en degene die er waren, waren in het Nederlands. (Nederland is jarenlang bevoorrecht geweest in Japan doordat de Nederlanders nooit missionarissen gestuurd hebben. Eén keer in het jaar kwam een Nederlands schip in de haven van Nagasaki (長崎)(verder mochten ze niet) om handel te drijven.)

Fukuzawa was een uiterst goede leerling en al snel gaf zijn leraar hem de toestemming om hem te verlaten. In een jaar beheerste Fukuzawa de basis van het Nederlands en het gebruik van artillerie. Daarna ging hij naar Ōsaka (in 1855) en hij had geluk dat zich in Osaka de beste school in Japan voor 'Nederlandse studies' bevond (zo noemden de Japanners de wetenschappen) en hij werd een bekend geleerde. Onder het toezicht van Ogata, schreven de studenten van deze school hun eigen kopies over van Nederlandse boeken over geneeskunde, chemie, fysica en astronomie. Het was hard werk, maar de jonge mannelijke studenten waren ook zware drinkers en haalden heel wat poetsen uit.

In 1858 vroeg de daimyō (大名)(heer) van Nakatsu aan Fukuzawa om een school op te richten in Edo (江戸)(nu Tokyo) en de vertegenwoordigers van de daimyō in de hoofdstad, les te geven. Daarnaast verdiende Fukuzawa nog geld met het vertalen van Nederlandse boeken naar het Japans.

In 1859 opende de shōgun de haven van Yokohama (横浜) voor vreemdelingen en Fukuzawa ging heel enthousiast naar de haven om met buitenlanders te kunnen praten. Het was echter een grote schok te ontdekken dat niemand daar Nederlands sprak. Iedereen sprak Engels. Ondanks zijn grote teleurstelling had hij nog genoeg moed om over te schakelen naar de Engelse taal.

Na heel wat weken kreeg hij eindelijk een Engels conversatie boek in handen en een Nederlands-Engelse woordenboek. Hulp met de uitstpraak kreeg hij van Japanse vissers die ooit gered waren door een Engels schip. Fukuzawa werd één van de eerste van het half dozijn Japanners dat Engels leerde.

Door deze studie besloot Fukuzawa om als een van de eerste Japanners de Verenigde Staten en Europa te bezoeken om meer over de westerse cultuur en de Engelse taal te leren. Zijn ervaringen beschreef hij uitgebreid in zijn autobiografie.

Fukuzawa's eerste reis naar de Verenigde Staten

de Kanrin-maru (咸臨丸)

Zijn eerste reis naar Amerika ving aan in 1860 aan boord van een Japans oorlogsschip, de Kanrin-maru (咸臨丸). Hoewel dit een oorlogsschip genoemd werd, was het maar een klein zeilschip, uitgerust met een hulpstoommachine, die diende om in en uit de havens te manoeuvreren. De Kanrin-maru moest eigenlijk dienen als een soort escorte van de afgezant die op een Amerikaans oorlogsschip voer. Dit was de eerste diplomatische missie van de Shogun aan de Verenigde Staten, meer bepaald naar San Francisco.

Fukuzawa kwam in deze missie terecht door zich als vrijwilliger op te geven als lijfknecht van de toenmalige kapitein Kimura (木村) van de Kanrin-Maru.

Fukuzawa was uiterst trots op de vaardigheid van de Japanners om zo snel met schepen te leren varen: "Ik wil mijn trots op deze prestatie van Japan best toegeven. Dit zijn de feiten: pas in 1853 werd voor het eerst een stoomschip gezien; pas in 1855 begonnen we met het leren navigeren van de Nederlanders in Nagasaki; tegen 1860 werd de wetenschap genoegzaam begrepen om ons in staat te stellen met een schip de Grote Oceaan over te zeilen. Dit betekent dat ongeveer zeven jaar na de eerste aanblik van een stoomschip, na slechts zo'n vijf jaar oefenen, het Japanse volk de Stille Oceaan overstak zonder hulp van buitenlandse deskundigen. Ik denk dat we, zonder ongepaste trots, tegenover de wereld kunnen beroemen op deze moed en vaardigheid."

Fukuzawa was 25 jaar oud toen hij in Amerika aankwam en alles wat hij zag was uiterst nieuw en fascinerend. De mensen van San Francisco toonden hem allerhande gebouwen, zoals een suikerraffinaderij en een telegraaf. Omdat hij deze processen in de school van Ogata al bestudeerd had en ze dus niet nieuw waren voor hem, interesseerde Fukuzawa zich meer voor het dagelijkse leven. Zaken zoals lucifers, koetsen, ijsblokjes en dansen, wisten daarentegen wel zijn aandacht te krijgen. Vooral de verspilling van ijzer vond Fukuzawa onvoorstelbaar. In Japan was ijzer uiterst kostbaar en in Amerika vond hij overal oude olieblikken en metalen kannen. Het leek hem een enorme verspilling. Vooral de manier van zakendoen, de stilzwijgende afspraken binnen de maatschappij en de manier van denken plaatsten Fukuzawa voor raadsels.

Fukuzawa bracht een Webster woordenboek mee voordat hij naar huis ging. Binnen enkele maanden schreef en publiceerde Fukuzawa het eerste Engels-Japanse woordenboek, met 2200 woorden en 500 uitdrukkingen en korte zinnen.

In 1861 trouwde Fukuzawa met Toki Kin. Ze was de dochter van een samurai met hoge status die de daimyō van Nakatsu diende. Ze hadden een gelukkig huwelijk. Ze hadden een gezin van negen kinderen, vier jongens en vijf meisjes die allemaal voorspoedig opgroeiden.

Fukuzawa's reis naar Europa

In december van het jaar 1861 vertrok Fukuzawa naar Europa. Terwijl hij op zijn vorige reis als lijfknecht van de kapitein mee was gereisd, werd hem nu door de regering gevraagd om als officiële tolk mee te gaan. Deze keer voeren ze met een Engels oorlogsschip, de Odin. Dit schip was overgezonden naar Japan om de afgezant te vervoeren. Tijdens deze reis deden ze verschillende havens aan in de Indische Oceaan. Daarna gingen ze door de Rode Zee naar Suez en vandaar werd de reis met de trein verdergezet tot in Caïro. Dit was de eerte keer dat Fukuzawa met de trein reed. In Amerika was toen nog geen spoorweg aangelegd in Californië. Vandaaruit ging het dan weer per boot over de Middellandse Zee naar Marseille. Dan weer met de trein naar Parijs met tussenhalte in Lyon. Ze verbleven ongeveer twintig dagen in Parijs terwijl de onderhandelingen tussen Frankrijk en Japan aan de gang waren en daarna staken ze over naar Engeland. Daarna reisden ze verder naar Nederland en Berlijn, toen nog de hoofdstad van het Pruisische Rijk. Hun laatste halte was Sint-Petersburg in Rusland.

Deze reis stelde hem in staat de Engelse taal te gebruiken. Hij was ook in het bezit van een grote som geld die hij voor de aanvang van de reis gekregen had. Omdat reiskledij niet duur was en de reis zelf volledig door de regering gedragen werd, gebruikte hij dit geld voornamelijk om in London boeken aan te kopen.

Omdat het gezelschap weinig bekend was met de Westerse gewoonten zorgde dit, zeker in het begin, voor heel wat misverstanden. Omdat Nederland en Japan al heel lang voor enig ander land een speciale band hadden, werden ze dan ook uiterst goed onthaald in Nederland. Vele mensen van het gezelschap hadden dan ook Nederlands gestudeerd voor enige andere taal.

Tijdens deze reis nam hij ongelooflijk veel nota's, die hij dan later gebruikte voor zijn eerste boek, 'Westerse Zaken', gepubliceerd in 1866. Dit boek geeft voornamelijk een neutrale beschrijving over gewone westerse instellingen zoals privéscholen, bibliotheken en ziekenhuizen en vergelijkt deze zaken niet met de Japanse. In die tijd zou de minste kritiek op de Japanse samenleving gemakkelijk kunnen leiden tot de executie van Fukuzawa door de overheid, of tot zijn assasinatie door een anti-vreemdelingen organisatie. Dit boek was heel simpel geschreven zodat iedereen het kon lezen en het werd dan ook razend populair. 'Westerse Zaken' maakte Fukuzawa rijk op 31-jarige leeftijd.

Tijdens de volgende jaren schreef Fukuzawa verschillende boeken, zoals 'de Westerse manieren van leven' dat over voedsel, kledij, huizen en bemeubeling ging, 'de landen in de wereld', dat geschreven is voor kinderen, in rijm. Verder schreef hij ook nog 'Het geïllustreerde boek van de natuurwetenschappen'(het manuscript werd eerst voorgelezen aan illiteraire vrouwen), 'het Engelse Parlement', 'Boekhouden', 'Hoe een conferentie houden', 'Het handboek van het geweer' en 'Een uiteenzetting over de westerse kunst van het oorlogvoeren'

Fukuzawa's tweede reis naar de Verenigde Staten

In 1867 had Fukuzawa opnieuw de kans naar Amerika te vertekken. Deze reis werd gemaakt in verband met een schip dat aangekocht was van de Amerikanen waarvan Japan lang niets gehoord had. Dit was zeer vertraagd door onder andere de burgeroorlog die in Amerika woedde.

Tijdens deze reis verloor Fukuzawa zowat alle vertrouwen in de toenmalige Japanse regering en was van mening dat ze beter af waren met een andere regering. Fukuzawa was vrij achteloos in zijn gesprekken hierover en de regering kan hier alles behalve mee lachen. Wanneer Fukuzawa terugkeert naar Japan mag hij zijn werk bij Buitenlandse Zaken niet terug opnemen en krijgt hij huisarrest. Dit kwam Fukuzawa op dat moment zeer goed uit en hij weidde zich opnieuw aan het les geven en schreef tijdens deze periode het boek 'Een gids voor het reizen in de westerse wereld' (西洋旅案内)(Seiyo Tabi Annai). Nakajima Saburosuke (中島三郎助)(een politiecommissaries van het oude Uraga (浦賀)) sprak met Fukuzawa's baas en overtuigde die dat in deze moeilijke momenten het beter zou zijn Fukuzawa terug in dienst te nemen, wat ook geschiedde.

Met het geld van zijn boeken, bouwde Fukuzawa in 1868 een slaapzaal bij zijn school wat ervoor zorgde dat hij al snel over de 200 leerlingen had. Zelfs volwassenen gingen naar zijn school door de grote hoeveelheid Engelse boeken die hij meegebracht had uit zijn tweede reis naar de Verenigde Staten. In het begin waren bijna alle leraars Europeanen en Amerikanen. Ze leerden het westerse alfabet, Engelse grammatica, basisbegrippen van de wetenschappen en, een jaar erna, ook nog geografie, geschiedenis en fysica. In 1903 werd deze school tot universiteit gepromoveerd. Ze werd naar Engels voorbeeld geleid en werd een van de meest prestigieuze universiteiten van Japan, Keiō-gijuku (慶應義塾), nu beter bekend als de universiteit van Keiō (慶應義塾大学).

Tijdens de gevechten tussen de legers van de shōgun en de Meji-keizer (明治天皇) in 1867 en 1868 bleef Fukuzawa neutraal. Hij was tegen de repressieve bureaucratie van de shogun, maar vreesde de aanhangers van de keizer die de 'barbaren' (de buitenlanders) uit Japan wilden, waarvan Fukuzawa wist dat het tot desastreuze gevolgen zou leiden. Fukuzawa was zeer blij toen bleek dat de nieuwe regering van de Meji keizer het idee om de buitenlanders buiten te werken verwierp en Japan zeer snel begon te modernizeren. Plots werden Fukuzawa's dromen, zoals algemene schoolplicht, werkelijkheid.

"Een Pleidooi voor de Studie" (学問のすゝめ)(1872) geschreven door Fukuzawa Yukichi

In 1870 was er een wet van vrijemeningsuiting en Fukuzawa was heel blij dat hij eindelijk ongestraft zijn mening kon verkondigen. Hij verzaakte aan zijn samurai-status en daarmee ook de dracht van de typische twee zwaarden, verkondigend dat "enkel een idioot in deze verlichte tijden de instrumenten van moord aan zijn zijde zou dragen."

Fukuzawa begon ook aan een van zijn belangrijkste werken, Gakumon no Susume (学問のすゝめ), "Een Pleidooi voor de Studie". Dit boek is een reeks van zeventien essays, gepubliceerd tussen 1872 en 1876. Elk deel verkocht duizenden kopieën die doorgegeven werden en gelezen werden door miljoenen studenten.

Fukuzawa was voor zijn tijd een heel verlicht denker. Hij was van mening dat iedereen gelijk geboren werd en dat niemand zich beter moest voelen dan iemand anders. Dit zorgde voor grote beroering in Japan, dat sterk hiërarchisch gestructureerd was.

Hij zei ook dat alle naties gelijk waren en geloofde dat wanneer iedereen zou studeren met goede geest en veel energie, ze het westen helemaal niet hoefden te vrezen.

Hij was ook een groot tegenstander van poligamie, iets wat heel normaal was in Japan in de 19de eeuw.

Hoewel Fukuzawa felle kritiek had op het Confucianisme, nam hij ook niet blind alles over wat westers was. Hij was niet katholiek en had helemaal niet de behoefte om de keizer af te zetten en van Japan een republiek te maken. Hij was ook tegen de westerse ongelijke verdeling van weelde. Het meeste van alles, haatte Fukuzawa het westerse kolonialisme. Hij was bang dat Japan, net als India, zijn onafhankelijkheid zou verliezen. Om dit te voorkomen zette hij de Japanners aan om de westerse wetenschap en vrijheden te adopteren omdat die de sleutel waren tot nationale kracht.

Bunmeiron no Gairyaku (文明論之概略)(1875) geschreven door Fukuzawa Yukichi

Zijn volgende belangrijke boek was Bunmeiron no Gairyaku (文明論之概略)(een kort vertoog over beschaving), gepubliceerd in 1875. Hierin gaat hij de groei van de Europese vrijheid na. Dit doet hij aan de hand van gebeurtenissen zoals de Prostantse Hervorming en de onthoofding van de koning van Engeland Charles I.

Fukuzawa heeft verschillende keren een overheidspositie aangeboden gekregen, maar heeft ze nooit aangenomen. Hij hield niet van de arrogantie die er heerste en vond het een stom spelletje om in de positie te zijn mensen met een lagere stand te intimideren terwijl jezelf geintimideerd werd door degenen met een hogere stand. Hoe dan ook had Fukuzawa een grote invloed op de Japanse overheid. In 1879 schreef hij een lang artikel om de onmiddellijke komst van een parlement uit te lokken. Andere kranten deden al gauw mee en binnen de drie maanden circuleerden er over heel Japan petities die een parlement eisten. Tegen 1881 was de publieke opinie over dit onderwerp zo sterk dat regering er wel gehoor aan moest geven. Dit was het begin van de Japanse democratie.

De Jiji-Shimpo (時事新報)

In 1882 richtte Fukuzawa een krant op, de Jiji-Shimpo ((時事新報))(het nieuws van de tijden), die de leidende, dagelijkse krant bleef tot kort na de tweede wereldoorlog. Hij hielp ook met de oprichting van een krant in Korea. Fukuzawa hielp hen met het heropleven van het Koreaanse alfabet (daarvoor werd voornamelijk in het Chinees geschreven) omdat hij arme Koreanen, die de kans niet hadden het Chinese alfabet te leren, ook een kans wou geven om iets te lezen over de moderne wereld.

Tot de spijt van Fukuzawa nam de Manchu-dynastie van China Korea na een korte staatsgreep weer over en herstelden ze de oude orde. Hierna nam Fukuzawa een meer imperialistische ingesteldheid in over buitenlandse politiek. Hij dacht dat de modernisering in Azië het beste met geweld kon gebeuren. Hij geloofde dat China leed onder zijn archaïsche en onveranderlijke principes en hij was dan ook heel blij toen Japan China versloeg in de Sino-Japanse Oorlog (日清戦争) van 1894 tot 1895. Hij beschreef het als een "overwinning voor de Japanse beschaving" omdat dit een teken was dat Japan te sterk was om zijn onafhankelijkheid te verliezen.

Voor 200 jaar werd de Japanse vrouwelijke etiquette gebaseerd op "Greater Learning for Women", dat zei dat vrouwen hun man moesten aanbidden, zijn toestemming vragen om het huis te verlaten en hun man absoluut moeten gehoorzamen. Fukuzawa vond dat de vrouw gelijk moest zijn aan de man, dat er geen discriminatie mocht zijn op vlak van sekse en dat vrouwen evenveel kans moesten krijgen om naar school te gaan, zodat ze op een dag hun eigen beroep zouden kunnen leren en ook beoefenen. Daardoor zouden ze zelf een inkomen krijgen, zonder daarvoor op hun man te moeten rekenen. Hij vatte deze ideeën samen in een boek genaamd "The New Greater Learning for Women", dat gepubliceerd werd in 1898.

Heel wat jaren voordat Fukuzawa's school officieel tot Keiō Universiteit genoemd werd, verhuisde de Keiō school naar een hoge heuvel met een spectaculair zicht op Tokio. De Keiō Universiteit bevindt zich daar nu nog steeds. Na Fukuzawa's dood kwam er nog een graduaat in geneeskunde en ingenieurwetenschappen bij.

In 1898, juist twee maand nadat zijn autobiographie klaar was, kreeg Fukuzawa een hartaanval. Hij genas, maar stopte met schrijven. Twee jaar daarna kreeg hij een tweede hartaanval en stierf uiteindelijk op 03 februari 1901 op 66-jarige leeftijd.

Een 100 yen briefje met het portret van Fukuzawa Yukichi

Vandaag is er nog altijd een portret van Fukuzawa te zien op de 10000 yen briefjes, het Japanse bankbriefje met de hoogste waarde. Fukuzawa werd altijd vergeleken met Benjamin Franklin van de Verenigde Staten. Beiden waren bekend om hun wijsheid en hun activiteiten buiten de overheid. Beiden verlieten ze hun huis als tieners, studeerden talen, printten een krant, stichtten een school die een bekende universiteit werd en schreven een autobiografie. Ironisch dat Franklin op het 100-dollar briefje staat, wat ongeveer gelijk is van waarde aan 10000 yen.

Literaire Werken

Enkele werken van Fukuzawa zijn:

  • Westerse Zaken. Dit is het eerste boek dat hij geschreven heeft. Hij schreef het aan de hand van nota's die hij genomen had tijdens zijn reis naar Europa. Het is gepubliceerd in 1866. Dit boek geeft voornamelijk een neutrale beschrijving over gewone westerse instellingen zoals privéscholen, bibliotheken en ziekenhuizen.
  • De Westerse Manieren van Leven. Dit boek gaat over voedsel, kledij, huizen en bemeubeling
  • De Landen in de wereld dat geschreven is voor kinderen, in rijm.
  • Het Geïllustreerde Boek van de Natuurwetenschappen
  • Het Engelse Parlement
  • Boekhouden
  • Hoe een Conferentie Houden
  • Het Handboek van het Geweer
  • Een Uiteenzetting over de Westerse Kunst van het Oorlogvoeren
  • Seiyo Tabi Annai (Een gids voor het Reizen in de Westerse Wereld)
  • Seiyo Jijo (De Toestand van het Westen)
  • Gakumon no Susume (Een Pleidooi voor de Studie), uitgegeven tussen 1872 en 1876.
  • Bunmeiron no Gairyaku (Een Kort Vertoog over Beschaving) uitgegeven in 1875.

Bijzonder aan volgende twee werken, hoewel ook aan de andere vroege schriften van Fukuzawa, is dat ze de ruggegraat van de Japanse verlichting tonen in de vroege jaren '60 en '70 van de 18de eeuw. Hun inhoud gaat voornamelijk over westerse economie, filosofie en politiek.

  • Datsu-A Ron (Azië Verlaten)
  • De Poorten Gaan Open. Dit is de autobiografie van Fukuzawa.

Bronnen

  • Fukuzawa, Yukichi. De Poorten Gaan Open: Autobiografie. Amsterdam: Meulenhoff, 2000.
  • Weston, Mark. Giants of Japan: The Lives of Japan's Greatest Men and Women. New York: Kodansha USA, 2002.