Atoombommen op Hiroshima en Nagasaki in 1945

Uit GeschiedenisJapan

De paddenstoelwolk van "Little Boy" boven Hiroshima.
De paddenstoelwolk van "Fat man", de bom die op Nagasaki gegooid werd, rees zo'n 18km boven de stad uit.

De atoombombardementen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki (1945年の広島・長崎に対する原爆投下; senkyūhyakuyonjūgonen no hiroshima・Nagasaki ni taisuru genbaku tōka) zijn de 2 nucleaire aanvallen van de Verenigde staten tegen het Japan, tijdens de Tweede Wereldoorlog. President Truman besloot om atoomwapens in te zetten op Japan op de knieën te krijgen nadat ze de Verklaring van Potsdam[1] verwierp. Op 6 augustus 1945 viel de eerste atoombom op Hiroshima, snel gevolgd door een tweede bom, op Nagasaki (9 augustus 1945). Tot nu toe is Japan het enige land waartegen atoombommen werden gebruikt.

Ten minste 110.000 mensen verloren onmiddellijk het leven tijdens de bombardementen. Tegen het einde van 1945 zou het dodenaantal zijn opgelopen tot 240.000.[2] De toxische radiatie die door de bommen werd afgegeven doodde nog duizenden mensen in de jaren daarop. Op dit moment zijn er ruim 400.000 mensen gestorven door de gevolgen van de atoombommen.[3]

De atoombommen luidden het einde van de Wereldoorlog in. Japan gaf zich over op 15 augustus 1945. De indruk die de bommen achterliet op het Japanse volk was zo groot dat Japan de 'Drie anti-nucleaire principes' (非核三原則; Hikaku San Gensoku) aanam: Japan zou geen nucleaire wapens maken, bezitten of toelaten het land binnen te komen.

Inhoud

De atoombom

Ontwikkeling van de eerste atoomwapens: het Manhattan Project

De brief van Einstein aan de Amerikaanse president met zijn waarschuwing over Nazi-Duitsland en de suggestie om zelf onderzoek rond kernwapens te doen.

Het Manhattan Project was de benaming van het project van de Verenigde Staten, in samenwerking met het Verenigd Koninkrijk en Canada, om de eerste kernwapens te ontwikkelen. Door de nieuwe ontdekkingen in de jaren 1930 over de natuur van atomen groeide bij sommige wetenschappers de angst dat Nazi-Duitsland wel eens in het geheim zou kunnen bezigzijn met de ontwikkeling van kernwapens. Toen president Franklin D.Roosevelt hiervan op de hoogte werd gebracht beval hij een team van topwetenschappers (waaronder Einstein, Bohr en Fermi) onder leiding van Robert Oppenheimertot de eigen ontwikkeling van nucleaire wapens. Wat begon als een kleinschalig onderzoeksproject in 1939 mondde uit tot een project dat in die tijd bijna $2 miljard USD kostte en meer dan 130.000 mensen tewerkstelde. Doordat dit project zo geheim moest blijven als mogelijk, werkte men op tientallen locaties waarvan Hanford Site (creatie van plutonium), Oak Ridge (splitsen van uranium-235 en U-238) en Los Alamos (onderzoek en design) de belangrijkste sites waren.

Diagram over de splijting van een U-235 kern.

Men kwam al snel tot de conclusie dat alleen het uranium isotoop uranium-235 (verrijkt uranium) kernsplijting kan ondergaan. Slechts 0,7% van al het uranium in de natuur is U-235, de rest is U-238. Om een goede, "zuivere" kernsplijting te verkrijgen moest er naast U-238 een voldoende hoeveelheid U-235 aanwezig zijn. Het probleem was dus het vinden van grote hoeveelheden uranium en daarin het U-235 proberen te isoleren. Vanaf 1943 ging men in de staat Colorado over tot de grootschalige ontginning van uranium. Het grootste deel van het uranium gebruikt in het Manhattan Project komt echter van het Belgische 'Union Minière' in Congo. Uit deze mijn kwamen grote hoeveelheden uranium waar men geen raad mee wist; dit werd opgekocht door de amerikanen.

Begin 1942 begon men ook onderzoek te doen naar plutonium. Dit element komt in extreem kleine hoeveelheden voor in de natuur maar men kan het synthetisch verkrijgen door het beschieten van U-238 met een neutron. Het oorspronkelijke plan was om met Pu-239 een bom te maken die zou ontploffen zoals een gewoon geweer.[4] Men is echter van dit idee afgestapt in 1944 toen bleek dat in het gewonnen plutonium naast Pu-239 ook Pu-240 zat. Dit zou in het schietsysteem zorgen voor een ongewenste reactie waarbij de bom zou opwarmen en zou ontploffen voordat de eigenlijke nucleaire reactie in werking kon treden. Het principe van een schietsysteem als trigger voor een nucleaire reactie werd wel verder gebruikt in uraniumbommen.

Op 16 juli 1945 werd de eerste test met een kernwapen uitgevoerd (the Trinity test). "The Gadget", een plutoniumbom, werd tot ontploffing gebracht in de buurt van de stad Alamogordo, New Mexico. De explosie had een kracht van ongeveer 20 kiloton TNT en luidde het begin in van het tijdperk der kernwapens. [5]

Effecten van de explosie van een kernbom

De paddenstoelwolk met condensring van de "Castle Romeo" test.

Een atoombom werkt volgens het principe van de explosie: het plots en geweldadig vrijkomen van grote hoeveelheden energie op een kleine oppervlakte. Deze 'energie' kan in 3 delen worden opgesplitst:

  • Licht en warmte
  • Straling
  • Ontploffing/luchtdrukgolf

Het energieverschil met een gewone bom bestaat erin dat bij een gewone explosie de herordening van de structuur van de atomen zorgt voor het vrijkomen van energie. Bij een atoombom echter wordt niet alleen de structuur maar ook de 'identiteit' van de atomen veranderd: sommige materie wordt omgezet in energie. Ondanks het feit dat slechts 1% van het uranium van de kernbom van Hiroshima werd omgezet in energie was er toch een enorme meerwaarde aan energie dan bij een conventionele bom.

Waarschijnlijk het meest gekend is de zogenaamde paddenstoelwolk. Dit is een wolk van heet gas en eventueel puin in de vorm van een paddenstoel. Wanneer de bom ontploft op een bepaalde hoogte (te hoog dan kan de kop door de wind niet ontwikkelen; te laag dan zorgt aarde/water voor het niet ontwikkelen van de paddenstoelkop) gaan de hete gassen van de vuurbal stijgen. Lucht wordt langs onderin naar boven ingezogen terwijl de gassen roteren in de kop van de wolk. Luchtstromen aan de onderkant kunnen puin opzuigen waardoor de stam van de paddenstoelenwolk wordt gevormd. Vaak ziet men ook condensringen of -wolken ontstaan rond de paddenstoelwolk die het gevolg zijn van de plotse daling in de luchttemperatuur door de bom. Condens in de lucht ontwikkelt zich rond de wolk.

De wolk kan enkele kilometers hoog worden.

De Verklaring van Potsdam: Japan gaat de Apocalyps tegemoet

De Verklaring van Potsdam

De Verklaring van Potsdam (Berlijn) was een verklaring gemaakt door de Amerikaanse president Truman, de Britse premier Churchill en de Chinese nationalistische politicus Chiang Kai-shek. Ze was een product van de Conferentie van Potsdam (conferentie tussen de grootste geallieerde landen nl. de Soviet-Unie, de V.S. en het Verenigd Koninkrijk) en werd publiek gemaakt op 26 juli 1945. Het document omschreef de Japanse voorwaarden tot overgave; Japan was toen nog steeds in oorlog met de geallieerde landen.

Enkele belangrijke punten uit de verklaring van Potsdam zijn:

  • "We-the President of the United States, the President of the National Government of the Republic of China, and the Prime Minister of Great Britain, representing the hundreds of millions of our countrymen, have conferred and agree that Japan shall be given an opportunity to end this war."
  • "The result of the futile and senseless German resistance to the might of the aroused free peoples of the world stands forth in awful clarity as an example to the people of Japan. The might that now converges on Japan is immeasurably greater than that which, when applied to the resisting Nazis, necessarily laid waste to the lands, the industry and the method of life of the whole German people. The full application of our military power, backed by our resolve, will mean the inevitable and complete destruction of the Japanese armed forces and just as inevitably the utter devastation of the Japanese homeland."
  • "We call upon the government of Japan to proclaim now the unconditional surrender of all Japanese armed forces, and to provide proper and adequate assurances of their good faith in such action. The alternative for Japan is prompt and utter destruction." [6]

Uit deze krachtige taal blijkt duidelijk dat de Amerikanen bereid waren atoomwapens te gebruiken indien Japan zich niet zou overgeven. Op de Conferentie van Potsdam vermeldde Truman tegen Stalin dat hij "een nieuw krachtig wapen had". Stalin, die allang het bestaan van de atoombommen afwist dankzij het werk van Russische spionnen, bemoedige het gebruik van zo'n wapen om de oorlog snel te beëindigen. Het was dus op deze conferentie dat Truman besliste om de kernwapens in te zetten. In de tekst zelf werd geen woord gerept over de atoombommen.

Japan's reactie op de verklaring

De Japanners hadden het aanvankelijk moeilijk met de tekst. Het grootste pijnpunt was dat de status van de keizer onduidelijk was: er werd geen woord gerept over de keizer in het stuk tekst dat ging over de vrijheid van het Japanse volk om een nieuwe regering te maken (zolang die vredesgezind en democratisch was). De keizer was van oudsher het symbool van de Japanse macht. Het was dan ook moeilijk voor de japanners om te aanvaarden dat de positie van hun keizer onzeker was.

Op 28 juli 1945 gaf de eerste minister van Japan Suzuki Kantarō (鈴木 貫太郎) aan dat de Verklaring van Potsdam werd verworpen door de Japanners. Keizer Hirohito maakte geen aanstalten om hier tegen in te gaan.

Keuze van de doelwitten

De commissie belast met het kiezen van de doelwitten voor de atoombommen kwam begin mei 1945 naar buiten met een lijst waarop Kyōto, Yokohama, Hiroshima en het arsenaal van Kokura stonden. De criteria voor deze keuze waren oa. dat het steden moesten zijn die nog niet eerder gebombardeerd waren. Het psychologische effect op de japanners moest ook zo groot mogelijk zijn om hen sneller in een overgave te dwingen.

Henry L. Stimson besliste om Kyōto van de lijst te schrappen omwille van de historische en artistieke belangrijkheid van de stad. Na 2 maanden gediscusieer met generaal Leslie Groves kreeg hij uiteindelijk zijn gelijk en werd Kyōto vervangen door de havenstad Nagasaki. Op 25 juli kwam de definitieve lijst: Hiroshima, Kokura, Niigata, of Nagasaki.

Hiroshima

Hiroshima voor de nucleaire aanval

Luchtfoto van Hiroshima.

Hiroshima ligt op de delta van de Ota rivier die uitmondt in de Baai van Hiroshima. De rivier splitst op in 7 riviertakken waardoor Hiroshima verdeeld wordt in 6 lange eilanden. Meer dan 80 bruggen verbinden deze eilanden met elkaar. In het oosten van de stad ligt een heuvel van ongeveer 70 meter die enige bescherming bood tegen de atoombom. De rest van Hiroshima was vlak waardoor de energie van de bom zich gemakkelijk kon verspreiden over de rest van de stad. In het westen en noordoosten wordt de stad begrensd door enkele heuvels.

Hiroshima groeide als stad uit rond het in 1593 door Mōri Terumoto (毛利輝元) gebouwde kasteel. Terumoto was deel van de groep die zich tegen shōgun Tokugama Ieyasu verzette. Na het gevecht van Sekigahara, dat Ieyasu en zijn volgelingen wonnen, werd Terumoto van zijn voorrechten ontdaan en ging het kasteel in 1619 over naar Asano Nagaakira (浅野長晟), die ook als daimyō van het gebied werd aangesteld. Onder Asano en zijn nakomelingen bloeide de stad. Ze regeerden tot de Meiji restauratie.

Ligging van Hiroshima en Nagasaki.

In de jaren 80 van de 19e eeuw werd de eerste haven van Hiroshima gebouwd waardoor Hiroshima kon uitgroeien tot een belangrijke havenstad. Er kwamen in die tijd ook veel industrie bij.

Tijdens WO2 was Hiroshima een stad van militaire belangrijkheid. Het 2de Leger, dat instond voor de verdediging van zuid-Japan, en het Chugoku Regionaal Leger hadden hun hoofdkwartier in Hiroshima. Er waren ook grote opslagdepots met militaire goederen die via de haven naar de rest van Japan per konden worden verzonden.

De populatie van Hiroshima bereikte een piek van 340.000 mensen in het begin van WO2, maar door systematische evacuaties door de japanse overheid was dit terugdrongen tot ongeveer 255.000 vlak voor de atoombom.

6 augustus 1945

Kolonel Paul Tibbets voor de Enola Gay
De plaats waar een man zat te wachten heeft een blijvende indruk gemaakt.

Hiroshima was het doelwit van de eerste nucleaire missie ooit, met Kokura en Nagasaki als alternatieve doelwitten. Het order was gegeven om alleen bij goede zichtbaarheid de atoombom te gooien. Het was al enkele dagen bewolkt boven Hiroshima, maar het zou die bewuste ochtend in augustus 1945 opklaren. 3 vliegtuigen waren reeds opgestegen naar de doelwitten en rapporteerden dat het weer klaar was. Er werd groen licht gegeven voor de missie.

Het B-29 Superfortress vliegtuig dat de bom zou vervoeren werd door kolonel Paul Tibbets de "Enola Gay" genoemd, naar de moeder van Tibbets. Tibbets had de controle over het vliegtuig. De Enola gay zou vergezeld worden door 2 andere B-29's: "The Great Artiste", bedoeld om instrumenten te vervoeren, en een destijds onbenaamd vliegtuig (later kreeg het de naam "Necessary Evil") dat meevloog om foto's te maken. Om 2:45u steeg de Enola Gay op van de basis op het eiland Tinian (eiland in de Grote Oceaan), met aan boord de 4 ton zware uraniumbom "Little Boy". Boven het Japanse eiland Iwo Jima kwamen de 3 vliegtuigen samen op een hoogte van 2440m en gingen ze richting Hiroshima. Kapitien William Parson activeerde de bom en 30 min. voor de geplande aankomst boven Hiroshima verwijderde 2de Luitenant Morris R. Jeppson het beveiligingssysteem zodat Little Boy klaar was voor gebruik.

Ongeveer een uur voor de explosie werden de vliegtuigen opgemerkt door de Japanse radar en werd het luchtalarm ingezet in enkele Japanse steden waaronder Hiroshima. Rond 8.00u werd beslist dit luchtalarm uit te schakelen omdat er maar 3 inkomende vliegtuigen waren en men concludeerde dat dit waarschijnlijk verkenningsvliegtuigen waren. Men onderschepte kleine formaties ook niet om brandstof te sparen. Op dat moment verlieten veel mensen hun schuilplaatsen en het dagelijkse leven hervatte in de stad.

Map van Hiroshima met de schade in kaart gebracht.

Little Boy werd om 8:16 plaatselijk tijd los gelaten op een hoogte van 9855 meter. De bom viel 43 seconden en ontplofte op een hoogte van 580 meter met een kracht van tussen 13 en 16 kiloton TNT. De stralende ochtendlucht werd gevuld door een oogverblindende witte filts. Door de enorme kracht van deze hittestraling, die werkte als een gloeilamp, werden donkere patronen op kleding op de huid gebrand, schaduwen van lichamen gevormd op muren en kregen vele mensen zware brandwonden (de zogenaamde "Flash Burns"). Simpele dingen zoals een houten balk of zelfs gras boden evenwel bescherming tegen de gevolgen van de flits doordat deze slechts een fractie van een seconde duurde en dus niet genoeg tijd had om door het materiaal te branden.

Bijna onmiddellijk na de lichtflits kwam een golf hete lucht als gevolg van de vuurbal die ontstond in het hypocentrum. Die vuurbal had een diameter van ongeveer 400 meter en de temperatuur eronder liep op van 3000°C tot enkele miljoenen graden Celsius. Hieronder was alles in een milliseconde weg: mensen verdampten, bomen werden as en honderden brandhaarden ontstonden. Op 1,95 kilometer van Ground Zero ontbrandde brandbare materialen spontaan. Mensen die zich op meer dan 7.3km van het hypocentrum bevonden rapporteerde de warmte die ze voelde op hun huid. Simultaan met de warmtegolf kwam een hoop straling vrij (merk op dat licht en warmte doorgaans ook als straling wordt beschouwd) waaronder de zeer gevaarlijke gamma-stralen. De straling die in de atmosfeer terecht kwam viel enkele dagen later uit de lucht als fall-out.

Hiroshima na de atoombom.

Als laatste kwam de schokgolf of luchtdrukgolf. Deze verspreidde zich vanuit het hypocentrum in de lucht naar alle kanten. De gebouwen recht onder het centrum van de explosie werden van bovenaf getroffen door de schokgolf waardoor alleen het dak werd weggeblazen maar de muren bleven staan (cf. Hiroshima Prefectural Commercial Exhibition, nu bekend als de A-Bomb Dome). Wat verder verwijderd werd alles buiten de sterkste gebouwen omvergeblazen of in mekaar gestort. Rondvliegend glas verwondde veel mensen. Bijna alles binnen een straal van 1.6km van het centrum van de explosie was verwoest, huizen binnen 4.8km waren beschadigd en de schokgolf verwoestte ramen tot 19.3km weg.

Ongeveer 70.000-80.000 mensen hadden onmiddellijk het leven verloren en nog eens 70.000 waren gewond. [7]

Seizo Yamada's foto, getrokken op 7 kilometer van het hypocentrum.

Ondertussen waren Tibbets en zijn medewerkers 30 seconden na de explosie teruggevlogen richting het centrum van de stad om een goed zicht te hebben boven de stad. Ze keken vol afschuw naar het schouwspel dat zich beneden afspeelde.

"A bright light filled the plane," wrote Colonel Paul Tibbets, the pilot of the Enola Gay, the B-29 that dropped the first atomic bomb. "We turned back to look at Hiroshima. The city was hidden by that awful cloud...boiling up, mushrooming." For a moment, no one spoke. Then everyone was talking. "Look at that! Look at that! Look at that!" exclaimed the co-pilot, Robert Lewis, pounding on Tibbets's shoulder. Lewis said he could taste atomic fission; it tasted like lead. Then he turned away to write in his journal. "My God," he asked himself, "what have we done?" [8]

Ondanks dat ze op een hoogte van zo'n 9 kilometer vlogen torende de zwarte paddenstoelwolk al boven hun uit. De hele stad was verduisterd door deze gitzwarte wolk. 3, 4 seconden na de ontploffing was de rookzuil al zo'n 2,4 kilometer hoog. In de stijgende zwarte rookmassa waren gele, rode en witte vlammen zichtbaar. De paddenstoelwolk zou uiteindelijk ongeveer 12 kilometer hoog zijn geweest.

In de minuten na het ontploffen van de atoombom brandden de vele brandhaarden die onstaan waren door de vuurbol verder. Deze zouden later een vuurzee vormen. Vele mensen die gewond waren of vastzaten onder het puin konden niet ontsnappen aan deze oprukkende branden en werden verzwolgen door de vlammen. Uiteindelijk werd meer dan 11,4 km² van de stad in as gelegd.

Vele mensen raakten in de dagen daarop besmet doordat het radioactieve materiaal dat in de atmosfeer was beland op de aarde neer regende (de zogenaamde fall-out).

Ongeloof in de rest van Japan

Om 8:16, 6 augustus 1945, merkte de mensen van de Japanese Broadcasting Corporation in Tōkyō dat het station van Hiroshima van de ether was gegaan. Men probeerde via een andere lijn opnieuw contact te leggen maar tevergeefs. Ook de Tōkyō railroad telegraph center besefte 20 minuten later dat hun lijn juist ten noorden van de stad onderbroken was. Er sijpelden onofficiele en verwarde berichten in over een verschrikkelijke explosie in de stad.

Verscheidene militaire basissen poogden het Army Control Station in Hiroshima te bereiken maar ze hoorden alleen doodse stilte. Dit verstomde hen doordat er geen noemenswaardige aanvallen op de stad gerapporteerd waren. Noch waren er grote hoeveelheden explosieven aanwezig in de stad die eventueel zouden zijn ontploft. Een jonge officier werd het order gegeven naar de stad te vliegen en te rapporteren wat er daar aan de hand was. Men verwachtte niet dat er iets erg gebeurd was.

Al op 160 kilometer van de stad zag de officier en zijn piloot de enorme wolk in de verte. Toen ze Hiroshima naderden zagen ze dat de stad in brand stond. Vol ongeloof vlogen ze over de stad, waar niks meer van overschoot dan puin en brandhaarden bedekt door de rook van de bom. Ze landden ten zuiden van Hiroshima en na het rapporteren van wat hij zag aan de basis in Tōkyō begon de officier onmiddellijk reddingsoperaties te organiseren.

Op dat moment wist Tōkyō nog niet wat Hiroshima overkomen was. 16 uur na het atoombombardement werd er door het Witte Huis een verklaring vrijgegeven waarna Japan voor het eerst wist dat ze slachtoffer waren van een atoombom. [9]

Hiroshima Prefectural Industrial Promotion Hall

De A-Bomb Dome, een historische gebouw binnen de nieuwe stad.

De "Hiroshima Prefectural Commercial Exhibition" (広島県物産陳列館) was een van de weinige gebouwen die nog overeind stonden na het vallen van de atoombom. Het was het gebouw dat zich het dichtst bij de explosie bevond (zo'n 150 meter). Het was oorspronkelijk bedoeld als centrum voor de promotie van in Hiroshima gemaakte goederen. De tsjechische architect Jan Letzel voltooide het gebouw in april 1915. Later veranderde de naam naar "Hiroshima Prefectural Products Exhibition Hall" (広島県商品陳列所) in 1921 en tenslotte naar "Hiroshima Prefectural Industrial Promotion Hall" (広島県産業奨励館) in 1933. Doordat het gebouw zo dicht bij het hypocentrum van de explosie stond, werd het van bovenaf geraakt waardoor de muren overeind bleven. Door het vuur brandde het gebouw evenwel helemaal af. Sindsdien is er niets veranderd aan het gebouw; het is een blijvend aandenken voor vrede. In 1996 werd het uitgeroepen tot Werelderfgoed door de UNESCO. De Hiroshima Prefectural Industrial Promotion Hall is nu beter bekend als het Hiroshima Peace Memorial, A-Bomb Dome (原爆ドーム Genbaku Dōmu) of Atomic Bomb Dome.

Het gebouw maakt deel uit van het Hiroshima Peace Memorial Park (広島平和記念公園; Hiroshima heiwa kinen kōen).

Sasaki Sadako

Tienduizenden kraanvogels sieren het Vredespark in Hiroshima.

Een van de beroemdste overlevenden van de atoombom was Sasaki Sadako (佐々木 禎子). Zij was slechts 2 jaar toen de atoombom op Hiroshima viel en bevond zich op dat moment in haar huis, ongeveer 1,6 kilometer verwijderd van de plaats van explosie.

Rond november 1954 begon Sasaki tekenen van stralingziekte te tonen. Haar situatie verslechterde en ze werd gediagnoseerd met leukemie op 15 februari 1955 waarna ze op 21 februari naar het hospitaal werd verwezen. Toen ze begin augustus 1955 de gift van 1000 kraanvogels gevouwen door mensen van Nagoya zag, inspireerde dit haar om ook 1000 kraanvogels te vouwen (in Japan gelooft men dat diegene die 1000 kraanvogels kan vouwen een wens mag doen[10]). Sasaki was altijd sportief geweest dus koesterde ze de wens om terug te kunnen meedoen aan hardloopwedstrijden. De mythevorming rond Sasaki is gegroeid doordat zij vele malen uitte en hoopte dat niet alleen zij, maar ook alle andere kindslachtoffers van de atoombom, een wens zouden mogen doen. Ze hoopte voor wereldvrede en het einde van alle lijden.

Sasaki overleed op 25 oktober 1955 aan de gevolgen van haar leukemie. In de 8 maanden dat ze in het hospitaal verbleef had ze meer dan 1.300 kraanvogels gevouwen. De legendevorming rond Sasaki kreeg een melodramatische wending doordat het verhaal de wereld in geholpen werd dat ze ‘slechts’ 644 kraanvogels vouwen kon voor ze overleed en dat haar nadien vriendjes en vriendinnetjes de overige 356 vouwden. Men zou de 1000 kraanvogels met haar hebben meebegraven. Dit verhaal is echter niet waar.

Na haar dood publiceerden haar vrienden en klasgenoten een verzameling van haar brieven om zo geld in te zamelen voor alle kinderen die leden onder de gevolgen van de atoombom. Een beeld van Sasaki waarbij ze een gouden kraanvogel vasthoudt is in 1958 toegvoegd aan het Vredespark in Hiroshima. Op het beeld staan de woorden ‘Dit is onze Schreeuw. Dit is ons Gebed. Vrede op Aarde’. Elk jaar komen duizenden schoolkinderen naar deze plaats. Het is een traditie dat ze daarbij 1000 kraanvogels meenemen, waardoor er altijd een bonte mengeling van gekleurde kraanvogels te vinden is bij het beeld.

Hiroshima in de nasleep van de atoombom

De 40% van de inwoners van Hiroshima die niet gedood of gewond waren, waren massaal de stad uitgevlucht toen de bom gevallen was. In de uren na de ramp kwamen ze met grote aantallen terug op zoek naar familieleden in de nasmeulende stad en om de schade op te meten. Omdat de stad zelf vernield was vond het grootste deel van de bevolking onderdak in het omliggende platteland. Doordat veel hulpverleners gedood of gewond waren kwam hulp van buitenaf pas op 7 augustus op gang. Deze hulp bestond voornamelijk uit militairen uit de omliggende regio's maar ook zo'n 190 politiemannen en 2.000 mensen van het Civilian Defense Corps hielpen mee.

Slechts 3 van de 45 ziekenhuizen van Hiroshima konden worden gebruikt. Zelfs met de geimproviseerde veldhospitalen zorgde dit voor een gigantisch tekort aan plaatsen en medische spullen. In de dagen na de ramp merkten de hulpverleners de eerste symptomen van stralingsziekte, veroorzaakt door het uranium in de bom. Mensen die aan de beterhand leken verslechterden plots en stierven binnen enkele dagen, zonder directe aanleiding. De hulpverleners stonden machteloos tegenover deze nieuwe ziekte. In september 1945 was het aantal gestorven mensen door stralingsziektes per dag op haar hoogste punt. Tegen het einde van 1945 zou de bom al meer dan 100.000 mensenlevens geëist hebben. In de 5 jaren daarop steeg dit zelfs naar 200.000.[11] Voor vele anderen was het verhoogde risico op lange termijnziektes zoals kanker slechts uitstel van de dood.

Er waren slechts 16 brandweerwagens, die door de lage druk van het water moesten pompen uit goederentreinen gevuld met water (de spoorwegen waren reeds hersteld op 8 augustus). In de stad zelf was bijna niks herbruikbaar, men moest helemaal terug van nul beginnen met de wederopbouw (slechts 5 gebouwen konden worden herbruikt zonder grote herstellingswerken).

Tegen 1 november bedroeg de populatie terug 137.000.

7-9 augustus

Na Hiroshima eiste Truman nogmaals dat Japan de artikels in de Potsdam Verklaring zou aanemen. Truman interpreteerde het stilzwijgen van de Japanse regering en keizer als een weigering en gaf het order om een tweede atoombom klaar te maken.

Ondertussen namen keizer Hirohito, de Japanse regering en de Supreme War Council[12] 4 voorwaarden voor de overgave in overweging:

  • Behoud van de Kokutai[13];
  • Geen bezetting na de oorlog;
  • De Japanse regering moest de oorlogmisdadigers bestraffen;
  • Het Keizerlijk Hoofdkwartier moest instaan voor de ontwapening en demobilisatie.

Amerikaanse vliegtuigen begonnen ook met het droppen van pamfletten en het geven van waarschuwingen via Radio Saipan. Hierin werden de Japanners aangespoord om druk te leggen op de regering en keizer om zich over te geven.[14]

Daarenboven kwam nog dat Rusland (toen nog de Sovjiet-Unie) op 8 augustus de oorlog aan Japan verklaarde. Moskou had op 5 april 1945 eenzijdig het Neutraliteitsverdrag[15] opgegeven. Hierdoor was de wederzijdse afspraak om elkaar niet aan te vallen opgezegd. Om 00.02 stonden Sovjettroepen aan de grenzen van Manshūkoku (満州国), een vazalstaat van Japan in Noordoost China. Dit was het begin van de zogenaamde Operation August Storm[16]. 4 uur later vernam Tōkyō dat de Sovjet-Unie de oorlog had verklaard aan Japan.

Nagasaki

Nagasaki voor de atoombom

Nagasaki is sinds oudsher een havenstad. Hier zette in 1542 de eerste Europeanen (namelijk Portugezen) per schip voet aan wal in Japan. Niet lang daarna (1549) arriveerde de spaanse missionaris Franciscus Xaverius in de havenstad en introduceerde het Christendom in Japan. Nagasaki werd het centrum van het Christendom in Japan en groeide stilaan door de handel met de portugezen.

Toen Toyotomi Hideyoshi in 1596 werd gewaarschuwd dat de missionarissen wel eens de voorboden konden zijn van een grootschalige invasie, beval die het kruisigen van 26 christenen op 5 februari van dat jaar. De portugese handel ging echter gewoon door.

Tokugawa Ieyasu had het echter minder goed gezien met de christenen. In 1614 beval hij het verbod op het beoefenen van het Christendom en alle missionarissen kregen het bevel Japan te verlaten. Hiermee samenhangend werd na de Shimabara Rebellie ook de Portugezen het recht ontnomen om handel te drijven. In hun plaats kwamen de protestantse Nederlanders, die hun basis hadden op het kunstmatig eiland 'Deshima' in de haven van Nagasaki.

Ground Zero voor de atoombom.
En na de atoombom.

Nagasaki werd het centrum van "Rangaku" ('Nederlandkunde'): vanuit Nederland werden tal van boeken naar Japan gebracht, alwaar de Japanners de Europese cultuur grondig bestudeerden. Nederland was het enige westerse land waarmee handel werd gedreven tijdens de Tokugawa periode.

Nagasaki was tijdens de 2de Wereldoorlog van groot belang: niet alleen was het één van de grootste havens van zuid-Japan, maar ook de aanwezigheid van de industrie voor het maken van materiaal voor de oorlogvoering maakte de stad belangrijk voor de Japanse strijdkrachten. Op 1 augustus 1945 werd de stad voor het eerst 'echt' gebombardeerd (er waren al 4 kleine bombardementen geweest). Doelwitten waren de haven en dokken, de Mitsubishi fabriek en een medische school. De schade was klein maar vele mensen van Nagasaki werden geevacueerd naar het platteland, waardoor de bevolking van de stad afnam tot ongeveer 200.000.[17]

9 augustus 1945

Oorspronkelijk zou de tweede missie plaatsvinden op 11 augustus maar er werd beslist om de missie 2 dagen naar voren te schuiven omwille van zorgen om het weer. Op 9 augustus werden er wederom 2 vliegtuigen erop uit gestuurd om het weer boven de doelwitten (Kokura en Nagasaki) te rapporteren. Een tweede B-29 Superfortress vliegtuig, de "Bockscar", vertrok van de basis van Tinian om 3:49 plaatselijke tijd, met aan boord de plutoniumbom 'Fat Man'. Het doel van het vliegtuig was het arsenaal van Kokura, een grote opslagplaats van militair materiaal juist buiten de stad Kokura. Majoor Charles W. Sweeney was de piloot van het vliegtuig. Net als bij de Hiroshima missie zou het vliegtuig worden vergezeld door 2 andere B-29's, één voor instrumentatie ("The Great Artiste", hetzelfde vliegtuig dat 3 dagen eerder meevloog naar Hiroshima, gevlogen door kapitein Fred Bock) en de andere voor foto's en observatie ("The Big Stink", gevlogen door John Hopkins). Ze zouden samenkomen boven het eiland Yakushima.

Bockscar en een replica van Fat Man (links).

Bijna onmiddellijk na het opstijgen (ronde 4:00) activeerde commander Ashworth de bom. Sweeney had dit bevolen om de luchtdruk binnen het vliegtuig te stabiliseren en zo boven het wolkendek te kunnen vliegen (er was die nacht veel onweer en regen). Het enige wat een vroegtijdige explosie tegenhield waren de elektrische veiligheidspinnen. Luitenant Barnes zou 6 uur lang met ingehouden adem naar de bom kijken.

Een 14-jarig slachtoffer van de atoombom op Nagasaki.

Toen Sweeney bij het rendez-vous punt kwam zag hij onmiddellijk The Great Artiste, maar er was nog geen spoor van Hopkins. Beide vliegtuigen cirkelden 9 kilometer boven het eiland voor meer dan 40 minuten. Tibbets had gezegd niet meer dan 15 minuten te wachten aan het rendez-vous punt. Uiteindelijk besloot Sweeney zonder Hopkins verder te vliegen naar Kokura. Het was ook tijdens deze 40 minuten dat de 2 vliegtuigen die het weer moesten onderzoeken doorgaven dat er wolken waren boven Nagasaki en Kokura, maar er was voldoende zichtbaarheid om de bom te gooien.

Echter, door de 40 minuten durende vertraging was Kokura niet te zien vanuit de lucht toen Bockscar arriveerde boven de stad om 10:20. Ze bleven boven Kokura cirkelen maar er was geen enkel doelwit te zien. Om ondekte men dat er problemen waren met een brandstofpomp waardoor de brandstof in de staart van het vliegtuig niet bruikbaar was. Er was dus niet genoeg brandstof om terug te vliegen naar Iwo Jima zoals oorspronkelijk gepland waardoor men besloot af te buigen naar Okinawa. Nagasaki lag op de vliegroute naar Okinawa. De 2 vliegtuigen lieten Kokura achter zich en zetten koers naar Nagasaki alwaar ze aankwamen om 10:56.

Urakami Tenshudō na de 2de atoombom.

Zoals verwacht was ook Nagasaki van het zicht onttrokken door wolken. Sweeney besliste met tegezin om met hulp van de radar de bom te gooien. Op het laatste moment zag kapitein Kermit K. Beahan één van de fabrieken van Mitsubishi door het wolkendek.[18] Men besloot op dit visueel punt de bom te mikken.

Foto van een jongen die zijn dood broertje mee heeft gepakt om hem te laten cremeren. Op de achtergrond is de paddenstoelwolk te zien.[19]

Om 11:01 werd Fat Man losgelaten. De bom viel 43 seconden en ontplofte 469 meter boven de Urakami vallei[20], ongeveer 3 kilometer ten noordwesten van het geplande hypocentrum. De bom ontplofte met een kracht van 21 kiloton TNT ongeveer 40% meer dan Little Boy. Toch was de schade kleiner dan in Hiroshima omdat de bom boven een vallei ontplofte en daardoor een groot stuk van de stad beschermd werd. De vernietiging was dus groter dan in Hiroshima, maar het vernietigde terrein was kleiner.

Bijna pal onder het hypocentrum stond de Urakami Kahedraal (浦上天主堂 Urakami Tenshudō), een symbool van de christelijke aanwezigheid in Nagasaki. Dit bouwwerk was destijds het grootste christelijke bouwwerk van Oost-Azië. Sommige van de zwartgeblakerde beelden staan nu nog steeds in Nagasaki. In 1959 werd een nieuw bouwwerk opgetrokken dat de zelfde naam kreeg.

De vuurbol die ontstond boven Nagasaki had een temperatuur van bijna 3900°C. De schokgolf produceerde winden die geschat werden op meer dan 1000 km/u. Binnen een straal van 1 kilometer was alles dood of verwoest door de hitte en schokgolf. Zelfs tot 8 kilometer van ground zero waren mensen gewond. Verschillende huizen binnen 3 kilometer vatten vuur, maar er was geen sprake van een vuurzee zoals in Hiroshima het geval was. Van de ongeveer 52.000 gebouwen in Nagasaki waren er 14.000 vernietigd en 5.400 serieus beschadigd. Slechts 12% had geen enkele schade.

Ongeveer 35.000 mensen stierven onmiddellijk. Tegen het einde van 1945 steeg dit waarschijnlijk tot ongeveer 80.000. [21]

Ironisch genoeg waren veel mensen die na de eerste atoombom uit Hiroshima waren gevlucht naar Nagasaki getrokken, waar ze voor een tweede maal de gruwel van een atoombom ondergingen. [22]

De atoomaanval op Hiroshima wordt algemeen beschouwd als de ergste van de 2 in termen van slachtoffers en schade. Maar toch was Fat Man krachtiger dan Little Boy. Het verschil zit erin dat Fat Man niet ontplofte boven het residentiële centrum van Nagasaki zoals gepland, maar 3 kilometer verder boven de industriële zone. Ook de geografie van Nagasaki (heuvels) zorgde voor het minderen van de kracht van de atoombom. Little Boy daarentegen ontploffte pal boven het vlakke residentiële gebied waardoor het effect maximaal was.

Nagasaki in de nasleep van de atoombom

Net zoals in Hiroshima waren veel van de hospitalen in Nagasaki verwoest. 80% van de hospitaalbedden bevonden zich binnen een straal van 1 kilometer rond het hypocentrum en waren bijgevolg verwoest. Hierbij kwam nog dat 612 van de 870 mensen van het Medical College gedood waren dus er was ook een gebrek aan medische personeel. Omdat de wegen vol lagen met puin konden er geen voertuigen langs en moesten alle gewonden met brancards worden afgevoerd.

Ook de voorzieningen waren zwaar getroffen. Beide opslagplaatsen voor gas waren verwoest en het zou maanden duren voordat deze terug hersteld konden worden. De wateraanvoer was evenwel nog aanwezig, maar door de vele breuken in de leidingen kwam er weinig water tot bij de mensen. Miljoenen liters water stroomden de grond in. Elektrische voorziening was helemaal weg in het getroffen gebied maar de rondomliggende zones konden bijna onmiddellijk terug worden voorzien van elektriciteit.

Controle over de hulpverlening lag in handen van de prefectuur. Maar omdat vele hulpverleners dood waren en de infrastructuur bijna volledig verwoest was, kwam men niet verder dan het afsluiten van de watervoorziening naar de getroffen gebieden. In de morgen van 10 augustus begonnen rescue units van de politie en werkers van de Kawaminami scheepswerf aan het vrijmaken van de weg die loopt tussen Omura en Nagasaki. Deze weg lag voor een strook van bijna 2,5 kilometers bedolven onder het puin. Ze maakten een pad vrij van 1,8 kilometer breed ondanks de hitte van de nasmeulende branden. Tegen 15 augustus was dit pad verbreed zodat 2 voertuigen erlangs konden en tegen 20 augustus waren de belangrijkste wegen in Nagasaki vrijgemaakt (bruggen waren wel nog steeds niet hersteld).

Rond 1 november 1945 lag de populatie van de stad rond 142.700.

De overgave van Japan

Toen Japan het nieuws vernam dat Rusland de oorlog had verklaard aan Japan kwam de Supreme War Council op 9 augustus samen om 10:30. Z bleven nog steeds bij hun 4 voorwaarden voor overgave. Eerste Minister Suzuki Kantarō zei dat Japan onmogelijk de oorlog kon verderzetten. Minister van Buitenlandse Zaken Togo Shigenori (東郷茂徳) antwoordde hierop dat ze de voorwaarden in de Verklaring van Potsdam konden aanvaarden, maar ze hadden een garantie nodig omtrent de positie van de Japanse keizer. In het midden van de vergadering kwam het nieuws binnen dat nu ook Nagasaki geraakt was door een atoombom. Tegen het einde waren de 6 leden verdeeld over 2 kampen: Suzuki, Yonai en Togo kozen voor overgave op voorwaarde dat de positie van de keizer bewaard zou blijven, terwijl Anami, Umezu en Toyoda 3 extra voorwaarden stelden: Japan moest zelf de Japanse oorlogsmisdadigers berechten, het moest zelf instaan voor de ontwapening en er mocht geen bezetting komen van Japan.

Nog die zelfde dag, na de goedkeuring van keizer Hirohito werden telegrams gestuurd naar de geallieerden met de boodschap dat Japan zich overgaf, maar dat er volgens hen geen sprake kon zijn dat de keizer zijn prerogatieven zou opgeven. Het antwoord van de geallieerden luidde:

"From the moment of surrender the authority of the Emperor and the Japanese government to rule the state shall be subject to the Supreme Commander of the Allied powers who will take such steps as he deems proper to effectuate the surrender terms. ... The ultimate form of government of Japan shall, in accordance with the Potsdam Declaration, be established by the freely expressed will of the Japanese people."

Suzuki zei dat ze dit moesten verwerpen en een garantie dat de positie van de keizer niet in gevaar kwam moesten eisen. Op 13 augustus zaten ze nog altijd muurvast. Anami, Toyoda, and Umezu wilden de oorlog verzetten, maar de keizer beslist dat Japan de Verklaring van Postdam moest aanvaarden en beval het schrijven van de Daitōa-sensō-shūketsu-no-shōsho (大東亜戦争終結ノ詔書), het Keizerlijk Edict over het Beëindigen van de Oorlog. Om 12:00, 15 augustus sprak keizer Hirohito het Japanse volk aan via radio dat Japan de Verklaring van Potsdam volledig zou aanvaarden[23]. De oorlog was voorbij.

De erfenis van de atoombombardementen

Hiroshima en Nagasaki

De Vredespoorten in Hiroshima.

Zowel in Hiroshima als Nagasaki zijn er vele monumenten opgericht die herinneren aan de gruwel die de 2 steden ondergingen.

In Hiroshima ligt het Vredespark ((広島平和記念公園, Hiroshima heiwa kinen kōen). Naast de eerder vermelde A-Bomb Dome en het beeld van Sasaki staan hier verscheidene andere monumenten waaronder de Vredesvlam, die naast het herdenken van de slachtoffers zal blijven branden totdat alle nucleaire wapens uit de wereld zijn. Bezoekers kunnen ook de Vredesbel laten luiden voor wereldvrede.
Het Vredesbeeld.
Andere monumenten zijn onder andere de Hiroshima National Peace Memorial Hall for the Atomic Bomb Victims (waar de slachtoffers worden geëerd), Hiroshima Peace Memorial Museum (waar men de geschiedenis van de atoomaanval kan bestuderen) en de recent toegevoegde Vredespoorten.

Ook Nagasaki heeft een Vredespark. Ondanks dat het kleiner is dan het Vredespark van Hiroshima heeft het toch een aantal interessante monumenten. Het meest prominente is het Vredesbeeld, een 10 meter hoog beeldhouwwerk in het noorden van het park. Zijn opgestoken rechterhand symboliseert de bedreiging van atoombommen, terwijl zijn uitgestoken linkerhand eeuwige vrede voorstelt. Het opgevouwen rechterbeen en het staand linkerbeen staan voor meditatie en de wil om op te staan, respectievelijk. De namen van de gestorvenen staan gegrift in een marmer voor het beeld. Andere monumenten zijn onder andere de Vredesfontein en het Vredessymbolen Park, waar gedoneerde beeldhouwwerken van over de hele wereld staan. Ground Zero wordt gemarkeerd door een zwarte marmeren zuil.

In beide parken staat ook een Cenotaaf.[24]

Hibakusha

De term Hibakusha (被爆者) wordt gebruikt om de overlevenden van de 2 atoombommen aan te duiden. Er is een wet die 4 voorwaarden[25] beschrijft waaraan men moet voldoen om als Hibakusha te worden erkend. Hibakusha krijgen maandelijks een som geld van de overheid. Vele verzwijgen hun status als Hibakusha omwille van de discriminatie, die voornamelijk voortvloeit uit onwetendheid. Op 31 maart 2007 waren er 251,834 Hibakusha die erkend zijn door de overheid.[26] Hun gemiddelde leeftijd was 74,6 jaar.

Elk jaar worden de namen van de Hibakusha die het afgelopen jaar gestorven zijn toegevoegd aan de Cenotaven van Hiroshima en Nagasaki. Het totale aantal overledenen staat in Hiroshima op 253,008 en in Nagasaki 143,124.(zie voetnoten 2 en 3)

Waren de atoombommen echt nodig?

Het atoombombardement op Hiroshima en Nagasaki heeft aanleiding gegeven tot een debat dat zich voornamelijk richt op de noodzaak van de bommen en de ethische kwesties die ermee samenhangen.

De voorstanders argumenteren dat er veel meer levens zouden verloren zijn gegaan als Japan zich niet had overgegeven en Amerika Operation Downfall[27] had uitgevoerd. Daarenboven kwam nog dat Japan niet van plan was om de Verklaring van Potsdam te aanvaarden als de atoombommen er niet waren geweest. Het militaire regime zou Japan hebben laten doorvechten tot het totaal vernietigd zou zijn. Het snel beëindigen van de oorlog spaarde niet alleen veel levens maar ook veel ellende.

Zij die tegen de atoombommen zijn zeggen dat het gebruik van zulke massavernietigingswapens een misdaad tegen de menselijkheid is. Albert Einstein and Leo Szilard waarschuwden in hun brief aan president Roosevelt over de immoraliteit van de atoombom:

I think it made it very difficult for us to take the position after the war that we wanted to get rid of atomic bombs because it would be immoral to use them against the civilian population. We lost the moral argument with which, right after the war, we might have perhaps gotten rid of the bomb.

Let me say only this much to the moral issue involved: Suppose Germany had developed two bombs before we had any bombs. And suppose Germany had dropped one bomb, say, on Rochester and the other on Buffalo, and then having run out of bombs she would have lost the war. Can anyone doubt that we would then have defined the dropping of atomic bombs on cities as a war crime, and that we would have sentenced the Germans who were guilty of this crime to death at Nuremberg and hanged them?

But, again, don't misunderstand me. The only conclusion we can draw is that governments acting in a crisis are guided by questions of expediency, and moral considerations are given very little weight, and that America is no different from any other nation in this respect.[28]

Tegenstanders halen aan dat Japan praktisch op de knieën lag en dus klaar was om zich over te geven. Ook brengen ze het gooien van de bommen in verband met de Koude Oorlog. In die context waren de atoombommen 'slechts' een middel om de Russen te imponeren.

Referenties

Voetnoten

  1. ↑ ポツダム宣言 Potsdamu sengen Verklaring van Potsdam
  2. ↑ FAQ, Radiation Effects Research Foundation
  3. ↑ Japan herinnert zich de doden van HiroshimaNagasaki en de 62ste verjaardag van de atoombom
  4. ↑ Meer informatie hierover is te vinden op de website van de FAS
  5. ↑ Oppenheimer zei later dat hij bij het zien van de enorma kracht van de bom waaraan hij had meegewerkt, hij moest denken aan de inmiddels beroemd geworden zin "Now, I am become Death, the destroyer of worlds" filmpje hiervan Het is een vers uit het Bhagavad Gita
  6. ↑ Tekst uit: The Ministry of Foreign Affairs "Nihon Gaiko Nenpyo Narabini Shuyo Bunsho : 1840-1945" vol.2, 1966
  7. ↑ Volgens het United States Strategic Bombing Survey
  8. ↑ Quote van Paul Tibbets in een interview voor Newsweek, 24 juli 1995
  9. ↑ Verklaring van het White House
  10. ↑ De kraanvogel staat in Japan symbool voor geluk, blijheid en een lang leven
  11. ↑ The Atomic Bombing of Hiroshima
  12. ↑ De Supreme War Council was een orgaan gecreërd in de Meiji periode om de autoriteit van de staat te ondersteunen. Hier staat een lijstje met de namen van de personen die lid waren op het einde van Wereldoorlog 2
  13. ↑ Kokutai is een typisch Japans woord dat vertaald kan worden als 'het nationaal wezen'
  14. ↑ Op Leaflets Dropped On Cities In Japan staan de inhoud van 2 zulke pamfletten
  15. ↑ Het neutraliteitsverdrag was een niet-aanvalsverdrag tussen de Sovjet-Unie en Japan getekend op 13 april 1941, twee jaar na de Sovjet-Japanse Grensoorlog van 1938 tot 1939
  16. ↑ Operation August Storm, ook wel Battle of Manchuria genoemd begon met de aanval van de Sovjet-Unie tegen de Japanse vazalstaat Manshūkoku. Later breidde dit uit naar Mengjiang, Noord-Korea, Zuid-Sakhalin, en de Kuril Eilanden
  17. ↑ The Atomic Bombing of Nagasaki
  18. ↑ Andere bronnen geven aan dat Beahan het stadium van Nagasaki zou gezien hebben
  19. ↑ Voor meer foto's getrokken direct na de bommen is het boek 'Japan 1945 : A U.S. Marines Photographs from Ground Zero' een aanrader
  20. ↑ In de Urakami vallei waren hoofdzakelijk fabrieken gebouwd waaronder Mitsubishi. Het commerciële en residentiële centrum van Nagasaki lag ongeveer 3 kilometer ten zuiden van de vallei
  21. ↑ Volgens het United States Strategic Bombing Survey
  22. ↑ Voor meer informatie kijk naar dit artikel uit The Guardian, 24 juli 2005
  23. ↑ Deze radio uitzending wordt ook wel de Gyokuon-hōsō (玉音放送) genoemd
  24. ↑ Een cenotaaf is een grafteken dat al sinds de klassieke oudheid wordt opgericht ter nagedachtenis aan overledenen van wie het stoffelijk overschot elders verkeert of onvindbaar is.
  25. ↑ Deze voorwaarden zijn: 1. Diegenen die binnen een straal van enkele kilometer van het hypocentrum waren; 2. Diegenen die enkele weken na de ontploffing in een straal van 2 kilometer bevonden; 3. Diegene die blootgesteld waren aan de fall-out; 4. Babies van vrouwen die destijds zwanger waren die binnen de vorige categorieën vallen
  26. ↑ Hiroshima marks 62nd A-bomb anniversary, KUNA
  27. ↑ Operation Downfall was het codewoord voor het grootschalige plan van de geallieerden om Japan binnen te vallen op het einde van WO2. Dit was afgeblazen toen Japan zich overgaf
  28. ↑ Leo Szilard, Interview: President Truman Did Not Understand

Bronvermelding

Boeken

  • Ickmans, E. (1997) De nucleaire aanvallen op Hiroshima en Nagasaki : studie van de mogelijke politieke en diplomatieke oorzaken langs zowel Japanse als Amerikaanse kant. thesis
  • Hershey, J. (1989) Hiroshima. New York: Random House.
  • De Ment, J. (1945) Uranium and atomic power. Brooklyn: Chemical publ. co.
  • Vande Walle, W. (2007) Een geschiedenis van Japan: Van samurai tot soft power. Leuven: Acco
  • Hogan, M. J. (1996) Hiroshima in History and Memory. Cambridge: Cambridge University Press

Websites

Extra materiaal

Teruggeplaatst van "http://mediawiki.arts.kuleuven.be/geschiedenisjapan/index.php/Atoombommen_op_Hiroshima_en_Nagasaki_in_1945"