Atoombomaanval op Hiroshima

Uit GeschiedenisJapan
(Doorverwezen vanaf De Atoombom: Hiroshima)
Ga naar: navigatie, zoeken

De atoombomaanval op Hiroshima op 6 augustus 1945, was 1 van de 2 atoombomaanvallen uitgevoerd door de Amerikaanse luchtmacht op het vasteland van Japan met als doel Japan tot capitulatie te dwingen. Deze aanval samen met deze op Nagasaki op 9 augustus leidde tot de onvoorwaardelijke capitulatie van het Keizerrijk van Japan en maakte een einde aan de tweede wereldoorlog. Tot op heden blijven deze aanvallen de enige 2 gevallen van het gebruik van nucleaire wapens als militaire actie.

Hiroshima

Hiroshima voor de nucleaire aanval

Luchtfoto van Hiroshima.

Hiroshima ligt op de delta van de Ota rivier die uitmondt in de Baai van Hiroshima. De rivier splitst op in 7 riviertakken waardoor Hiroshima verdeeld wordt in 6 lange eilanden. Meer dan 80 bruggen verbinden deze eilanden met elkaar. In het oosten van de stad ligt een heuvel van ongeveer 70 meter die enige bescherming bood tegen de atoombom.

De rest van Hiroshima was vlak waardoor de energie van de bom zich gemakkelijk kon verspreiden over de rest van de stad. In het westen en noordoosten wordt de stad begrensd door enkele heuvels.

Hiroshima groeide als stad uit rond het in 1593 door Mōri Terumoto (毛利輝元) gebouwde kasteel. Terumoto was deel van de groep die zich tegen shōgun Tokugama Ieyasu verzette. Na het gevecht van Sekigahara, dat Ieyasu en zijn volgelingen wonnen, werd Terumoto van zijn voorrechten ontdaan en ging het kasteel in 1619 over naar Asano Nagaakira (浅野長晟), die ook als daimyō van het gebied werd aangesteld. Onder Asano en zijn nakomelingen bloeide de stad. Ze regeerden tot de Meiji restauratie.

Ligging van Hiroshima en Nagasaki.

In de jaren 80 van de 19e eeuw werd de eerste haven van Hiroshima gebouwd waardoor Hiroshima kon uitgroeien tot een belangrijke havenstad. Er kwamen in die tijd ook veel industrie bij.

Tijdens WO2 was Hiroshima een stad van militaire belangrijkheid. Het 2de Leger, dat instond voor de verdediging van het Zuiden van Japan, en het Chugoku Regionaal Leger hadden hun hoofdkwartier in Hiroshima. Er waren ook grote opslagdepots met militaire goederen die via de haven naar de rest van Japan per konden worden verzonden.


De populatie van Hiroshima bereikte een piek van 340.000 mensen in het begin van WO2, maar door systematische evacuaties door de Japanse overheid was dit terugdrongen tot ongeveer 255.000 vlak voor de atoombom.

6 augustus 1945

Kolonel Paul Tibbets voor de Enola Gay
De plaats waar een man zat te wachten heeft een blijvende indruk gemaakt.

Hiroshima was het doelwit van de eerste nucleaire missie ooit, met Kokura en Nagasaki als alternatieve doelwitten. Het order was gegeven om alleen bij goede zichtbaarheid de atoombom te gooien. Het was al enkele dagen bewolkt boven Hiroshima, maar het zou die bewuste ochtend in augustus 1945 opklaren. 3 vliegtuigen waren reeds opgestegen naar de doelwitten en rapporteerden dat het weer klaar was. Er werd groen licht gegeven voor de missie.

Het B-29 Superfortress vliegtuig dat de bom zou vervoeren werd door kolonel Paul Tibbets de "Enola Gay" genoemd, naar de moeder van Tibbets. Tibbets had de controle over het vliegtuig. De Enola gay zou vergezeld worden door 2 andere B-29's: "The Great Artiste", bedoeld om instrumenten te vervoeren, en een destijds een vliegtuig zonder naam [1] Het vloog mee om foto's te maken. Om 2:45u steeg de Enola Gay op van de basis op het eiland Tinian (eiland in de Grote Oceaan), met aan boord de 4 ton zware uraniumbom "Little Boy". Boven het Japanse eiland Iwo Jima kwamen de 3 vliegtuigen samen op een hoogte van 2440m en gingen ze richting Hiroshima. Kapitein William Parson activeerde de bom en 30 min. voor de geplande aankomst boven Hiroshima verwijderde 2de Luitenant Morris R. Jeppson het beveiligingssysteem zodat Little Boy klaar was voor gebruik.

Ongeveer een uur voor de explosie werden de vliegtuigen opgemerkt door de Japanse radar en werd het luchtalarm ingezet in enkele Japanse steden waaronder Hiroshima. Rond 8.00u werd beslist dit luchtalarm uit te schakelen omdat er maar 3 inkomende vliegtuigen waren en men concludeerde dat dit waarschijnlijk verkenningsvliegtuigen waren. Men onderschepte kleine formaties ook niet om brandstof te sparen. Op dat moment verlieten veel mensen hun schuilplaatsen en het dagelijkse leven hervatte in de stad.

Map van Hiroshima met de schade in kaart gebracht.

Little Boy werd om 8:16 plaatselijk tijd los gelaten op een hoogte van 9855 meter. De bom viel 43 seconden en ontplofte op een hoogte van 580 meter met een kracht van tussen 13 en 16 kiloton TNT. De stralende ochtendlucht werd gevuld door een oogverblindende witte filts. Door de enorme kracht van deze hittestraling, die werkte als een gloeilamp, werden donkere patronen op kleding op de huid gebrand, schaduwen van lichamen gevormd op muren en kregen vele mensen zware brandwonden (de zogenaamde "Flash Burns"). Simpele dingen zoals een houten balk of zelfs gras boden evenwel bescherming tegen de gevolgen van de flits doordat deze slechts een fractie van een seconde duurde en dus niet genoeg tijd had om door het materiaal te branden.

Bijna onmiddellijk na de lichtflits kwam een golf hete lucht als gevolg van de vuurbal die ontstond in het hypocentrum. Die vuurbal had een diameter van ongeveer 400 meter en de temperatuur eronder liep op van 3000°C tot enkele miljoenen graden Celsius. Hieronder was alles in een milliseconde weg: mensen verdampten, bomen werden as en honderden brandhaarden ontstonden. Op 1,95 kilometer van Ground Zero ontbrandde brandbare materialen spontaan. Mensen die zich op meer dan 7.3km van het hypocentrum bevonden rapporteerde de warmte die ze voelde op hun huid. Simultaan met de warmtegolf kwam een hoop straling vrij (merk op dat licht en warmte doorgaans ook als straling wordt beschouwd) waaronder de zeer gevaarlijke gamma-stralen. De straling die in de atmosfeer terecht kwam viel enkele dagen later uit de lucht als fall-out.

Hiroshima na de atoombom.

Als laatste kwam de schokgolf of luchtdrukgolf. Deze verspreidde zich vanuit het hypocentrum in de lucht naar alle kanten. De gebouwen recht onder het centrum van de explosie werden van bovenaf getroffen door de schokgolf waardoor alleen het dak werd weggeblazen maar de muren bleven staan (cf. Hiroshima Prefectural Commercial Exhibition, nu bekend als de A-Bomb Dome). Wat verder verwijderd werd alles buiten de sterkste gebouwen omvergeblazen of in mekaar gestort. Rondvliegend glas verwondde veel mensen. Bijna alles binnen een straal van 1.6km van het centrum van de explosie was verwoest, huizen binnen 4.8km waren beschadigd en de schokgolf verwoestte ramen tot 19.3km weg.

Ongeveer 70.000-80.000 mensen hadden onmiddellijk het leven verloren en nog eens 70.000 waren gewond. [2]

Seizo Yamada's foto, getrokken op 7 kilometer van het hypocentrum.

Ondertussen waren Tibbets en zijn medewerkers 30 seconden na de explosie teruggevlogen richting het centrum van de stad om een goed zicht te hebben boven de stad. Ze keken vol afschuw naar het schouwspel dat zich beneden afspeelde.

"A bright light filled the plane," wrote Colonel Paul Tibbets, the pilot of the Enola Gay, the B-29 that dropped the first atomic bomb. "We turned back to look at Hiroshima. The city was hidden by that awful cloud...boiling up, mushrooming." For a moment, no one spoke. Then everyone was talking. "Look at that! Look at that! Look at that!" exclaimed the co-pilot, Robert Lewis, pounding on Tibbets's shoulder. Lewis said he could taste atomic fission; it tasted like lead. Then he turned away to write in his journal. "My God," he asked himself, "what have we done?" [3]

Ondanks dat ze op een hoogte van zo'n 9 kilometer vlogen torende de zwarte paddenstoelwolk al boven hun uit. De hele stad was verduisterd door deze gitzwarte wolk. 3, 4 seconden na de ontploffing was de rookzuil al zo'n 2,4 kilometer hoog. In de stijgende zwarte rookmassa waren gele, rode en witte vlammen zichtbaar. De paddenstoelwolk zou uiteindelijk ongeveer 12 kilometer hoog zijn geweest.

In de minuten na het ontploffen van de atoombom brandden de vele brandhaarden die onstaan waren door de vuurbol verder. Deze zouden later een vuurzee vormen. Vele mensen die gewond waren of vastzaten onder het puin konden niet ontsnappen aan deze oprukkende branden en werden verzwolgen door de vlammen. Uiteindelijk werd meer dan 11,4 km² van de stad in as gelegd.

Vele mensen raakten in de dagen daarop besmet doordat het radioactieve materiaal dat in de atmosfeer was beland op de aarde neer regende (de zogenaamde fall-out).

Ongeloof in de rest van Japan

Om 8:16, 6 augustus 1945, merkte de mensen van de Japanese Broadcasting Corporation in Tōkyō dat het station van Hiroshima van de ether was gegaan. Men probeerde via een andere lijn opnieuw contact te leggen maar tevergeefs. Ook de Tōkyō railroad telegraph center besefte 20 minuten later dat hun lijn juist ten noorden van de stad onderbroken was. Er sijpelden onofficiele en verwarde berichten in over een verschrikkelijke explosie in de stad.

Verscheidene militaire basissen poogden het Army Control Station in Hiroshima te bereiken maar ze hoorden alleen doodse stilte. Dit verstomde hen doordat er geen noemenswaardige aanvallen op de stad gerapporteerd waren. Noch waren er grote hoeveelheden explosieven aanwezig in de stad die eventueel zouden zijn ontploft. Een jonge officier werd het order gegeven naar de stad te vliegen en te rapporteren wat er daar aan de hand was. Men verwachtte niet dat er iets erg gebeurd was.

Al op 160 kilometer van de stad zag de officier en zijn piloot de enorme wolk in de verte. Toen ze Hiroshima naderden zagen ze dat de stad in brand stond. Vol ongeloof vlogen ze over de stad, waar niks meer van overschoot dan puin en brandhaarden bedekt door de rook van de bom. Ze landden ten zuiden van Hiroshima en na het rapporteren van wat hij zag aan de basis in Tōkyō begon de officier onmiddellijk reddingsoperaties te organiseren.

Op dat moment wist Tōkyō nog niet wat Hiroshima overkomen was. 16 uur na het atoombombardement werd er door het Witte Huis een verklaring vrijgegeven waarna Japan voor het eerst wist dat ze slachtoffer waren van een atoombom. [4]

Hiroshima Prefectural Industrial Promotion Hall

De A-Bomb Dome, een historische gebouw binnen de nieuwe stad.

De "Hiroshima Prefectural Commercial Exhibition" (広島県物産陳列館) was een van de weinige gebouwen die nog overeind stonden na het vallen van de atoombom. Het was het gebouw dat zich het dichtst bij de explosie bevond (zo'n 150 meter). Het was oorspronkelijk bedoeld als centrum voor de promotie van in Hiroshima gemaakte goederen. De Tsjechische architect Jan Letzel voltooide het gebouw in april 1915. Later veranderde de naam naar "Hiroshima Prefectural Products Exhibition Hall" (広島県商品陳列所) in 1921 en tenslotte naar "Hiroshima Prefectural Industrial Promotion Hall" (広島県産業奨励館) in 1933. Doordat het gebouw zo dicht bij het hypocentrum van de explosie stond, werd het van bovenaf geraakt waardoor de muren overeind bleven. Door het vuur brandde het gebouw evenwel helemaal af. Sindsdien is er niets veranderd aan het gebouw; het is een blijvend aandenken voor vrede. In 1996 werd het uitgeroepen tot Werelderfgoed door de UNESCO. De Hiroshima Prefectural Industrial Promotion Hall is nu beter bekend als het Hiroshima Peace Memorial, A-Bomb Dome (原爆ドーム Genbaku Dōmu) of Atomic Bomb Dome.

Het gebouw maakt deel uit van het Hiroshima Peace Memorial Park (広島平和記念公園; Hiroshima heiwa kinen kōen).

Sasaki Sadako

Tienduizenden kraanvogels sieren het Vredespark in Hiroshima.

Een van de beroemdste overlevenden van de atoombom was Sasaki Sadako (佐々木 禎子). Zij was slechts 2 jaar toen de atoombom op Hiroshima viel en bevond zich op dat moment in haar huis, ongeveer 1,6 kilometer verwijderd van de plaats van explosie.

Rond november 1954 begon Sasaki tekenen van stralingsziekte te tonen. Haar situatie verslechterde en de diagnose was leukemie op 15 februari 1955 waarna ze op 21 februari naar het hospitaal werd verwezen.

Toen ze begin augustus 1955 de gift van 1000 kraanvogels gevouwen door mensen van Nagoya zag, inspireerde dit haar om ook 1000 kraanvogels te vouwen.[5] Sasaki was altijd sportief geweest dus koesterde ze de wens om terug te kunnen meedoen aan hardloopwedstrijden. De mythevorming rond Sasaki is gegroeid doordat zij vele malen uitte en hoopte dat niet alleen zij, maar ook alle andere kindslachtoffers van de atoombom, een wens zouden mogen doen. Ze hoopte voor wereldvrede en het einde van alle lijden.

Sasaki overleed op 25 oktober 1955 aan de gevolgen van haar leukemie. In de 8 maanden dat ze in het hospitaal verbleef had ze meer dan 1.300 kraanvogels gevouwen. De legendevorming rond Sasaki kreeg een melodramatische wending doordat het verhaal de wereld in geholpen werd dat ze ‘slechts’ 644 kraanvogels vouwen kon voor ze overleed en dat haar nadien vriendjes en vriendinnetjes de overige 356 vouwden. Men zou de 1000 kraanvogels met haar hebben begraven. Dit verhaal is echter niet waar.

Na haar dood publiceerden haar vrienden en klasgenoten een verzameling van haar brieven om zo geld in te zamelen voor alle kinderen die leden onder de gevolgen van de atoombom. Een beeld van Sasaki waarbij ze een gouden kraanvogel vasthoudt is in 1958 toegevoegd aan het Vredespark in Hiroshima. Op het beeld staan de woorden ‘Dit is onze Schreeuw. Dit is ons Gebed. Vrede op Aarde’. Elk jaar komen duizenden schoolkinderen naar deze plaats. Het is een traditie dat ze daarbij 1000 kraanvogels meenemen, waardoor er altijd een bonte mengeling van gekleurde kraanvogels te vinden is bij het beeld.

Hiroshima in de nasleep van de atoombom

De 40% van de inwoners van Hiroshima die niet gedood of gewond waren, waren massaal de stad uitgevlucht toen de bom gevallen was. In de uren na de ramp kwamen ze met grote aantallen terug op zoek naar familieleden in de nasmeulende stad en om de schade op te meten. Omdat de stad zelf vernield was vond het grootste deel van de bevolking onderdak in het omliggende platteland. Doordat veel hulpverleners gedood of gewond waren kwam hulp van buitenaf pas op 7 augustus op gang. Deze hulp bestond voornamelijk uit militairen uit de omliggende regio's maar ook zo'n 190 politiemannen en 2.000 mensen van het Civilian Defense Corps hielpen mee.

Slechts 3 van de 45 ziekenhuizen van Hiroshima konden worden gebruikt. Zelfs met de geïmproviseerde veldhospitalen zorgde dit voor een gigantisch tekort aan plaatsen en medische spullen. In de dagen na de ramp merkten de hulpverleners de eerste symptomen van stralingsziekte, veroorzaakt door het uranium in de bom. Mensen die aan de beterhand leken verslechterden plots en stierven binnen enkele dagen, zonder directe aanleiding. De hulpverleners stonden machteloos tegenover deze nieuwe ziekte. In september 1945 was het aantal gestorven mensen door stralingsziektes per dag op haar hoogste punt. Tegen het einde van 1945 zou de bom al meer dan 100.000 mensenlevens geëist hebben. In de 5 jaren daarop steeg dit zelfs naar 200.000.[6] Voor vele anderen was het verhoogde risico op lange termijnziektes zoals kanker slechts uitstel van de dood.

Er waren slechts 16 brandweerwagens, die door de lage druk van het water moesten pompen uit goederentreinen gevuld met water (de spoorwegen waren reeds hersteld op 8 augustus). In de stad zelf was bijna niks herbruikbaar, men moest helemaal terug van nul beginnen met de wederopbouw (slechts 5 gebouwen konden opnieuw worden gebruikt zonder grote herstellingswerken).

Tegen 1 november bedroeg de populatie terug 137.000.

Referenties

Voetnoten

  1. later kreeg het de naam "Necessary Evil"
  2. Volgens het United States Strategic Bombing Survey
  3. Quote van Paul Tibbets in een interview voor Newsweek, 24 juli 1995
  4. Verklaring van het White House
  5. in Japan gelooft men dat diegene die 1000 kraanvogels kan vouwen een wens mag doen. De kraanvogel staat in Japan symbool voor geluk, blijheid en een lang leven
  6. The Atomic Bombing of Hiroshima

Bronvermelding

Boeken

  • Ickmans, E. (1997) De nucleaire aanvallen op Hiroshima en Nagasaki : studie van de mogelijke politieke en diplomatieke oorzaken langs zowel Japanse als Amerikaanse kant. thesis
  • Hershey, J. (1989) Hiroshima. New York: Random House.
  • Vande Walle, W. (2007) Een geschiedenis van Japan: Van samurai tot soft power. Leuven: Acco
  • Hogan, M. J. (1996) Hiroshima in History and Memory. Cambridge: Cambridge University Press

Websites