De Russisch-Japanse oorlog (1904-1905)
Uit GeschiedenisJapan
De vooroorlogse relatie tussen Rusland en Japan
Het verdrag van Shimoda
Gedurende 250 jaar voerde Japan een politiek van isolement, het Sakoku鎖国.De Amerikaanse Commodore Perry maakte echter een eind aan deze politiek. De grenzen van Japan werden geopend en er volgde een vriendschapsverdrag. Andere landen, waaronder Rusland, volgden nu het Amerikaanse voorbeeld. Het Verdrag van Shimoda, dat op 7 februari 1855 werd gesloten, is het begin geworden van de relaties tussen Rusland en Japan: drie Japanse havens werden opengesteld, er mocht een consulaat geplaatst worden in Shimoda of Hakedate en er werden grenzen in de Koerilen vastgelegd. Het eiland Sachalin werd een gemeenschappelijk gebied.
Een nieuw vriendschaps – en handelsakkoord
Op 19 augustus 1858 werd er een nieuw vriendschaps – en handelsakkoord gesloten. Dit akkoord was gelijkaardig aan het eerder gesloten Amerikaans akkoord waarin o.a. het recht op autonome tolheffing in Japan werd ontzegd en er sprake was van extraterritorialiteit. Dit akkoord staat bekend als één van de vijf Ongelijke Verdragen van de Ansei-periode[1]. Bovendien werd in het verdrag de regeling rond de grens op het eiland Sachalin vastgelegd. De Russen waren echter niet blij met deze regeling. Daarenboven was in deze periode het Bakufu op zijn zwakst, wat de Russen ertoe aanzette om zeven oorlogsschepen onder leiding van gouverneur Piotr Petrovitch Mouravieff naar Tokyo te sturen met de eis Sachalin volledig Russisch te maken. Desondanks keerde de Russische gouverneur zonder succes terug naar Rusland.
Het Verdrag van Sint-Petersburg(樺太・千島交換条約 Karafuto-Chishima Kokan Joyaku)
Rusland was nu expansionistisch ingesteld en breidde het Rijk uit tot aan de Japanse Zee. Sachalin werd voor de Russen van groot belang, maar Japan maakte eveneens aanspraak op het gebied. Wegens financiële problemen en op aanraden van de VS en Engeland, zocht Japan een manier om op een goede en vreedzame wijze met Rusland te kunnen onderhandelen. Dit leidde tot de ondertekening van het Verdrag van Sint-Petersburg of het Verdrag over de ruil van de Koerilen tegen Sachalin (chishima karafuto kōkan jōyaku 千島樺太交換条約)[4]. Sachalin was nu volkomen Russisch grondgebeid en de Koerilen Japans. Hiermee hoopte Japan de Russisch expansie tegen te gaan.
Het Otsu-incindent (大津事件 Ōtsu Jiken)
In 1891 bezocht de Russische kroonprins Nicholas Alexandrovitch Romanov (Николай Александрович Романов) Otsu, een Japanse stad. Tijdens dit bezoek ondernam zijn Japanse escorte een aanslag op hem. Dit zorgde voor enorme spanningen tussen Rusland en Japan en er kwam een dieptepunt in hun relatie. Uiteindelijk wist de Japanse overheid Rusland tevreden te stellen met de levenslange gevangenisstraf van de misdadiger en de aftrede van de toenmalige ministers van Binnenlandse en Buitenlandse zaken,Saigō Tsugumichi (西郷隆盛) en Aoki Shūzō (青木周蔵).
Belangen aangaande Mantsjoerije en Korea
De expansiedrang van Rusland was echter niet verdwenen. Mede dankzij de Sino-Japanse oorlog werd de Russische invloed in China groter. Zowel in China als Korea en Mantsjoerije heerste een sterk anti-Japanse stemming, wat de Russen goed uitkwam en waar ze ook gretig gebruik van maakten. Voor de Russische vloot waren de twee laatstgenoemde gebieden belangrijk, ze konden Rusland namelijk voorzien van ijsvrije havens.
De Japanse interesse daarentegen was van heel andere aard. Het kon grondstoffen, die er aanwezig waren goed gebruiken, de Japanse industrie was namelijk in volle groei. Dit alles leidde dan weer tot het ondertekenen van het Yamagata-Lobanov Akkoord (Yamagata-Robanofu Kyōtei) dat plaatsvond op 9 juni 1896. Het akkoord is genoemd naar de twee ondertekenaars Yamagata Aritomo (山県 有朋) en Aleksei Lobanov-Rostovski (Лобанов-Ростовский).
Om de Russische invloed in Korea tegen te gaan, werd er op 25 april 1898 een nieuw akkoord ondertekend, het Nishi-Rosen Akkoord (西－ローゼン協定) naar de onderhandelaars Roman Romanovich Rosen en Nishi Tokujirō. Zonder overleg mocht er geen inmenging zijn in Koreaanse aangelegenheden. Ter compensatie zouden de Japanse interesses inzake Korea erkend worden, alsook de Russische invloed in Mantsjoerije.
De Russisch-Japanse oorlog
Het verloop van de oorlog in 1904
De slag in Chemulpo (仁川沖海戦 Jinsen'oki kaisen)
De oorlog werd ingezet met een slag in de baai van Chemulpo (wat nu Inchon is). Dit gebeurde op 26 januari 1904. Een Japans eskader bestaande uit zes kruisers en acht mijnleggers, viel de haven van Korea, onder leiding van vice-admiraal Uriu, binnen. In de haven lagen drie Russische schepen aangemeerd: een kruiser “Warjag”, een kanonschip “Koreets” en een bevoorradingsschip “soengari”. Deze schepen moesten de haven op 27 januari voor de middag verlaten of ze zouden onder vuur genomen worden. Onder leiding van de Russische kapitein V.F. Rudnev, vaarden de kruiser en het kanonschip richting het Japanse eskader. Omdat de eis niet werd beantwoord, openden zes Japanse kruisers het vuur. Hoewel de Russen geen schijn van kans hadden, bleven ze vechten tot het schip niet meer strijdvaardig was en Rudnev de kruiser liet zinken en het kanonschip liet opblazen. Toch slaagden de Russen erin drie Japanse kruisers te beschadigen en een mijnlegger tot zinken te brengen.
De slag bij Port Arthur
Op 5 februari 1904 werden alle diplomatieke betrekkingen met Rusland beëindigd door Japan en verklaarde ze Rusland officieel de oorlog. In de nacht van 8 februari viel de Japanse vloot, onder leiding van admiraal Togo, Russische schepen aan en vernietigde ze. Vervolgens was de stad aan de beurt samen met de kustbatterijen. Hoewel de forten en schepen bemand waren, was de Russische defensie traag en had weinig of geen invloed. Toch eindigde de aanval vrij onduidelijk. De moraal onder de Russische mariniers was bijgevolg gezakt. Deze verbeterde echter terug toen vice-admiraal Stepan Ospovitsj Makarov aangesteld werd als bevelhebber over de vloot. Bij de dood van de vice-admiraal, niet veel later, onstond er een demoralisatie met gevolg dat de opvolger, Vitgeft, de opdracht kreeg risico’s te vermijden en een defensieve houding aan te nemen. Admiraal Togo werd nu geconfronteerd met een probleem, namelijk dat Port Arthur zodanig goed verdedigd werd dat het alleen via land te veroveren was. Zo gezegd zo gedaan, op 5 mei trok het Tweede Japanse Leger Korea binnen met als gevolg dat de spoorlijn afgesloten werd. Nu was het doel enkel nog Port Arthur volledig af te snijden hetgeen later lukte.
De slag bij de Yalu-rivier (鸭绿江会戦 Ōryokkō Kaisen)
Het Eerste Japanse Leger, dat mee aan land was gegaan met het Tweede Japanse Leger, was richting Yalu-rivier getrokken, waar het in het geheim een veldslag voorbereidde. De Yalu-rivier was de scheidingslijn tussen China en Korea. Dit wilde zeggen dat indien de Japanners de rivier over geraakten en de Russen konden verslaan, ze Manstjoerije zonder probleem konden binnen dringen. In de nacht van 25 op 26 april namen de Japanse troepen twee eilanden in de Yalu-rivier in. Hierdoor moesten Russische troepen zich terugtrekken tot de belangrijkste Russische linies aan de noordoever. Hierop volgden nog enkele schijnbewegingen die van tactisch belang waren in de voorbereidingen voor de aanval. In de nacht van 29 op 30 april was het uiteindelijk zover. De echte aanval begon. Het Russisch geschut werd gemakkelijk uitgeschakeld en de volgende dag trokken de Russen zich terug. Toch wilde de Russische generaal niet aan zijn verlies toegeven, wat hem niet ten goede kwam. De slag bij de Yalu-rivier eindigde in een nederlaag voor Rusland.
De slag bij Nanshan (南山の戦い Nanzan no tatakai)
De troepen trokken verder richting Nanshan, ten zuiden van Chinchou, waar Russische manschappen zich hadden gevestigd, in de hoop het Japanse leger tegen te kunnen houden. De Nanshan heuvel was goed voorzien van artillerie en bevatte vijf batterijen. Daarbij was de heuvel strategisch goed gelegen en bood alle voordelen voor de Russen om de slag te winnen. Maar deze hielden geen rekening met een mogelijke tegenaanval. Van 25 op 26 mei vielen de Japanse landtroepen aan. Enige tijd later kregen ze hulp van een Japanse kanonboot vanuit de baai van Chinchou. De Russen moesten zich terugtrekken tot de heuvel van Nankuanling. De Russische verdediging was zwak en ze werden makkelijk verdreven.
Terug naar Port Arthur
Ondertussen ondernamen de Russen verschillende pogingen om Port Arthur te bevrijden van de Japanners. Ondanks de mijnen die Togo voor de haven had geplaatst wist één Russische vloot, de vloot van Vladivostok, naar de baai van Tokyo te varen en belangrijke transportschepen te vernietigen. Bij Te-Li Ssu Fanggou leden de Russische troepen van Sjtakelberg een zware nederlaag tegen de troepen van Generaal Oku. Elke poging tot het bevrijden van Port Arthur werd bij deze stopgezet. Toch kwam het nog tot een vuren tussen de vloten. Dit zorgde voor verliezen aan zowel Russische als Japanse zijde. Daardoor trok Togo een groot deel van zijn vloot terug en liet de strijd over aan enkele lichtere schepen. In één van de slagen kwam Vitgeft om en moest hij vervangen worden door Viren, die geen uitvallen meer wilde doen. De rivaliteit tussen de Russische officieren zorgde echter voor chaos. Aan de andere zijde besloot Nogi na een gefaalde aanval op het fort van Port Arthur, de haven te belegeren.
De slag bij Liaoyang (辽阳会戦 Ryōyō Kaisen)
Tijdens de belegering van Port Arthur trokken Japanse troepen onder leiding van Iwao Oyama naar Liaoyang. Hoewel de Russische troepen ver in de meerderheid waren, waren het de Japanners die wonnen, door slechte communicatie van de Russen. De slag begon op 25 augustus 1904 en op 26 augustus werd de Hung-sha Pas door het Japanse leger ingenomen en trokken de Russen zich terug. Het Russische leger, onder leiding van Alexei Kuropatkin, was teruggetrokken tot hun 2e verdedigingslinie, waar ze enkele Japanse aanvallen konden afweren. Op 4 september 1904 trok het leger zich terug tot Mukden. Ondanks het grotere verlies van Japanse soldaten, wonnen de Japanners.
De slag bij de Sha Ho rivier
Het moreel van de Russische manschappen was door de slag bij Liaoyang gezakt en bleef een neerwaardse beweging maken. Het leger van Kuropatkin kreeg nu de opdracht te gaan helpen in de veldslag aan de Sha Ho rivier. In deze slag vochten het 1e,2e en 4e Japanse Leger. Het Russische leger was in het voordeel met de bergen in het oosten en waren met een grote meerderheid. Dit voordeel verloren ze door de aanval die de Japanners op de rechterflank van het Russisch leger deden. Vervolgens vormden de Japanse manschappen een bedreiging voor het Russisch centrum ten zuiden van de Sha rivier. De veldslagen bleven doorgaan tot Kuropatkin zich op 17 oktober 1904 tot aan Mukden terugtrok.
Het verloop van de oorlog in 1905
De Slag bij San-de-Pu
De winter stond voor de deur wat zorgde voor het tijdelijk stilvallen van de oorlog. Beide kampen hadden zware verliezen geleden en met de winter was het bijna onmogelijk veldslagen te voeren. Toch wilde de Generaal, Oskar-Ferdinand Kazimirovich Grippenberg, van het nieuwe Russische leger, het Tweede Mantsjoerische Leger, de Japanners aanvallen. Hij wilde Oyama’s leger terug naar Korea drijven vooraleer de troepen van Togo het leger zouden aanvullen. Ondertussen waren drie legers onder het bevel komen te staan van Kuropatkin, waaronder dat van Grippenberg. Op 25 januari 1905 verraste hij de Japanners volkomen met een aanval. Met als gevolg dat er in het Japanse leger chaos en verwarring ontstond. Op 29 januari werd onder bevel van Kuropatkin de aanval stopgezet, dit tot grote verbazing van de soldaten. De Russen hadden alle kans op slagen, maar de twijfel en voorzichtigheid van Kuropatkin, maakte daar een eind aan. Na de aanval keerde Grippenberg terug naar Moskou en nam ontslag.
De slag bij Mukden (奉天会戦 Hōten kaisen)
Er heerste een enorme spanning met de Russische Baltische vloot die in aantocht was. Oyama had weinig keus en moest de Russen volledig zien te verslaan alvorens de vloot zou aankomen. Alle Japanse troepen hadden zich nu in Mukden geconcentreerd en waren klaar voor een aanval. Dit waren het Eerste, het Tweede, het Vierde en, het nieuwgevormd, Vijfde Leger. Deze verschillende legers vormden een halve maan rond Mukden, zodat de Russen niet konden ontsnappen. In de stad mocht niet gevochten worden, opdat er geen burgerslachtoffers zouden vallen. De aanval begon op 20 februari en werd ingezet door het Vijfde Japanse Leger. Zeven dagen later volgde het Derde en Vierde leger en vielen de Russen elk van een kant aan. Het strategisch beraamde plan van de Japanners had effect en hoewel ze veel verliezen hadden, kregen ze de bovenhand. Kuropatkin leidde de tegenaanval zelf, maar door de slechte coordinatie ontstond er chaos in het Eerste en Derde Mantsjoerische Leger. Tenslotte vluchtten de Russen en lieten gewonden, wapens en voorraden achter. Generaal Kuropatkin werd uit zijn funtie ontheven en werd vervangen door Generaal Linevitsj.
De slag bij Tsushima
Voor de Baltische vloot dook een probleem op. Port Arthur was gevallen en de vloot had geen andere keus dan naar de haven van Vladivostok te gaan. De snelste en gelijk ook kortste route was deze via de Straat van Tsushima. De straat was een vaarroute tussen Japan en Korea, wat dus een groot risico inhield. De Russen waagden de gok en namen de snelste weg. Niet ver van de haven van Vladivostok werden ze ontdekt door een Japanse hulp-kruiser. In de nacht van 27 op 28 mei vielen de Japanse schepen aan en vernietigden de Russische vloot.
Het einde van de oorlog
De houding van het Westen
Vanaf het moment dat de oorlog begon verklaarden de westerse grootmogendheden zich neutraal. Andere landen mochten zich niet mengen in de oorlog, deden ze dit wel, dan zouden Amerika en Engeland Japan te hulp schieten. Verder verliep de neutraliteit niet volledig eerlijk, Engeland en Amerika lieten toe dat Japan staatsleningen aanging zodat de oorlog kon worden gefinancierd. Daardoor werd Japan gedwongen tot het overgaan op onderhandelen en een eind te maken aan de oorlog.
De komst van een revolutie
Op het moment van de oorlog was de spanning in Rusland te snijden. Op 22 januari 1905 vond een opstand plaats die de geschiedenis inging als Bloedige Zondag. Een revolutie was op komst. Het verloop van de oorlog kwam dit niet ten goede, de nederlagen veroorzaakten namelijk ettelijke opstanden. De Tsaar kwam onder grote druk te staan en moest kiezen tussen het voortzetten van de oorlog of toenadering zoeken tot Japan om zo tot een vredesovereenkomst te komen. De tsarin en Linevitsj raadden hem aan de oorlog voort te zetten terwijl de pro-Russische Duitse Keizer hem adviseerde te kiezen voor vredesonderhandelingen. Uiteindelijk koos de Tsaar het laatste.
Uitgeputte soldaten en financiële moeilijkheden
Met goede moed begonnen de Japanse soldaten aan de oorlog. Anders dan de Russen vonden ze het een eer te mogen strijden voor het vaderland en ervoor te sterven. Dit had tot gevolg dat hun moraal hoog lag, een onmisbaar punt in het voeren van een oorlog. De inzet van de soldaten was hoger. Bovendien waren de Japanse soldaten beter geschoold en meer gedisciplineerd, m.a.w. het Japans leger was veel professioneler. Het resultaat was dat Japan aan het begin van de oorlog een volledig uitgebouwd spionagenetwerk, een goed getrainde, efficiënte marine en een snelle, sterk gepantserde vloot bezat.
Tegen het einde van de oorlog doken voor Japan eveneens problemen op. In tegenstelling tot Rusland bevonden deze problemen zich eerder op financieel vlak. Om de oorlog te kunnen financieren moest Japan grote leningen aangaan bij westerse landen. Maar ook dit kon niet blijven duren. Het geld geraakte op en de soldaten waren uitgeput. Japan besefte dat het niet lang meer stand zou houden en hoewel het aan de winnende hand was, wilde het onderhandelingen met Rusland aangaan.
Om de vredesonderhandelingen vooruit te ‘helpen’ bezette Japan Sachalin en nog enkele andere omliggende eilanden.
De onderhandelingen
Onder leiding van de Amerikaanse president Theodore Roosevelt, werden de onderhandelingen gestart.
Omdat Japan 'overwinnaar' was lagen de eisen veel hoger dan die van Rusland. Zo eisten ze dat Rusland zich terugtrok uit Mantsjoerije, Sachalin afstond alsook het zeggenschap in Korea, schadevergoedingen betaalde en Japan visserijrechten gaf, zodat er langs de Russische kusten kon gevist worden.
Rusland stuurde Sergej Witte (Сергей Юльевич Витте), de minister van financiën, als onderhandelaar. Hier tegenover kwam de Japanse Baron Komura te staan, een diplomaat en aanhanger van de oorlog.
De Tsaar wilde geen schadevergoeding betalen, maar was wel bereid Korea aan Japan over te laten.
Het verdrag van Portsmouth
Het verdrag van Portsmouth was het resultaat van de onderhandelingen. Het verdrag werd op 5 september 1905 ondertekend in Portsmouth. In het verdrag werd de Japanse invloed in Korea door Rusland erkend. Pachtgebieden in Guandong, Port Arthur en Dairen, de uitbatingsrechten van de ten zuiden van Changchun gelegen Russische spoorwegen en mijnen, werden aan Japan gegeven. Bovendien kreeg Japan de visserijrechten in Russische wateren en de zuidelijke helft van Sachalin.
Schadevergoedingen moesten niet betaald worden.
De gevolgen van de oorlog
Rusland
De overwinning van het kleine Japan was een zware klap voor de Europese grootmogendheid. Hierdoor raakte Rusland zwaar geïsoleerd na de oorlog. De staatskas was bijna leeg. In het binnenland stapelden de problemen zich op. Voor het volk, die te ver woonden om voordeel te zien in de oorlog en de gebeurtenissen niet konden volgen, en zelfs voor de regering, leek het totaal zinloos. Pas in 1917 brak de Russische revolutie uit. Japan erkende door de Russisch-Japanse afspraken van 1907 en 1910 de Russische ivloed in Mongolië en Noord-Mantsjoerije.
Japan
Tijdens de oorlog kwam er een grote druk te liggen op de Japanse bevolking en de economie. Dit zorgde ervoor dat de impact vlak na de oorlog groter was voor Japan. De belastingen waren hoog en omdat Rusland Japan na de oorlog geen schadevergoeding verschuldigd was, ontstond er wrok en verbittering, wat zich uitte in rellen. Daarbij kwam het nog dat westerse landen moesten worden terugbetaald. De staatsschulden gingen de hoogte in en in 1907 kwam het uiteindelijk tot een crisis.
Het leger werd geëerd voor hun daden en overwinningen tijdens de oorlog waardoor er politieke veranderingen optraden. Zo werden twee generaals en een admiraal Eerste Minister.
Tenslotte kreeg Japan grote invloed in Zuid-Mantsjoerije en Korea door de Russisch-Japanse afspraken van 1907 en 1910. De macht van Japan werd groter wat leidde tot het ontstaan van een nieuwe grootmacht.
Bovendien tekende Japan in 1904 een geheim protocol met Korea waarin stond dat Japan het recht had zich te mengen met de binnenlandse politiek van Korea. Troepen mochten in Korea gestationeerd worden en na het Samenwerkingsakkoord vanuit datzelfde jaar hadden ze macht over het financiële beleid en de buitenlandse politiek. Na het Verdrag van Portsmouth kon Japan Korea openlijk regeren. Er kwamen pro-Japanse politici in het kabinet waarna Korea een protectoraat werd.
Zie ook
Invloeden van het westen op de Japanse oorlogsvoering
voetnoten
- ↑ De Ansei[安政] periode was de periode na Kaei en voor Man'en. Deze periode begon in november 1854 en eindigde in maart 1860, met als keizer Kōmei-tennō.
Bronnen
Vande Walle, Willy. Een geschiedenis van Japan. Van samurai tot soft power, Leuven: uitgeverij Acco, 2009.
Cowen, Thomas. The Russo-Japanese war. From the outbreak of hostilities to the Battle of Liaoyang, London: Edward Arnold, 1904
http://cf.hum.uva.nl/oosteuropa/prospekt/artikelen2009/oorlog_mei.html (geraadpleegd op 14 december 2009)
http://nl.wikipedia.org/wiki/Russisch-Japanse_Oorlog (geraadpleegd op 14 december 2009)
http://nl.wikipedia.org/wiki/Diplomatieke_relaties_tussen_Japan_en_Rusland (geraadpleegd op 14 december 2009)
The Russo – Japanese war research society. http://www.russojapanesewar.com/battle-pa.html (geraadpleegd op 15 december 2009)
http://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Port_Arthur (geraadpleegd op 15 december 2009)
The Russo – Japanese war research society. http://www.russojapanesewar.com/sedgwick-3.html (geraadpleegd op 15 december 2009)
http://en.allexperts.com/e/b/ba/battle_of_liaoyang.htm (geraadpleegd op 15 december 2009)
http://viswiki.com/en/Battle_of_Shaho (geraadpleegd op 16 december 2009) http://viswiki.com/en/Battle_of_Mukden (geraadpleegd op 16 december 2009)
http://viswiki.com/en/Battle_of_Sandepu (geraadpleegd op 16 december 2009)
![[4]](http://ampontan.files.wordpress.com/2008/11/nt-map1.jpg){kind=link}
![[2]](http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Battle_of_Nanshan.jpg){kind=link}