De internationale situatie en Japan
Uit GeschiedenisJapan
Inhoud |
Inleiding
Hoe Japan zich als natie gedroeg tijdens de koude oorlog, hoe haar economie evolueerde en hoe zijn politiek bestel eruit zag, is zeer interessant te bestuderen. De koude oorlog was natuurlijk geen grote bloedige wereldoorlog maar wel een 'woordenoorlog' tussen het kapitalistische westen (Verenigde Staten, West-Europa) en het communistische oosten (Rusland, Oost-Europa). Beide blokken hadden het fascisme van de Tweede Wereldoorlog verslagen en beiden trachtten hun invloedssferen overal ter wereld uit te breiden. Dit resulteerde in een enorme wedloop tussen beide machtige sferen. Het verder ontwikkelen van atoombommen is hier het 'verwoestende voorbeeld' van. Europa en haar Berlijnse muur typeren de koude oorlog (1945 - 1989).
Afnemend proces van kolonisatie
Overal in de wereld begonnen vrijheidsbewegingen zich te manifesteren met een tanende invloed van de grote wereldmogendheden tot gevolg. Machtige landen zoals Frankrijk, Nederland en Engeland botsten op het onafhankelijkheidsstreven. Zo gold dit ook in Azië. Korea werd in twee delen gesplitst: het noorden is tot op vandaag communistisch en het zuiden is kapitalistisch (In de jaren '50 woedde er een oorlog tussen noord- en Zuid - Korea).
Koude oorlog - afnemende kolonisatie
Het is dus zeer belangrijk het onderscheid waar te nemen tussen deze beide tegengestelde krachten. Rusland en de Verenigde Staten van Amerika trachtten hun invloed uit te breiden in elk land op deze aardbol en dit terwijl vele landen onafhankelijk wilden worden van hun 'moederland' (dekolonisatie).
Japans- Amerikaans vredesverdrag: 1951
Japan, onder bezetting van de Verenigde Staten van Amerika na het einde van de Tweede Wereldoorlog, was na de oorlog economisch helemaal afhankelijk van de Verenigde Staten. De Amerikanen kozen de kant van het democratische Zuid- Korea (strijd communistische Noord- Korea tegen kapitalistische Zuid- Korea) en Japan was de ideale uitvalsbasis voor de Verenigde Staten.
In het kader van de koude oorlog tussen Amerika en Rusland lag Japan dus op een zeer strategische plaats om het democratische Zuid- Korea te steunen in de strijd tegen het communistische Noord- Korea. Wel is het moeilijk om onderscheid waar te nemen tussen Japan in twee verschillende verschijningsvormen:
- Japan als bezettingsgebied onder de Verenigde Staten
- Japan als onafhankelijk land dat mede strijd voert tegen het communisme overal ter wereld
Door de oorlog tussen Noord- en Zuid- Korea werd Japan als het ware een natuurlijke bondgenoot van het Westen in de strijd tegen het communisme.
In deze optiek moet men het vredesverdrag, afgesloten in 1951 tussen 48 anti- communistische landen, begrijpen. In april 1952 werd Japan als soevereine staat erkend door deze landen. Communistische landen als China en Rusland erkenden dit verdrag niet.
Door dit verdrag werd Japan officieël een onafhankelijke staat maar vele Japanners stoorden zich nog steeds aan de nadrukkelijke aanwezigheid van Amerikaanse soldaten in het straatbeeld. Op 1 mei 1952 (1 mei-viering) protesteerden ongeveer 40.000 studenten, arbeiders en communisten tegen het pro- amerikaanse beleid van hun regering. De Japanners wilden vrede (de vorige grote oorlog in gedachte) terwijl de Verenigde Staten de Japanse autoriteiten stimuleerden in het idee van 'herbewapening'.
Als opmerking dient wel vermeld dat de andere geallieerde strijdkrachten (Britten en Australiërs) zich niet gemakkelijk konden verzoenen met de kwijtschelding van de Japanse schulden zoals bepaald in het vredesverdrag van 1951. Zij vonden de Amerikanen 'te lief'.
De Amerikanen vochten mee tegen zeer linkse opvattingen en politieke stromingen (neigend naar communisme) in de Japanse samenleving.
Japan: Het economisch wonder in het Oosten
Japan herstelde zich op economisch gebied op formidabele wijze na de Tweede Wereldoorlog (net als West- Duitsland). In drie jaar tijd was het nationale inkomen verdrievoudigd. Het land vervaardigde de modernste technische producten van hoge kwaliteit. Op het gebied van de scheepsbouw, de productie van kunstzijde en de vervaardiging van transistors staat Japan als nummer één op de wereldranglijst.
In 1977 bedroeg de jaarproductie aan auto's 1,7 miljoen stuks. Door middel van landbouwhervormingen kreeg vrijwel iedere boer een eigen stuk land. De Japanse ondernemers geloven in de industriële uitbreiding en zijn daardoor bereid telkens opnieuw grote investeringen te doen.
Japan is momenteel na de Verenigde Staten de grootste economie ter wereld. Bewonderenswaardig zijn:
- het onderwijs
- het openbaar vervoer
- de technische innovaties
- de hoge levensverwachting
- de lage criminaliteit
Japan kreeg, zoals reeds gesteld, hulp van de grote mogendheid Amerika. Toch handelden ze zelf ook daar hun economie te verbeteren. In 1949 werd 'het ministerie van handel en industrie' opgericht. Dit ministerie werd een zeer belangrijke kracht in de ontwikkeling van de Japanse technologie en economie. Van hieruit stuurde men de nieuwe technologische vernieuwingen binnen bedrijven. Het ministerie steunde vele projecten en gaf goedkope leningen. Op deze wijze kon men ook bedrijven laten samenwerken, die anders elkaars concurrent geweest zouden zijn. Bij dit alles speelt natuurlijk ook de Japanse 'groepscultuur' een belangrijke rol waardoor ze samen de naoorlogse moeilijkheden trachtten te overwinnen.
In 1951 was het BNP weer terug op het peil van voor de oorlog en vanaf ongeveer het midden van de jaren 50 tot rond de jaren 80 zien we een verdere groei van de Japanse economie. Gedurende deze periode waren er wel 4 grote inzinkingen (1962, 1965, rond 1970 en in 1974). De laatste werd veroorzaakt door de oliecrisis. Door de oliecrisis bleek Japan kwetsbaar te zijn omdat men voor de totale energievoorziening afhankelijk was van andere landen.
De Japanse regering stimuleerde bij de burgers het sparen, waardoor de banken en bedrijven over veel geld konden beschikken. De enorme groei van het BNP zorgde ervoor dat Japan steeds meer exporteerde dan importeerde, dit resulteerde in een overschot op de handelsbalans. Dit onevenwicht veroorzaakte dan protectionistische maatregelen bij andere landen (vooral bij de Verenigde Staten). De westerse landen verweten Japan dat het de eigen markt teveel afschermde voor westerse producten. De Japanse markt is voor westerse bedrijven vrij ontoegankelijk door het ingewikkelde transportsysteem. De Japanners zelf verwijten hun regering dat men teveel geld in de economie stopt en te weinig in de sociale sectoren van de samenleving. Er moet nog veel worden gedaan aan zaken als pensioenen, infrastructuur, woningbouw en sociale voorzieningen bv. opvang van zieken en bejaarden.
Een paar statements over de explosieve groei van de economie van Japan na de Tweede Wereldoorlog:
- Een bepaalde mate van superioriteitsgevoel met de sterke wil dit tot uiting te brengen.
- Een sterk groepsgevoel.
- Verlies en totale verwoesting in de oorlog, complete wederopbouw met de hulp van Amerika.
- Uitbreken van Koreaanse oorlog in 1948.
- Oprichting van 'het ministerie van handel en industrie' in 1949, met zijn sterk centraal sturende macht.
Politiek in Japan en internationale invloed
De binnenlandse en buitenlandse politiek zijn zeer belangrijk en hebben steeds een grote wederzijdse invloed op elkaar gehad.
De verenigde Naties
De Verenigde Naties, opgericht in 1945, heeft als doel de wereldvrede te handhaven. Deze internationale organistatie heeft steeds het westerse wereldbeeld uitgedragen als ideaal. Ze stond dus lijnrecht tegenover het communisme. Deze organisatie heeft bijgevolg Japan indirect geholpen in zijn periode van heropbouw.
Dooi in de koude oorlog
Een dooi in de starre internationale verhoudingen is waar te nemen in 1958 wanneer Chroestjov de leider van de Sovjet- Unie werd (na dood van Stalin). Chroestjov streefde naar een stille coëxistentie tussen beide blokken. De tijd zou uitmaken wie gelijk had...
Binnenlandse politiek en internationale invloeden
De binnenlandse en buitenlandse politiek zijn zeer belangrijk en hebben steeds een grote wederzijdse invloed op elkaar gehad.
Identiteitscrisis
Japan was een tegenstander van de geallieerden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Na het pleit verloren te hebben van de geallieerden, trachtten de Verenigde Staten zo snel mogelijk Japan te rehabiliteren zodat deze natie ingeschakeld kon worden in de strijd tegen het communisme.
Onder identiteitscrisis moet worden verstaan dat, ondanks alle economische hulp die Japan van de Verenigde Staten kreeg, het volk zich niet kon identificeren als eigen natie. Japan werd economisch voortgestuwd door het westen (na de Tweede Wereldoorlog) en was die hulp zeer dankbaar. Toch voelden de Japanners zich in zekere mate een speelbal van Amerika. Japan werd geholpen door een natie die enkele jaren voordien de oorlog in hun voordeel wisten te beslissen. Japan werd als het ware 'gebruikt' in de koude oorlog tussen het kapitalisme en het communisme.
Toch werden de Japanners er zelf beter van: de economie groeide gestaag door buitenlandse investeringen. Het volk echter kon de buitenlandse inmenging in hun binnenlandse politiek niet appreciëren. Zodoende kan men spreken over een identiteitscrisis.
De Regering
In het binnenland kon men het onderscheid maken tussen liberalen en socialisten. Na de Tweede Wereldoorlog vormden de liberalen telkens de regeringen. Liberale regeringen stonden altijd 'net iets meer open' voor westerse invloed dan de socialistische partij(en) in Japan. Dit resulteerde bijgevolg in een intern spanningsveld tussen liberale regeringen en socialistische opposities.
Herstel van vertrouwen
Het Japanse volk herstelde stilaan haar 'nationalistisch vertrouwen'. Dit is te verklaren door een zeer geleidelijk varen van een buitenlandse individuele koers (meer en meer onafhankelijk van de Verenigde Staten). Een langzame toenadering tot het communistische Rusland (vreedzaam samenleven als hoogste doel) is hier niet onbelangrijk als oorzaak te vermelden...
Conclusie
Het is zeker niet eenvoudig een algemene conclusie neer te schrijven over zoiets als een 'deel van onze geschiedenis' (geschiedenis op onze aardbol). Geschiedenis is immers een spectrum waar vele lijnen door elkaar lopen (politiek, geografie, economie enz.). Een zaak staat vast: op elke actie gesteld in het verleden volgde een politieke tegenreactie. Zo kunnen we debatteren over het ontstaan van geschiedenis...
Japan speelde in heel deze uiteenzetting de hoofdrol. Er werd aandacht besteed aan haar internationale situatie na de Tweede Wereldoorlog en haar interne problemen en ontwikkelingen.
Bronnen
- Vande Walle, Willy en Coppens, Hans, Geschiedenis van het Moderne Japan Versie 2.2, Cursus gedoceerd in het kader van het vak 'Moderne Geschiedenis van Japan', KULeuven, Faculteit Letteren, Departement Oosterse en Slavische Studies, Afdeling Japanologie, 2003.
Internet:
- Clemons, Steven C., VS medeschuldig aan geheugenverlies Japan, NRC Handelsblad (1 september 2001). (14-05-2012)
- Duclos, Carine, Japan : het oosterse Wirtschaftswunder, World Explorer. (14-05-2012)
- Jansen A., 'Indië' laat zich niet meer wegdenken, Reformatorisch Dagblad (14 augustus 1999). (14-05-2012)
- Japanse economie - Uchiyama. (14-05-2012)
Verwante Site:
